Jak wynagradzać nauczycieli, aby unikać wypłaty wyrównania

w Samorządy, które co miesiąc monitorują wynagrodzenia nauczycieli, mogą uniknąć wypłacania jednorazowego dodatku uzupełniającego

w Dyrektor szkoły, przyznając zatrudnionym godziny ponadwymiarowe, przyczynia się do uniknięcia wyrównania pensji

Organy prowadzące szkoły, którymi najczęściej są gminy, od 12 lat mają obowiązek zapewniania średnich płac nauczycielom. Jednak od czterech lat muszą się z niego szczegółowo rozliczyć (w styczniu). Zgodnie z art. 30a Karty nauczyciela gmina ma obowiązek dokonania analizy poniesionych w poprzednim roku kalendarzowym wydatków na wynagrodzenia nauczycieli. Musi tego dokonać w odniesieniu do wysokości średnich wynagrodzeń oraz średniorocznej struktury zatrudnienia na poszczególnych stopniach awansu zawodowego.

Średnie według wzoru

Aby poprawnie wyliczyć średnie płace nauczycieli, samorządy muszą zapoznać się ze wzorami ich wyliczeń, które są określone w rozporządzeniu ministra edukacji narodowej 20 grudnia 2011 r. w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2012. Na jego podstawie wszystkie placówki, w tym przedszkola, powinny być uwzględniane przy wyliczaniu średnich płac z określonym stopniem awansu w przeliczeniu na pełne etaty. Gminy, naliczając średnią, muszą uwzględniać kilkanaście składników wynagrodzenia. Jeśli np. stażyści ze wszystkich szkół na terenie gminy jej nie osiągają, różnica między kwotą obliczoną zgodnie ze średnią a tą już przez nich otrzymaną będzie im wypłacona jako dodatek uzupełniający. W efekcie jeśli wyliczona różnica w przeliczeniu na pełny etat wyniesie 200 zł, nauczyciel zatrudniony na pół pełnego wymiaru otrzyma 100 zł. Z kolei nauczyciel zatrudniony na 1,5 etatu otrzyma wyrównanie jedynie do pełnego etatu, a więc w wysokości 200 zł. Co więcej, jeśli nauczyciel był zatrudniony w ubiegłym roku przez sześć miesięcy, otrzyma on 100 zł dodatku proporcjonalnie do okresu jego zatrudnienia. Na taki dodatek może też liczyć osoba, która już nie pracuje w szkole i nie osiągnęła średniej płacy.

Więcej zajęć, mniej etatów

Dyrektorzy szkół, którzy zatrudniają nauczycieli na 1,5 etatu (na tyle maksymalnie pozwala Karta nauczyciela), nie będą mieć problemów z zapewnieniem średnich płac. Od momentu wprowadzenia obowiązku szczegółowego rozliczania wynagrodzeń nauczycieli i wypłacania jednorazowego dodatku uzupełniającego w razie nieosiągnięcia średniej pensji zatrudnienie w takim wymiarze staje się coraz powszechniejsze. Dzięki przyznaniu dodatkowych zajęć nauczycielom organy prowadzące mogą uniknąć obowiązku wypłacania wyrównania.

W zapewnieniu średnich pensji pomaga też ustanowienie wysokich dodatków motywacyjnych, funkcyjnych czy też za tzw. wychowawstwo. Na przykład dzięki wysokim dodatkom motywacyjnym w Warszawie urząd miasta nie boryka się z problemem wyrównywania płac. Co więcej w ostatnich latach w przeliczeniu na jednego nauczyciela ich pensje są wyższe od gwarantowanych ustawą o około 600 zł.

O wysokości dodatków motywacyjnych i funkcyjnych oraz za wychowawstwo decyduje organ prowadzący szkołę. Również wójtowie i prezydenci miast wydają zalecenia dotyczące sposobu prowadzenia polityki kadrowej i płacowej. Najczęściej sprowadzają się one do tego, aby dyrektorzy nie zatrudniali nowych osób, nawet jeśli starsze odchodzą na emeryturę. Wtedy dodatkowe godziny są rozdysponowane między pozostałych pracowników dydaktycznych. Dzięki takiej polityce można uniknąć wypłacania wyrównania. Dyrektorzy szkół i przedszkoli przygotowują arkusze organizacyjne swoich placówek, w których określają m.in. liczbę etatów i klas. Ale o strukturze kadrowej ostatecznie decyduje gmina. Ta może odmówić zatwierdzenia arkusza, co zmusza dyrektora do dostosowania się do zaleceń organu prowadzącego.

Nagroda dla najlepszych

Wśród organów prowadzących placówki oświatowe są takie gminy, którym trudno jest na bieżąco monitorować środki przekazywane na płace. Wstępnych podliczeń dokonać mogą jednak na początku grudnia. Jeśli okaże się, że w którejś z grup awansu zawodowego nauczycieli nie są zapewnione średnie płace, gmina ma prawo przyznać specjalne nagrody najlepszym pracownikom dydaktycznym. Ich przyznanie powoduje podwyższenie kwoty, jaką organ prowadzący już wypłacił zatrudnionym z tytułu wynagrodzenia. W efekcie w ten sposób każda gmina, która np. w grudniu dokonuje analizy zapewniania nauczycielom płacy zagwarantowanej w ustawie, może dzięki swojej decyzji o wypłacie nagrody doprowadzić do uniknięcia wypłaty wyrównania pensji w styczniu.

Jeśli więc samorząd dysponuje odpowiednimi środkami, lepiej jest wypłacić nagrody tylko najlepszym nauczycielom nawet w grudniu. W przeciwnym razie wszyscy z danej grupy awansu zawodowego, np. stażyści lub mianowani, otrzymają w styczniu dodatek uzupełniający - bez względu np. na ich zaangażowanie czy wkład w pracę. Wypłacanie takiego dodatku jest demotywujące.

TAK BYŁO

wŚrednia płaca do 31 sierpnia 2012 roku musiała wynosić (według grup awansu zawodowego)

w 2618 zł - stażysta

w 2906 zł - nauczyciel kontraktowy

w 3770 zł - nauczyciel mianowany

w 4817 zł - nauczyciel dyplomowany

TAK JEST

wŚrednia płaca od 1 września 2012 roku musi wynosić (według grup awansu zawodowego)

w 2717 zł - stażysty

w 3016 zł - nauczyciel kontraktowy

w 3913 zł - nauczyciel mianowany

w 5000 zł - nauczyciel dyplomowany

KROK PO KROKU

Jak rozliczyć się z pensji nauczycieli

1 Organ prowadzący do 20 stycznia 2013 r. musi sporządzić analizę poniesionych wydatków na wynagrodzenia.

2 Do 31 stycznia 2013 r. powinien wypłacić dodatek uzupełniający nauczycielom, którzy nie osiągnęli średnich płac.

3 Do 10 lutego 2013 r. według specjalnego wzoru musi sporządzić sprawozdanie z poniesionych wydatków na pensje.

4 Do 17 lutego 2013 r. ma obowiązek przesłać sprawozdanie dyrektorom szkół i przedszkoli, oświatowym związkom zawodowym oraz regionalnym izbom obrachunkowym.

5 Co cztery lata regionalne izby obrachunkowe przy kompleksowej kontroli sprawdzą, czy gmina prawidłowo rozliczyła się ze średnich płac.

Ważne

Przy wyliczaniu średnich płac dla nauczycieli za 2012 r. gminy powinny uwzględnić dwie kwoty bazowe: za okres styczeń - sierpień 2618 zł, za okres wrzesień - grudzień 2717 zł

3 PYTANIA DO EKSPERTA

@RY1@i02/2012/236/i02.2012.236.183001400.803.jpg@RY2@

Ewa Łowkiel, wiceprezydent Gdyni odpowiedzialną za oświatę

Czy nauczyciel bez pracy ma prawo do wyrównania

Dodatek uzupełniający samorządy wypłacają wszystkim nauczycielom określonego stopnia awansu zawodowego, w którym nie osiągnięto średnich wynagrodzeń nawet wówczas, gdy w terminie wypłaty nauczyciel nie jest zatrudniony w placówce. Dyrektor szkoły musi więc odszukać nauczyciela. Dodatek trzeba wypłacać też osobom, którym umowa o pracę wygasła lub ją rozwiązano np. z końcem roku szkolnego (31 VIII), a także zatrudnionym na zastępstwo np. na 3 miesiące. Wysokość dodatku obliczona jest proporcjonalnie do czasu zatrudnienia. W dużych miastach przypadków zatrudnienia na czas określony, głównie na zastępstwo (urlopy zdrowotne, macierzyńskie) może być nawet kilkaset. A zdarza się, że dodatek wynosi 3 zł, co oznacza, że koszty poszukiwań i przelewów będą wyższe.

Budzi to oczywiste pytanie o zasadność stosowania przepisów o rozliczeniach wynagrodzeń w takich przypadkach. Uważam, że racjonalny był zapis w projekcie rozporządzenia, który obligowałby do wypłaty dodatku tylko nauczycielom zatrudnionym w dniu 31 XII danego roku kalendarzowego, który ma być rozliczany. Niestety, w przyjętym tekście rozwiązanie to zostało zmienione.

Czy gmina może nie wypłacać wyrównania nauczycielom

Nawet najszlachetniejsze intencje wójta i wspaniałomyślność nauczycieli nie zwalniają samorządu z wypłaty dodatku uzupełniającego. Działania wójta są niezgodne z prawem. Jednak ta sytuacja dobrze ilustruje dramatyczną sytuację gmin, co w konsekwencji prowadzi do przekazywania prowadzenia przedszkoli i szkół organizacjom pozarządowym, gdyż tylko w placówkach prowadzonych przez samorząd nauczyciele muszą osiągać średnie wynagrodzenie.

Czy wyrównanie otrzyma nauczyciel z naganą

Niestety nie. Co więcej, gdyby dyrektor zwolnił nauczyciela dyscyplinarnie za ciężkie naruszenie obowiązków, także wówczas - jeżeli będzie w grupie awansu, w którym gmina nie osiągnęła średnich - należy wypłacić dodatek uzupełniający. To oczywiście bulwersuje, rodzi zdumienie wśród nauczycieli i pokazuje, jak obowiązujące zasady niszczą elementarne poczucie sprawiedliwości. Ten system odebrał również sens różnicowania dodatku motywacyjnego, którego wysokość określają w uchwałach samorządy. Gminy tracą zapał do podnoszenia wysokości kwot przeznaczonych na ten dodatek, gdyż prowadzi to do znacznego przekroczenia średnich wynagrodzeń przez nauczycieli kontraktowych (niemających uprawnień do urlopów zdrowotnych). Nie doganiamy za to średnich dla nauczycieli dyplomowanych, którzy zaniepokojeni możliwością utraty prawa do urlopu dla poratowania zdrowia korzystają z niego coraz chętniej.

Artur Radwan

artur.radwan@infor.pl

Podstawa prawna

Par. 1 rozporządzenia ministra edukacji narodowej z 13 stycznia 2010 r. w sprawie sposobu opracowywania sprawozdania z wysokości średnich wynagrodzeń nauczycieli na poszczególnych stopniach awansu zawodowego w szkołach prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego (Dz.U. nr 6, poz. 35 z późn. zm.).

Załącznik do rozporządzenia ministra edukacji narodowej 20 grudnia 2011 r. w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2012 (Dz.U. nr 288, poz. 1693).

Art. 30 i 30a i 30b ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.).