Problemy z inwestycjami w Polsce wschodniej

Program Rozwój Polski Wschodniej to jedyny w skali całej Unii Europejskiej ponadregionalny program umożliwiający współpracę województw przy realizacji wspólnych celów. Pięć regionów: Lubelskie, Podkarpackie, Podlaskie, Świętokrzyskie i Warmińsko-Mazurskie otrzyma 2,7 mld euro. Program jest realizowany niemal w całości na podstawie projektów kluczowych (99 na 115 projektów). Zdecydowana większość przedsięwzięć prowadzonych w ramach programu jest realizowana zgodnie z harmonogramami. Niestety, są też projekty, których realizacja jest bardzo opóźniona.

Systemowe udogodnienia

Pomijając już to, że beneficjenci projektów kluczowych nie muszą uczestniczyć w konkursach, to każdemu z nich zapewniono indywidualne podejście. Wszyscy beneficjenci korzystają z porad ekspertów z Ministerstwa Rozwoju Regionalnego i Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości. Wszyscy zostali także objęci systemem zaliczkowania. Co więcej, a nie jest to powszechne, średnia oczekiwania na zaliczkę to zaledwie dwa, trzy dni. Co więcej, w PO RPW zastosowano mechanizm zaliczkowania do 100 proc. wydatków kwalifikowanych objętych wnioskiem o płatność. Ponadto zastosowano zasadę przekazywania i rozliczania w ramach realizowanych projektów w pierwszej kolejności środków będących wkładem UE, następnie dopiero dopełnianych wkładem krajowym. Wszystko w celu wykorzystania w pierwszej kolejności środków unijnych i zminimalizowania konieczności wykorzystywania własnych środków na początku realizacji projektu.

Duże opóźnienia

Co prawda, dotychczas w programie podpisano już wszystkie pre-umowy i 59 właściwych umów o dofinansowanie, to jednak część projektów jest poważnie opóźniona. Jak wyjaśnia Ministerstwo Rozwoju Regionalnego opóźnieni beneficjenci dzielą się na dwie grupy - tych, którzy podpisali kontrakty właściwe i tych, którzy podpisali tylko pre-umowy. Wśród tych ostatnich resort rozwoju regionalnego wskazał pięciu, których projekty kwalifikują się do usunięcia z listy projektów indywidualnych. Z czego cztery to projekty samorządów. Beneficjentem pierwszego z nich jest samorząd województwa świętokrzyskiego. Niestety, w ocenie MRR osoby zajmujące się utworzeniem Regionalnego Centrum Naukowo-Technologicznego w województwie świętokrzyskim nie realizują przedłożonych w pre-umowie założeń. Co prawda, wniosek o dofinansowanie ma być złożony do 31 grudnia 2010 r., ale MRR nie chce czekać, aż do tego terminu, gdyż istnieje duże prawdopodobieństwo, że 30 grudnia wpłynie prośba o przedłużenie terminu złożenia wniosku. Pre-umowę podpisano 31 marca 2008 r., a więc bez mała dwa lata temu. Kilkakrotnie zmieniała się koncepcja projektu, a do tego, jak wynika z ministerialnych analiz, niektóre jego elementy są równocześnie zgłaszane do regionalnego programu województwa świętokrzyskiego. Kolejny zagrożony projekt przygotowuje Jasło. Chodzi o kompleksowe przygotowanie strefy przemysłowej w Jaśle pod inwestycje produkcyjne oraz strefę nowoczesnych usług, co wydaje się szczególnie potrzebne w dobie kryzysu i zapotrzebowania na nowe miejsca pracy. Niestety, do dziś wykupiono jedynie 5 proc. gruntów, a pomimo że planowany termin zgłoszenia wniosku to 29 kwietnia 2010 r., miasto już przewiduje trzymiesięczne opóźnienie złożenia wniosku. Na cenzurowanym znalazła się też gmina Krosno, której projekt Zwiększenie atrakcyjności miasta Krosna poprzez kompleksowe przygotowanie terenów pod inwestycje jest już opóźniony o ponad rok, a beneficjent wystąpił z prośbą o możliwość złożenia wniosku bez pozwolenia na budowę. Nie ma się czym chwalić także starostwo w Rzeszowie. Jak wskazuje resort rozwoju po półtora roku od podpisania pre-umowy nie widać postępu w przygotowaniu projektu Przygotowanie terenu do działalności inwestycyjnej związanej z utworzeniem Parku Naukowo-Technologicznego w miejscowości Przybyszówka, Miłocin, Pogwizdów Nowy.

Program naprawczy

Do opóźnionych beneficjentów MRR wystąpił o przedłożenie programów naprawczych. Jeśli nie będą one sensowne, resort cofnie im od 1 stycznia 2010 r. zaliczkowanie. Jak podkreślają przedstawiciele ministerstwa beneficjenci nie potrafią skorzystać z preferencyjnego systemu, który powinien być traktowany jak przywilej, a nie obowiązek. Jest to o tyle niepokojące, że w regionalnych programach operacyjnych beneficjenci czekają na refundację, a w RPW ww. beneficjenci nie są w stanie sięgnąć po zaliczki. Dlatego 300 mln zł przesunięto z RPW do programów regionalnych. Konsekwencje takiego stanu mogą być szczególnie dotkliwe dla najbardziej opóźnionych samorządów. W najbardziej drastycznych przypadkach może dojść do rozwiązania umów, co oznaczałoby zwrot już przekazanych środków wraz z odsetkami.

Cechy terminowo realizowanych projektów kluczowych w PO RPW

● szybkie zakończenie prac nad koncepcją projektu,

● sprawne przygotowanie dokumentacji projektowej oraz efektywne wnioskowanie o wydanie niezbędnych decyzji i pozwoleń,

● równolegle do procesu przygotowania projektu prowadzenie prac nad dokumentacją przetargową na wyłonienie wykonawcy robót/dostaw dla fazy realizacyjnej projektu,

● starannie opracowany harmonogram realizacji projektu, w tym harmonogram finansowy,

● realizacja harmonogramu, często jego wyprzedzanie oraz sprawne wnioskowanie i szybkie rozliczanie zaliczek otrzymanych z instytucji pośredniczącej.

Michał Biliński

gp@infor.pl