Społeczna rada pomoże gminie rozwijać działalność sportową

Artykuł. 166 ust. 1 Konstytucji RP definiuje zadania własne jednostek samorządu terytorialnego (j.s.t.) jako zadania publiczne służące zaspokajaniu potrzeb wspólnoty samorządowej. Inne zadania to zadania zlecone, których wykonywanie może zostać powierzone samorządom na mocy ustaw. Ustawy samorządowe (o samorządzie gminnym, samorządzie powiatowym i o samorządzie województwa) określają zakres zadań własnych poszczególnych j.s.t. Gmina, zgodnie art. 7 ustawy o samorządzie gminnym, ma zajmować się zaspokajaniem zbiorowych potrzeb jej mieszkańców. Ustawa o sporcie (dalej ustawa) zalicza do zadań własnych j.s.t. tworzenie warunków, w tym infrastrukturalnych i organizacyjnych, sprzyjających rozwojowi sportu. Organ stanowiący samorządu ma prawo określić - w drodze uchwały - warunki i tryb finansowania tego zadania, wskazując cel publiczny z zakresu sportu, który samorząd zamierza osiągnąć (art. 27 ust. 2 ustawy).

Zadania i obowiązki

Każda gmina ma obowiązek zaspokajać potrzeby mieszkańców związane z kulturą fizyczną i sportem oraz - w miarę możliwości - udostępniać im tereny, obiekty i urządzenia do uprawiania sportu. Na poziomie samorządów lokalnych (gmin i powiatów) zadośćuczynienie temu obowiązkowi oznacza inwestowanie w budowę boisk szkolnych, osiedlowych i gminnych, pływalni, ścieżek rowerowych i biegowych oraz innych miejsc, gdzie można amatorsko uprawiać sport i spędzać wolny czas.

Przykładowo od lat gmina Galewice, leżąca w województwie łódzkim, szczególnie serio traktuje rozwój sportu w skali lokalnej. W efekcie ta wiejska gmina dysponuje obecnie trzema salami sportowymi, kompleksem boisk sportowych orlik oraz kompleksem boisk piłkarskich z zapleczem szatniowym. Na terenie gminy funkcjonuje kilka klubów sportowych, w tym uczniowskich, w których uprawia się różne dyscypliny sporu: piłką nożną, piłką siatkową, biegi na radioorientację i szachy. W porównaniu z innymi gminami odsetek mieszkańców aktywnych sportowo jest tu zdecydowanie wyższy - nawet starsze osoby uprawiają nordic walking.

Gmina jest też kuźnią talentów tenisowych. Dowodem zaangażowania gminy w rozwój sportu są zdobywane przez nią wyróżnienia w tym zakresie i nagrody, np. laury przyznane przez Kapitułę Związku Klubu Infrastruktury Sportowej w konkursie "Sportowa gmina".

W ostatnich latach jedną z najpopularniejszych form polityki samorządów w zakresie promocji sportu była (ze wsparciem dotacji rządowych) budowa orlików.

Konieczność współpracy

Gminy, powiaty i województwa mają obowiązek współdziałania z innymi organami administracji rządowej i instytucjami publicznymi w zakresie kultury fizycznej i sportu. Współpraca ta ma szczególne znaczenie przy tworzeniu warunków prawnych, organizacyjnych i ekonomicznych dla rozwoju kultury fizycznej. Dodatkowo gminy - we współdziałaniu z organami administracji rządowej, klubami sportowymi oraz stowarzyszeniami kultury fizycznej i ich związkami - zobowiązane są do organizowania rekreacji oraz tworzenia warunków materialno-technicznych dla jej rozwoju. Współpraca samorządów z innymi partnerami uzasadniona jest tu głównie liczbą obowiązków w tym zakresie, jakie zostały na nie nałożone.

Opiniowanie i doradztwo

Od 16 października 2010 r., czyli od wejścia w życie ustawy o sporcie, w j.s.t. mogą działać rady sportu.

Do powołania takiej rady są uprawnione organy wykonawcze j.s.t., np. wójt, burmistrz, prezydent czy zarząd powiatu. Ich obowiązkiem jest też określenie zasad powoływania członków rady sportu oraz regulaminu działania rady.

Do rady powinni być w pierwszej kolejności powoływani przedstawiciele organizacji i instytucji realizujących zadania w zakresie kultury fizycznej. Zgodnie z przepisami członkowie rady powinni wykonywać swoje funkcje społecznie, czyli bez wynagrodzenia z samorządowego budżetu.

Jak dotychczas rady sportu funkcjonują głównie na szczeblu gmin i powiatów. Natomiast na szczeblu wojewódzkim ich zadania wykonują wojewódzkie interdyscyplinarne stowarzyszenia należące do Polskiej Federacji Sportu Młodzieżowego.

Rada sportu działająca przy gminie jest przede wszystkim jej organem opiniodawczym i doradczym. Do jej zadań należy opiniowanie gminnej strategii rozwoju kultury fizycznej w wymiarze lokalnym oraz opiniowanie planowanych wydatków budżetowych na kulturę fizyczną i sport. Przedstawiciele rady mają też prawo wypowiadać się na temat projektów uchwał dotyczących rozwoju kultury fizycznej w gminie, realizacji programów rozwoju lokalnej infrastruktury sportowej, w tym w szczególności mają prawo opiniować miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego w zakresie dotyczącym terenów wykorzystywanych na cele kultury fizycznej i sportu.

Wspieranie sportowców

Podstawową jednostką organizacyjną realizującą cele i zadania w zakresie kultury fizycznej jest klub sportowy. Szczególnym rodzajem klubu sportowego jest szkolny klub sportowy. Jego członkami są uczniowie, rodzice i nauczyciele. Działalność szkolnych klubów sportowych może być przez samorząd dotowana jako forma zajęć pozalekcyjnych. Dlatego kluby te podlegają wpisowi do ewidencji prowadzonej przez starostów właściwych ze względu na siedzibę klubów.

Jednostki samorządu terytorialnego mogą też przyznawać wyróżnienia, stypendia i nagrody dla zawodników osiągających dobre wyniki sportowe we współzawodnictwie krajowym i międzynarodowym. Podobne wsparcie mogą świadczyć trenerom i działaczom sportowym.

Pomoc finansowa

Sportowe stypendia samorządowe są wypłacaną z budżetu gminy pomocą finansową wspierającą rozwój sportowy zawodnika. Stypendia mogą być przyznawane zawodnikom, którzy mają miejsce zamieszkania na terenie miasta lub powiatu bądź reprezentują kluby sportowe mające siedzibę na terenie danej gminy czy powiatu. Stypendium sportowe z zasady jest przyznawane na pisemny wniosek zawodnika lub klubu sportowego. Dokument taki powinien zawierać informacje o dotychczasowych startach i osiągnięciach sportowych zawodnika. Załącza się do niego również plan przygotowań i startów zawodnika oraz opinię klubu sportowego o wywiązywaniu się przez zawodnika ze swoich obowiązków. Stypendium przyznawane jest najczęściej na okres do 12 miesięcy w danym roku kalendarzowym. Określając wysokość stypendium sportowego, bierze się pod uwagę w szczególności osiągnięcia sportowe, kategorię wiekową oraz koszty związane z uprawianą dyscypliną sportu.

Promowanie kultury fizycznej

● popularyzacja rekreacji ruchowej,

● organizowanie zajęć, zawodów i imprez sportowo-rekreacyjnych,

● szkolenie instruktorów i angażowanie ich do prowadzenia zajęć sportowych,

● tworzenie, utrzymywanie i udostępnianie infrastruktury sportowo-rekreacyjnej.

Możliwe działania samorządu

● dotowanie stowarzyszeń kultury fizycznej w organizacji imprez sportowych (np. zakup nagród),

● stwarzanie warunków do aktywnych form spędzania wolnego czasu, np. budowanie lub modernizowanie obiektów sportowych, budowa ścieżek zdrowia itp.,

● tworzenie warunków do rozwoju komunikacji rowerowej (ścieżki rowerowe),

● przeznaczanie części środków budżetowych na dodatkowe zajęcia sportowe w szkołach jako wzbogacenie oferty zajęć pozalekcyjnych.

Rządowa strategia rozwoju sportu do 2015 r.

● zakłada stopniowy wzrost wydatków na rozwój sportu z budżetów wszystkich szczebli samorządu terytorialnego z poziomu 1-1,5 proc. do 2,5-3 proc.,

● wskazuje, że w polskim modelu rozwoju sportu zaledwie 1/3 ogółu nakładów pochodzi z budżetu państwa oraz z dopłat do stawek w grach losowych stanowiących monopol państwa,

● zawiera m.in. krytyczną analizę stanu bazy sportowej gmin, w tym szkolnych i gminnych sal gimnastycznych, boisk i pływalni,

● postuluje realizację do 2015 r. dwóch programów: "Budowa sali gimnastycznej w każdej gminie" i "Budowa pływalni w każdym powiecie",

● definiuje wskaźniki rozwoju lokalnej infrastruktury sportowo-rekreacyjnej. Głównymi wskaźnikami są liczby zbudowanych bądź zmodernizowanych obiektów sportowych w podziale na poszczególne kategorie (pływalnie, sale gimnastyczne, boiska itp.).

Krzysztof Polak

krzysztof.polak@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 25 czerwca 2010 r. o sporcie (Dz.U. nr 127, poz. 857 z późn. zm.). Ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 z późn. zm.).