Kujawsko-pomorskie: zielone i prorozwojowe inwestycje

Plan Unii Europejskiej, który ma do końca tej dekady ograniczyć emisję gazów cieplarnianych o co najmniej 55 proc. (wobec 1990 r.), a także doprowadzić do neutralności klimatycznej do 2050 r., zawiera cały wachlarz działań. Do kluczowych należą transformacja energetyczna, rozwój zielonego transportu czy gospodarki obiegu zamkniętego.

O ile jednak cele są wyznaczane na poziomie europejskim i następnie przez poszczególne państwa, to ich realizacja w istotnym stopniu spoczywa na regionach. Województwo kujawsko-pomorskie należy do tych, które nie tylko dostosowują się do ram europejskich, lecz także tworzą na ich podstawie własny spójny plan rozwoju. Marszałek województwa Piotr Całbecki wielokrotnie podkreślał, że zielona zmiana musi się zaczynać w gminach, miastach i powiatach. Znajduje to swoje odzwierciedlenie w strategii i działaniach. Władze województwa traktują politykę środowiskową nie jako dodatek, lecz jako oś rozwoju regionalnego. Inwestycje w infrastrukturę, transport, edukację i lokalne społeczności mają przynieść różnorodne korzyści.

W lutym tego roku marszałek Piotr Całbecki został przewodniczącym Komisji Zasobów Naturalnych (NAT) Europejskiego Komitetu Regionów, reprezentującego głos regionów i miast wszystkich państw członkowskich Unii Europejskiej.

– Moja obecność w Brukseli wiąże się ściśle z tym, co robię w regionie. Martwi mnie obserwowany obecnie w wielu środowiskach spadek zaufania do idei europejskiej, jest on w mojej ocenie wynikiem braku dialogu. Narzekamy, że rośnie eurosceptycyzm, ale musimy przyjąć do wiadomości, że jest to niestety związane z powszechną opinią, że Unia Europejska kompletnie nie interesuje się naszym losem i tym, co się u nas dzieje, czym żyją lokalne społeczności. To dotyczy niestety również zielonej agendy. Uważam, że najwyższy czas to zmienić. W ramach NAT przygotowywałem opinię Komitetu Regionów na temat europejskiej wspólnej polityki rolnej po 2027 r., która powstawała w dialogu z producentami rolnymi w Polsce i innych krajach i w której zawarliśmy m.in. wezwanie do weryfikacji ustaleń Zielonego Ładu. Jestem przekonany, że właśnie tak trzeba pracować. Efektem szerokich konsultacje jest przecież szeroko akceptowany konsensus. Funkcję w komisji postaram się wykorzystać na rzecz naszego i innych polskich regionów i dla uruchomienia mechanizmów korzystnych dla całej Unii Europejskiej – podkreśla.

Strategiczne podejście

Tegoroczny budżet województwa kujawsko-pomorskiego zamyka się kwotą 2 mld zł, co trzecia złotówka (34 proc.) została przeznaczona na inwestycje. Warto podkreślić, że na realizację ambitnej polityki rozwojowej władze samorządowe dysponują środkami znacznie większymi, łącznie prawie 5 mld zł. Do tych zapisanych w budżecie należy bowiem dodać zaplanowane do uruchomienia w tym roku środki programu regionalnego Fundusze Europejskie dla Kujaw i Pomorza (FEdKP), przekraczające 2 mld zł, oraz środki z innych źródeł (m.in. Krajowego Planu Odbudowy), które samorząd szacuje na prawie 400 mln zł. Znaczna część pieniędzy jest przeznaczona na działania bezpośrednio lub pośrednio wspierające cele środowiskowe.

Wśród priorytetów znalazły się m.in. inwestycje w transport zbiorowy, rozwój infrastruktury wodno-ściekowej i energetykę opartą na odnawialnych źródłach. Władze województwa postawiły sobie za cel połączenie zrównoważonego rozwoju z efektywną polityką finansową.

Czystsza i tańsza energia

Województwo kujawsko-pomorskie należy do krajowych liderów transformacji energetycznej. Ponad 45 proc. energii elektrycznej zużywanej w regionie pochodzi z instalacji wykorzystujących odnawialne źródła. Daje to czwarte miejsce w Polsce pod względem mocy tego typu instalacji i produkcji zielonej energii. Nowe inwestycje w tego rodzaju rozwiązania od lat wspierają fundusze europejskie.

Region inwestuje również w budownictwo energooszczędne, finansując termomodernizację szkół, urzędów i szpitali. Projekty obejmują montaż pomp ciepła i fotowoltaiki oraz wymianę instalacji grzewczych i modernizację systemów wentylacyjnych.

Dobrym przykładem jest tu kompleks Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Toruniu. Został on wyposażony w wiele systemów przynoszących oszczędności energetyczne i sprzyjających środowisku naturalnemu. Ta największa w ostatnim czasie regionalna inwestycja w służbie zdrowia została zrealizowana w ramach medycznego pakietu stulecia, czyli samorządowego wojewódzkiego programu modernizacji najważniejszych placówek służby zdrowia. Jej budżet przekroczył pół miliarda złotych, środki pochodziły m.in. z funduszy europejskich.

– Istnieje wiele nowoczesnych rozwiązań, które, będąc ekologicznymi, pozwalają w istotny sposób ograniczyć koszty eksploatacji, co ma znaczenie nawet przy budowie domu dla jednej rodziny, a cóż dopiero przy tak wielkim obiekcie. Bardzo nam na nich zależało – podkreśla Piotr Całbecki.

Kompleks w Toruniu jest dogrzewany, a latem klimatyzowany m.in. za pomocą pomp ciepła zasilanych gazem ziemnym. Są tańsze niż konwencjonalne systemy grzewcze i energooszczędne. Zaprojektowano też instalacje do odzyskiwania ciepła w systemach wentylacyjnych. Innym rozwiązaniem przyjaznym środowisku jest wykorzystywanie wody deszczowej w instalacjach sanitarnych. Ciepło i energię elektryczną produkują również kolektory słoneczne i ogniwa fotowoltaiczne. W kompleksie szpitalnym zastosowano także ogrzewanie sufitowe w systemie pasywnym, które latem chłodzi pomieszczenia. Dzięki temu ograniczono zastosowania klimatyzacji. W budynkach wykorzystano efektywne oświetlenie LED-owe oraz systemy przyciemniające lub wyłączające światło, oparte na czujnikach światła dziennego i czujnikach obecności.

Natomiast zielony dach szpitala oznacza z jednej strony dobry widok z okien, z drugiej – jest rozwiązaniem bardzo praktycznym. Chodzi o dodatkową izolację termiczną i akustyczną oraz powstający nad zieloną powierzchnią korzystny mikroklimat (redukcja pyłów i dwutlenku węgla, regulacja wilgotności, produkcja tlenu).

Sprawny, ekologiczny transport

Władze województwa konsekwentnie stawiają na rozwój transportu publicznego. Aż 75 proc. kolejowych pasażerskich połączeń regionalnych jest realizowane przez pociągi zakupione przez samorząd. Nowoczesna i stale rozbudowywana flota kolejowa rocznie pokonuje ponad 6,5 mln km.

W 2025 r. na tory wyjedzie pięć nowych pociągów elektrycznych, uruchomione też zostaną nowe połączenia w relacjach Bydgoszcz–Szczecin, Bydgoszcz–Brodnica, Toruń-Brodnica oraz Laskowice Pomorskie – Brodnica. Na kolejową mapę Polski powraca Ciechocinek.

Nowoczesny tabor i zintegrowana sieć połączeń tworzą przyszłość zrównoważonego transportu. W tym roku samorząd zawarł umowę na dofinansowanie z KPO zakupu 25 elektrycznych i 15 hybrydowych autobusów niskopodłogowych. Pierwsza partia pojazdów zacznie kursować jeszcze w tym roku.

– Jesteśmy największym beneficjentem konkursu KPO o dofinansowanie inwestycji w zero- i niskoemisyjny autobusowy transport zbiorowy. To duży sukces. Po inwestycjach w tabor kolejowy i miejski transport publiczny w całym regionie przystępujemy do wymiany autobusów obsługujących połączenia międzymiastowe. Rola tego segmentu pasażerskiego transportu zbiorowego w niwelowaniu zjawiska wykluczenia transportowego jest nie do przecenienia – podkreśla Piotr Całbecki.

Autobusy będą komfortowe, klimatyzowane i dostępne dla osób z niepełnosprawnościami ruchowymi, wyposażone w elektroniczny system informacji pasażerskiej, bezprzewodowy internet i dodatkowy niezależny system ogrzewania. Każdy będzie zabierać na pokład do 50 osób.

Dostawcą jest wybrana w ramach postępowań przetargowych spółka ABP Bus & Coach, przedstawiciel Iveco Bus.

Miejscowości regionu łączy sieć 70 linii autobusowych. Tylko w 2024 r. samorząd województwa przeznaczył na ich utrzymanie 18,5 mln zł pozyskane z Funduszu Rozwoju Przewozów Autobusowych i 6 mln zł z budżetu województwa.

Mała retencja, wielka zmiana

Innym przykładem działań samorządu wojewódzkiego na rzecz klimatu jest rozwijanie sieci zbiorników retencyjnych. Zatrzymywanie wód opadowych w tego rodzaju obiektach to konieczność w dobie zmian klimatu, susz i nawałnic, zwłaszcza w regionach z silnym udziałem rolnictwa w gospodarce. Tylko w 2024 r. w woj. kujawsko-pomorskim przeznaczono na ten cel 7 mln zł, wspierając 66 lokalnych projektów. Tego rodzaju przedsięwzięcia obejmują budowę zbiorników wodnych i systemów kontrolowanego odprowadzania wody deszczowej oraz rozwiązania nawadniające m.in. w gospodarstwach rolnych.

W marcu członek zarządu województwa Dariusz Kurzawa i wiceprzewodniczący sejmiku województwa Przemysław Sznajdrowski spotkali się z przedstawicielami władz gmin, które zdecydowały się w najbliższym czasie budować lub modernizować zbiorniki retencyjne.

– Każda złotówka wydana na kwestie związane z retencją i poprawą stosunków wodnych jest bardzo ważna. Musimy zatrzymać wodę w naszym regionie i temu właśnie służą tego rodzaju inwestycje. Woda to życie, woda to rozwój rolnictwa. Musimy zadbać o środowisko, musimy zadbać o naszych rolników – podkreśla Dariusz Kurzawa.

Inwestycje te będą realizowane ze środków Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW). Największym beneficjentem dotacji (prawie 3 mln zł) jest gmina Czernikowo w powiecie toruńskim, która zbuduje u siebie sześć otwartych zbiorników retencyjnych. Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020, który finiszuje z dużym opóźnieniem (niezależnym od samorządów), zakłada zainwestowanie w Kujawsko-Pomorskiem aż 664 mln zł. Wartość zawartych przez samorząd województwa kontraktów – 2,5 tys. umów o dofinansowanie – przekroczyła tę sumę, rozdysponowano bowiem 680 mln zł. Jednak udało się pozyskać na ten cel dodatkowe środki rządowe; są one przeznaczone na projekty z listy rezerwowej w segmencie gospodarki wodno-ściekowej i małej retencji.

Wkrótce mają zostać ogłoszone kolejne konkursy dotyczące środków z FEdKP i KPO na tego rodzaju inwestycje.

Współpraca międzynarodowa

Ważną częścią strategii władz regionu jest aktywny udział w międzynarodowych projektach związanych z ochroną środowiska i zieloną transformacją. W ciągu dwóch minionych dekad samorząd wojewódzki uczestniczył w 33 inicjatywach, z których 10 jest wciąż realizowanych.

Przykładem takiego przedsięwzięcia jest GreenSPAS (Interreg Europa), promujący ekoturystykę i adaptację infrastruktury uzdrowiskowej do wyzwań klimatycznych. Region jest w gronie ośmiu partnerów z siedmiu krajów (Polski, Litwy, Francji, Włoch, Belgii, Austrii i Portugalii), współpracujących przy innowacyjnych, proekologicznych rozwiązaniach dla miejsc o unikalnych ekosystemach, wyjątkowym mikroklimacie, mających cenne zasoby lecznicze. Projekt ten zakłada m.in. wymianę doświadczeń i najlepszych praktyk między miastami uzdrowiskowymi w Europie oraz wdrażanie innowacyjnych ekologicznych rozwiązań w zarządzaniu wodą, energią i infrastrukturą uzdrowiskową. Współpraca w ramach GreenSPAS ma zapewnić też zwiększenie atrakcyjności turystycznej oraz poprawę jakości usług przy jednoczesnym ograniczeniu negatywnego wpływu na środowisko. Dzięki współpracy w projekcie GreenSPAS uzdrowiska w Ciechocinku, Inowrocławiu i Wieńcu-Zdroju mogą czerpać wiedzę i inspiracje, wprowadzać sprawdzone już rozwiązania i rozwijać ekologiczne przestrzenie dla kuracjuszy.

Z kolei przykład z Portugalii – Ecopista do Dão e Vouga – posłużył w ramach GreenSPAS jako inspiracja dla rozwoju ścieżek rowerowych i terenów rekreacyjnych.

Samorząd województwa realizuje również projekt RIWET obejmujący publiczno-prywatne zarządzanie renaturyzacją i ochroną rzek oraz terenów podmokłych (jako niebiesko-zielonej infrastruktury) w ramach programu Interreg Europa. Głównym celem przedsięwzięcia jest rozwój partnerstwa publiczno-prywatno-społecznego, które służy zwiększeniu udziału społeczności lokalnych w odnowie i zarządzaniu rzekami oraz obszarami podmokłymi i bagiennymi.

Region włączył się ponadto w przedsięwzięcie DARKERSKY4CE (Interreg Europa Środkowa) – Strategiczne Transnarodowe Podejście do Redukcji Zanieczyszczenia Światłem w Europie Środkowej. Chodzi o opracowanie i wdrażanie innowacyjnych strategii oraz technologii zmniejszających negatywny wpływ sztucznego oświetlenia.

Kolejnym realizowanym projektem jest TeBiCE. Tu głównym zadaniem jest zwiększenie zdolności sektora publicznego i prywatnego do wdrażania rozwiązań gospodarki obiegu zamkniętego i ponownego wykorzystania produktów. Takie podejście ma zapewnić bardziej efektywny rynek dla produktów ubocznych i odpadów z sektorów produkcji podstawowej oraz przetwórstwa rolno-spożywczego.

Innym przykładem jest Ścieżka ciszy, pilotażowy i unikalny w Polsce produkt turystyczny, którego pomysł zaczerpnięto z Finlandii Centralnej, zrealizowany przez samorząd województwa w ramach projektu „Obszary ciszy jako atrakcja turystyczna” (program Interreg Europa). Szlak przebiega przez atrakcyjny krajobrazowo i przyrodniczo teren Wdeckiego Parku Krajobrazowego oraz obszar NATURA 2000. Ma za zadanie zwrócenie uwagi odwiedzających na pozytywne aspekty ciszy w życiu człowieka.

Liczy się każdy szczegół

Ważną częścią działań są inicjatywy edukacyjne. Fachowcy z parków krajobrazowych prowadzą działania edukacyjne w szkołach, są organizowane też debaty, wystawy i warsztaty – m.in. poświęcone roli dzikich zapylaczy i bioróżnorodności.

W ostatnim czasie władze regionu zainwestowały w nowe siedziby i ośrodki edukacji ekologicznej Nadgoplańskiego Parku Tysiąclecia oraz dwóch parków krajobrazowych – Krajeńskiego i Wdeckiego.

8 mln zł sięga wartość projektu finansowanego w ramach programu Fundusze Europejskie dla Kujaw i Pomorza, dotyczącego wspierania bioróżnorodności poprzez ochronę owadów zapylających. Chodzi m.in. o inwentaryzację owadów zapylaczy. Umowę z wykonawcą tego przedsięwzięcia, firmą Feneco z Inowrocławia, podpisano 10 lutego.

– Projekt ma na celu m.in. zbadanie przyczyn spadku liczebności owadów zapylających. Koordynatorem przedsięwzięcia jest Gostynińsko-Włocławski Park Krajobrazowy we współpracy z pozostałymi parkami krajobrazowymi regionu. Czeka nas wiele pracy, ale jest to zadanie niezwykle istotne nie tylko dla ochrony przyrody, lecz także dla uświadomienia nam wszystkim, jak kluczową rolę odgrywają te niewielkie stworzenia w ekosystemach – podkreśla Aneta Jędrzejewska, wicemarszałek województwa kujawsko-pomorskiego.

Za przeprowadzenie szczegółowej analizy przyrodniczej i oszacowanie poziomu zagrożenia odpowiada zespół 35 ekspertów, w tym entomologów. Dzięki ich pracy możliwe będzie opracowanie rekomendacji dotyczących ochrony ekosystemów, wdrożenia działań naprawczych oraz zmian w zarządzaniu środowiskiem.

Warto dodać, że w Kujawsko-Pomorskiem działa 10 parków krajobrazowych, dla których organem prowadzącym jest samorząd województwa: Wdecki, Brodnicki, Gostynińsko-Włocławski, Górznieńsko-Lidzbarski, Krajeński, Tucholski oraz Nadgoplański Park Tysiąclecia i Zespół Parków Krajobrazowych nad Dolną Wisłą.

AR