Samorządy korzystają na odroczonych terminach zapłaty

Przez kredyt kupiecki należy rozumieć zawieranie umów z wykonawcami przedsięwzięć, w których zawarte są uzgodnienia dotyczące odsunięcia w czasie zapłaty za wykonaną usługę w stosunku do zakończenia prac. W jednostkach samorządu terytorialnego takie formy kredytowania inwestycji wykorzystywane są najczęściej przy dużych projektach i dotyczą w znacznej mierze umów o roboty budowlane.

Istotą zawierania przez samorządy umów z odroczonym terminem płatności jest to, że zobowiązania, których termin płatności jeszcze nie zapadł, nie są wymagalne, a więc nie są zaliczane do długu publicznego. W efekcie tego nie są one uwzględniane przy obliczaniu ustawowych limitów obciążenia budżetu, które wynikają z art. 169 i 170 ustawy o finansach publicznych. [Przykład 1]

Wiele korzyści

Jedną z podstawowych zalet wykorzystywania odroczonych terminów zapłaty dla jednostek samorządu terytorialnego jest łatwa dostępność takiej formy kredytowania inwestycji. Wykonawcy robót budowlanych chętnie podejmują współpracę z gminą, która jest podmiotem gwarantującym zapłatę za wykonaną pracę. Wykorzystując ten atut, gminy mają większe pole do negocjacji niż przedsiębiorcy prywatni. Z punktu widzenia kodeksu cywilnego określenie terminu i sposobu płatności jest elementem umowy pozostawionym do dowolnego ustalenia przez strony kontraktu. Jednak w przypadku umów zawieranych przez jednostki samorządu terytorialnego należy pamiętać, że ustawa z 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 113, poz. 759 z późn. zm.) ogranicza pełną swobodę stron kontraktu, w szczególności co do możliwości aneksowania umowy. Decydując się na dużą inwestycję, gmina powinna z góry przemyśleć możliwość negocjowania z wykonawcą odroczonego terminu płatności. [Przykład 2]

Kolejną bardzo ważną zaletą korzystania z kredytu kupieckiego przez jednostki samorządu terytorialnego jest to, że odroczony termin płatności nie niesie za sobą kosztów związanych z udzieleniem gminie kredytu przez bank. W dobie kryzysu banki coraz częściej zaostrzają politykę kredytową, wydłużając jednocześnie procedurę udzielania kredytu. Nie chcąc opóźnień w rozpoczęciach inwestycji, jednostki samorządu terytorialnego mogą wynegocjować u wykonawcy odroczony termin zapłaty.

Uwaga na odsetki

Wady ustalenia odroczonego terminu płatności dotyczą w znacznej mierze wykonawcy. To na nim spoczywa ryzyko, choć nikłe, nieuzyskania zapłaty za wykonane roboty budowlane czy inne usługi. To wykonawca inwestuje przy rozpoczęciu budowy czy wykonywaniu innych usług, a jednocześnie pozostaje bez zapłaty za wykonane roboty.

Gmina powinna jednak pamiętać o obowiązku odsetkowym związanym z odroczeniem terminu płatności. Zgodnie bowiem z ustawą o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, jeżeli:

strony w umowie przewidziały termin zapłaty dłuższy niż 30 dni, wierzyciel może żądać odsetek ustawowych za okres, począwszy od 31. dnia po spełnieniu swojego świadczenia niepieniężnego i doręczeniu dłużnikowi faktury lub rachunku - do dnia zapłaty, ale nie dłuższy niż do dnia wymagalności świadczenia pieniężnego.

termin zapłaty nie został określony w umowie, wierzycielowi, bez wezwania, przysługują odsetki ustawowe za okres, począwszy od 31. dnia po spełnieniu świadczenia niepieniężnego - do dnia zapłaty, ale nie dłuższy niż do dnia wymagalności świadczenia pieniężnego. [Przykład 3]

Przejęcie przez bank

Kredyt kupiecki, co do zasady, powinien być kredytem krótkoterminowym. Jednostki samorządu terytorialnego często jednak już na etapie umów inwestycyjnych planują pośredni sposób finansowania przez bank. Wyrażają bowiem zgodę na przejęcie na określonych warunkach kredytu kupieckiego (wierzytelności, które wobec nich będzie miał wykonawca). Po zakończeniu inwestycji zawierają umowy, w których bank przejmuje kredyt kupiecki. Takie umowy, gdy przejmującym wierzytelność jest bank, należy traktować jak kredyt lub pożyczkę bankową finansującą udzielony kredyt kupiecki. Przy sporządzaniu sprawozdań Rb-Z trzeba je zaliczać do kategorii kredyty i pożyczki, czyli wykazać w części A - "Zobowiązania według tytułów dłużnych", w wierszu "kredyty i pożyczki". Nie należy ich natomiast wykazywać w części D - "Uzupełniające dane o zobowiązaniach jednostek samorządu terytorialnego, wynikających z zawartych umów na okres dłuższy niż sześć miesięcy, o terminie płatności przypadającym w latach następnych", w której uwzględnia się kredyty kupieckie nieprzejęte przez bank.

Zabezpieczenie spłaty

Udzielenie kredytu kupieckiego nie wymaga dodatkowych zabezpieczeń. Zazwyczaj jednak wykonawcy, na których spoczywa ryzyko nieuzyskania zapłaty, dążą do zabezpieczenia takiej formy kredytowania inwestycji jednostek samorządu terytorialnego. Firmy budowlane często tworzą wewnętrzne komórki zajmujące się analizowaniem kondycji finansowej gmin lub wspomagają się firmami zewnętrznymi.

Sposobem zabezpieczenia wykonawcy przed nieotrzymaniem zapłaty od gminy po upływie określonego czasu może być ubezpieczenie kredytu kupieckiego. Przedmiotem takiego ubezpieczenia są należności przysługujące osobie ubezpieczonej (wykonawcy) z tytułu udzielonych kredytów kupieckich, które nie zostały uregulowane w terminie lub w wielkości oznaczonej w umowie lub fakturze. Należności te muszą spełniać pewne warunki. Po pierwsze, dotyczą one wierzytelności głównej, przez co rozumie się cenę zakupionego towaru lub usługi bez ewentualnych umownych odsetek za zwłokę. Poza tym obejmują podatek od towarów i usług (VAT). Czas ich powstania musi mieścić się w okresie obowiązywania umowy ubezpieczenia, a same należności muszą ściśle wiązać się z podstawową działalnością ubezpieczającego się. W zależności od zakładu ubezpieczeń różna jest długość kredytu kupieckiego, na który oferowane jest ubezpieczenie. Najczęściej jednak obejmuje on od stu do stu pięćdziesięciu dni, a właściwie nigdy nie przekracza jednego roku. Jak większość polis ubezpieczeniowych, także ubezpieczenie kredytu kupieckiego oferowane jest w kilku wariantach.

PRZYKŁAD 1

Budowa hali widowiskowej

Zarząd gminy A podpisał z wybraną w wyniku przetargu dużą firmą budowlaną umowę o budowę hali widowiskowo-sportowej oraz części szkoły. Łączna wartość robót przekraczała 13,5 mln zł. Dochody budżetu gminy wynosiły niecałe 12 mln zł. Jeżeli zobowiązanie - wraz z nadejściem jego wymagalności - nie zostałoby zapłacone, wówczas jako zobowiązanie wymagalne musiałoby być wliczone do kwoty zadłużenia zgodnie z art. 170 ustawy o finansach publicznych, co skutkowałoby przekroczeniem limitu 60 proc. dochodów. Odroczenie terminu zapłaty umożliwiło jednak gminie A rozpoczęcie inwestycji i wcześniejsze oddanie do użytku wybudowanych obiektów.

PRZYKŁAD 2

Warunki przetargu

Powiat K podjął decyzję o remoncie jednej z dróg na swoim terenie. Stan zadłużenia nie pozwala jednak na zaciągnięcie na ten cel kredytu komercyjnego, nie udało się też pozyskać dotacji z Unii Europejskiej. W takiej sytuacji powiat ogłosił przetarg, a jednym z istotnych warunków zamówienia była zgoda wykonawcy na odroczony termin płatności i rozłożenie jej na raty zgodne z możliwościami samorządu.

PRZYKŁAD 3

30-dniowy termin płatności

19 stycznia 2012 r. gmina Zelów zamieściła ogłoszenie o zamówieniu usługi: konserwacja rowów odbierających wody z dróg na terenie gminy Zelów. Przedmiotem zamówienia jest wykonanie usługi polegającej na konserwacji rowów na terenie gminy Zelów o łącznej długości maksymalnie 12.000 mb. W punkcie 3 - Warunki rozliczenia inwestycji zapisano, że zamawiający ustala odroczony, 30-dniowy termin płatności, licząc od daty złożenia faktury lub rachunku przez wykonawcę w siedzibie zamawiającego.

Mariusz Mosiołek

mariusz.mosiolek@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz. 1240 z późn. zm.).

Ustawa z 12 czerwca 2003 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz.U. nr 139, poz. 1323 z późn. zm.).