Jak samorządy finansują pomoc zawodową dla niepełnosprawnych

Nie ma możliwości wprowadzenia ponownie 100 proc. finansowania działalności zakładów aktywności zawodowej przez państwowy fundusz rehabilitacji zawodowej. Już ustawą z 20 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2003 r. nr 7, poz. 79) zostały wprowadzone przepisy zmierzające do stopniowego ograniczania pełnego finansowania zakładów aktywności zawodowej przez PFRON, a tym samym zobowiązania samorządów terytorialnych do ich współfinansowania. Dofinansowanie kosztów tworzenia i działania zakładów aktywności wpisane zostało również jako zadanie samorządu województwa w art. 35 ust. 6 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2008 r. nr 14, poz. 94 ze zm.). Mimo wejścia w życie tych przepisów nie wszystkie samorządy realizowały nałożone na nie zadania.

Dlatego też ustawą z 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudniania osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2008 r. nr 237, poz. 1652) zmieniono art. 29 ust. 3 pkt 2, zgodnie z którym koszty działania zakładu aktywności zawodowej są współfinansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (90 proc.) oraz ze środków samorządu województwa w wysokości co najmniej 10 proc., z tym że procentowy udział samorządu województwa może być zmniejszony, pod warunkiem znalezienia innych źródeł finansowania działania zakładu aktywności zawodowej. Oznacza to, że jeżeli nie zostaną pozyskane (zagwarantowane) środki na pokrycie brakujących 10 proc. z innych źródeł, to samorząd województwa będzie zobowiązany do ich pokrycia ze środków własnych.

Przepis ten, obowiązujący od 1 stycznia 2009 r., został wprowadzony przede wszystkim w celu ochrony miejsc pracy osób niepełnosprawnych zatrudnionych w zakładach aktywności zawodowej, których organizatorami są fundacje lub stowarzyszenia działające zgodnie z zasadą non profit i które nie dysponują potencjałem finansowym umożliwiającym przekazanie brakującej kwoty na działalność zakładów aktywności zawodowej, których są organizatorami.

Podpisując z organizatorem zakładu aktywności zawodowej umowę dotyczącą utworzenia i działania zakładu aktywności zawodowej, marszałek województwa jednocześnie uznaje potrzebę funkcjonowania takiej placówki na swoim terenie, w związku z tym powinien również wziąć współodpowiedzialność za jej prawidłowe funkcjonowanie.

Zakład aktywności zawodowej jest wyodrębnioną organizacyjnie i finansowo jednostką, której organizatorem jest gmina, powiat, fundacja, stowarzyszenie lub inna organizacja społeczna, której statutowym zadaniem jest rehabilitacja zawodowa i społeczna osób niepełnosprawnych. Wprawdzie przepisy nie określają formy prawnej zakładów aktywności zawodowej, to jednak nic nie stoi na przeszkodzie, aby gmina lub powiat tworzyły je w formie gospodarstw pomocniczych. Z samej ustawy z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 249, poz. 2104 ze zm.) wynika, że zakłady aktywności zawodowej nie mogą być tworzone jako jednostki budżetowe ani jako zakłady budżetowe.

Związane jest to z wysokością dotacji, jaką mogą uzyskać te jednostki, oraz sposobem wydatkowania uzyskanych dochodów (na podstawie odpowiedzi na interpelację nr 7413).