Zasady oceny zdolności kredytowej jednostki samorządu terytorialnego

Jednostka samorządu terytorialnego, tak jak każdy inny klient banku, poddawana jest ocenie zdolności kredytowej. Zdolność kredytowa to możliwość spłaty zaciągniętego kredytu (pożyczki) wraz z odsetkami w terminach określonych umową.

Aby zabezpieczyć interes finansów publicznych, określono dla jednostek samorządu terytorialnego granice zaciągania pożyczek i kredytów oraz zobowiązań. Łączna kwota przypadających do spłaty w danym roku budżetowym np. rat kredytów i pożyczek oraz potencjalnych spłat kwot wynikających z udzielonych poręczeń wraz z należnymi w danym roku odsetkami nie może przekroczyć 15 proc. planowanych na dany rok budżetowy dochodów jednostki samorządu terytorialnego (art. 169 ustawy o finansach publicznych).

Łączna kwota długu jednostki samorządu terytorialnego na koniec roku budżetowego nie może przekroczyć 60 proc. dochodów tej jednostki w tym roku budżetowym, a w trakcie roku budżetowego łączna kwota długu samorządowego na koniec kwartału nie może przekroczyć 60 proc. planowanych w danym roku budżetowym dochodów tej jednostki samorządowej (art. 170 ustawy o finansach publicznych).

Należy zwrócić uwagę, że wyżej wymienionych ograniczeń nie stosuje się m.in. do kredytów i pożyczek zaciąganych w związku z umową zawartą z podmiotem dysponującym środkami, o których mowa w art. 5 ust. 3 ustawy o finansach publicznych, czyli np. środki pochodzące z funduszy strukturalnych, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Rybołówstwa.

Ocena zdolności kredytowej

Podstawowymi źródłami oceny zdolności kredytowej samorządu terytorialnego dla banku są:

● informacja o jednostce,

● roczne sprawozdanie z wykonania budżetu za co najmniej dwa ostatnie lata budżetowe, a także za ostatni kwartał roku budżetowego poprzedzający złożenie wniosku kredytowego,

● roczny bilans z wykonania budżetu,

● prognoza finansowa na okres zaangażowania banku.

Najczęściej stosowane są trzy grupy kryteriów, tj.: jakościowe, ilościowe oraz opisujące inne ryzyka związane z finansowaniem samorządu. Przy ocenie jakościowej należy zwrócić uwagę przede wszystkim na takie czynniki jak: atrakcyjność inwestycyjna danej jednostki samorządowej, zarządzanie tą jednostką, wywiązywanie się samorządu ze zobowiązań oraz jakość planowania budżetowego.

Z kolei ocena ilościowa obejmuje analizę wybranych wskaźników, które określają zdolność (wiarygodność) kredytową np. gminy.

Są to w szczególności:

● wskaźnik obsługi zadłużenia – stanowiący relację obsługi zadłużenia do wolnych środków;

● wskaźnik łącznego zadłużenia – będący relacją łącznego zadłużenia do wolnych środków;

● wskaźnik deficytu – stanowiący relację deficytu/nadwyżki do dochodów ogółem;

● wskaźnik inwestycji – będący relacją inwestycji do dochodów ogółem;

● wskaźnik dochodów na jednego mieszkańca – będący relacją dochodów ogółem do liczby mieszkańców.

Wysokość obsługi zadłużenia ustala się jako sumę spłaty kredytów i pożyczek, wielkości kwot niezbędnych na wykup papierów wartościowych oraz wysokości kosztów obsługi zadłużenia – tj. odsetek i prowizji. Natomiast kwotę wolnych środków ustala się jako różnicę pomiędzy dochodami ogółem i wydatkami pomniejszonymi o inwestycje i obsługę zadłużenia.

Inne ryzyka

Ocena zdolności kredytowej jednostki samorządu terytorialnego dokonywana przez bank w dużym stopniu zależy od jakości informacji będących podstawą tej oceny. W związku z tym należy zwrócić uwagę na jakość sprawozdań finansowych i budżetowych jednostki, które powinny być sporządzone na podstawie rzetelnych ksiąg rachunkowych. Sprawozdania te powinny dostarczać informacji zarówno odbiorcom zewnętrznym, jak i kierownictwu jednostki o sytuacji finansowej i majątkowej, wyniku finansowym, obciążeniach z tytułu podatków oraz o planach rozwoju jednostki samorządowej.

Formy zabezpieczenia

Zabezpieczeniem kredytów dla banku mogą być np. kaucja, poręczenie cywilne i gwarancje Skarbu Państwa, weksel własny in blanco, cesja wierzytelności z rachunku lokaty terminowej w innym banku, ubezpieczenie kredytu, blokada środków na rachunku bankowym, zastaw rejestrowy na papierach wartościowych Skarbu Państwa, poręczenie, przystąpienie do długu, cesja należności od przedsiębiorców oraz samorządów lokalnych o dobrej kondycji finansowej, przewłaszczenie rzeczy ruchomych oraz zastaw. Wszystkie formy zabezpieczenia kredytów mają istotne znaczenie prawne dla oceny zdolności kredytowej jednostki samorządowej.

Wskaźniki ministerstwa

Resort finansów opracował wskaźniki ustawowe, dochodowe, wydatkowe i zadłużenia dla wszystkich jednostek samorządu terytorialnego w podziale na określone grupy. Zestaw tych wskaźników jest bardzo dobrym narzędziem porównawczym dla oceny sytuacji finansowej poszczególnych gmin, powiatów, miast i województw. Na podstawie tych wskaźników samorządy mogą porównać swoją sytuację finansową z sytuacją finansową innych jednostek.

Ponadto wskaźniki te stanowią argument do eliminacji archaicznych ustawowych progów zadłużania się samorządów, tj. 15 proc. i 60 proc., które nie mają większego znaczenia w ocenie wiarygodności kredytowej samorządów lokalnych.

Dane w sprawozdaniach

Podstawą opracowania przez Ministerstwo Finansów wszystkich rodzajów wskaźników były dane zaczerpnięte ze sprawozdań z wykonania budżetów ze:

● sprawozdań z wykonania planu dochodów budżetowych Rb-27S,

● sprawozdań z wykonania planu wydatków budżetowych Rb-28S,

● sprawozdań o nadwyżce/deficycie Rb-NDS,

● sprawozdań o stanie zobowiązań według tytułów dłużnych oraz poręczeń i gwarancji Rb-Z.