Mieszkańcy mają prawo do wyrażania opinii

Obowiązek przeprowadzania konsultacji z mieszkańcami nakładają na lokalne władze samorządowe ustawy ustrojowe (ustawa o samorządzie gminnym, samorządzie powiatowym i samorządzie województwa). Co do zasady na szczeblu gminnym i powiatowym muszą być one przeprowadzane w przypadkach przewidzianych w ustawach bądź też w innych sprawach ważnych dla danej jednostki samorządowej. Z kolei ustawa o samorządzie województwa nie przewiduje obligatoryjnego konsultowania się władz z mieszkańcami regionu. Bez przeszkód mogą być one natomiast przeprowadzane w ważnych sprawach. O tym, które sprawy są ważne w danej jednostce samorządu terytorialnego (j.s.t.), rozstrzygają uchwały ich organów stanowiących. Niemniej jednak za takie powinny być uznawane sprawy nie tylko dotyczące wszystkich mieszkańców, ale również znacznej ich części, a dodatkowo takie, których sposób rozstrzygnięcia będzie miał zasadniczy wpływ na funkcjonowanie samorządu, a także zaspokajanie zbiorowych potrzeb lokalnej wspólnoty. [Przykład 1]