Poprawianie budżetu w trakcie jego wykonywania

W trakcie wykonywania budżetu jednostki samorządu terytorialnego mogą występować sytuacje, które w znaczący sposób wpływają na jego kształt, a w konsekwencji pociągają za sobą konieczność dokonania zmian w zaplanowanych dochodach i wydatkach. Zmiany budżetu w toku jego wykonywania mogą mieć dwie postacie, tj. zmian budżetu i zmian w budżecie. Dysponowanie środkami finansowymi podlega bowiem określonym rygorom prawnym, wśród których można wyróżnić zwiększanie planowanych wydatków w granicach uchwalonych w budżecie rezerw lub ich blokowanie. Istnieje także możliwość przenoszenia wydatków budżetowych w sytuacjach stwierdzenia przez organ stanowiący, iż zaplanowane kwoty na wykonanie konkretnego zadania są niewystarczające, a w odniesieniu do innego zadania zaplanowane kwoty okazują się za wysokie.

Organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego może zawrzeć w uchwale budżetowej dodatkowe upoważnienia dla organu wykonawczego do dokonywania zmian w budżecie, które polegają na przenoszeniu i planowaniu wydatków, z wyłączeniem przeniesień między działami (art. 188 ust. 2 pkt 1 ustawy o finansach publicznych). Trzeba zauważyć, że nie wpływa to na zmianę globalnej kwoty zaplanowanych wydatków, jednocześnie dając możliwość uelastycznienia planu.

Organ wykonawczy może także dokonywać innych zmian w budżecie, ale wyłącznie na podstawie upoważnienia organu stanowiącego w określonym przez niego zakresie, tzn.:

● przekazać niektóre uprawnienia do dokonywania przeniesień planowanych wydatków innym jednostkom organizacyjnym jednostki samorządu terytorialnego,

● przekazać uprawnienia innym jednostkom organizacyjnym samorządu terytorialnego do zaciągania zobowiązań z tytułu umów, których termin realizacji w roku następnym jest niezbędny dla zapewnienia ciągłości działania jednostki.

Przenoszenie planowanych wydatków budżetowych następuje między różnymi podziałkami klasyfikacji budżetowej tego samego stopnia. Przenoszenie wydatków polega na zwiększeniu o określoną kwotę wydatków budżetowych na określony cel, przy równoczesnym zmniejszeniu o taką samą kwotę innych wydatków. Dokonywanie przeniesień może doznawać pewnych ograniczeń. Ograniczenia o charakterze przedmiotowym polegają z reguły na tym, że niektóre rodzaje wydatków nie mogą zostać dokonane w drodze przeniesienia i w związku z tym zmienione, np. zwiększenie wydatków na wynagrodzenia. Z kolei ograniczenia co do rozmiarów przeniesień polegają na tym, iż zwiększenie lub zmniejszenie wydatków nie może przekroczyć poziomu 5 proc. zaplanowanych wydatków. Natomiast ograniczenia co do czasu mogą przewidywać dokonanie przeniesień na początku lub na końcu roku budżetowego.

W budżecie jednostki samorządu terytorialnego można tworzyć rezerwy celowe i rezerwę ogólną. Rezerwy stanowią limity kwotowe, które mogą zostać przekształcone w limity wydatków. Ich rozdysponowanie polega na zmniejszeniu limitu zaplanowanej rezerwy o określoną kwotę z równoczesnym zwiększeniem o taką samą kwotę limitów na określone rodzaje wydatków. Rezerwy celowe są tworzone na wydatki, których szczegółowy podział na pozycje klasyfikacji budżetowej nie może być dokonany w okresie opracowywania budżetu.

Zgodnie z art. 173 ust. 3 ustawy o finansach publicznych suma rezerw celowych nie może przekroczyć 5 proc. wydatków budżetu samorządowego. Natomiast rezerwa ogólna nie może być wyższa niż 1 proc. wydatków budżetu samorządu.

Rezerwa ogólna może służyć zwiększeniu już ustalonych w budżecie wydatków, ujętych w podziałki klasyfikacji budżetowej. Nie pozwala natomiast na tworzenie nowych kategorii wydatków, tj. tworzenie nowych podziałek klasyfikacji budżetowej – działów i rozdziałów, które nie zostały zaplanowane w budżecie. Rezerwa ogólna powinna służyć nie tylko zwiększeniu już zaplanowanych wydatków, ale także sfinansowaniu nieprzewidzianych wydatków, związanych z koniecznością sfinansowania nowego zadania, które pojawiło się w trakcie roku budżetowego.

Blokowanie planowanych wydatków budżetowych oznacza okresowy lub obowiązujący do końca roku zakaz dysponowania częścią lub całością planowanych wydatków. Blokowanie wydatków może być zastosowaną represją lub może służyć jako instrument wymuszający spełnienie określonych warunków przy dokonywaniu wydatków na określony cel.

Zgodnie z art. 154 ust. 1 ustawy o finansach publicznych decyzja o blokowaniu planowanych wydatków budżetowych może być podjęta w przypadku stwierdzenia:

● niegospodarności w określonych jednostkach,

● opóźnień w realizacji zadań,

● nadmiaru posiadanych środków,

● naruszenia zasad gospodarki finansowej.

W przypadkach stwierdzenia okoliczności określonych w art. 154 ust. 1 ustawy o finansach publicznych organ wykonawczy samorządu może podjąć decyzję o blokowaniu planowanych wydatków budżetowych.

O decyzji o zablokowaniu planowanych wydatków budżetowych musi być poinformowany organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego.

Po uzyskaniu pozytywnej opinii komisji właściwej do spraw budżetu możliwe jest przeniesienie zablokowanych kwoty wydatków do rezerwy celowej, z tym że decyzje o przeznaczeniu środków podejmuje organ stanowiący samorządu terytorialnego (art. 192 ust. 3 ustawy o finansach publicznych). Środki nowo utworzonej rezerwy nie mogą zostać przeznaczone na finansowanie wynagrodzeń.