Na przyśpieszenie wydatkowania funduszy unijnych rząd ma dziewięć sposobów
W tym roku Polska ma wydać ze środków unijnych blisko 17 mld zł. Aby osiągnięcie tego wyniku było realne, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego (MRR) zidentyfikowało obszary wymagające podjęcia niezwłocznych działań. Obejmują one swym zakresem uproszczenie i przyspieszenie wdrażania środków unijnych na różnych poziomach zarządzania, pełniejsze powiązanie systemu funduszy unijnych z systemem finansów publicznych oraz wykorzystanie możliwości oferowanych przez Komisję Europejską w ramach pakietu antykryzysowego.
Szczegółowy zestaw działań w powyższych obszarach, których podjęcie umożliwi realizację założonych przez rząd wydatków z funduszy unijnych, został w ubiegłym tygodniu zaprezentowany przez Elżbietę Bieńkowską, ministra rozwoju regionalnego.
- Dążąc do jak największej dynamiki wykorzystania unijnych środków, przygotowaliśmy zestaw działań antykryzysowych. Najważniejsze dotyczą wypłacania zaliczek dla wszystkich, osobnych nagród dla najszybciej i najefektywniej wdrażanych programów oraz szybszego zwrotu wydatków z dużych projektów infrastrukturalnych - podkreśliła Elżbieta Bieńkowska.
Resort sformułował kompleksowy program przyśpieszający realizację programów współfinansowanych ze środków UE, zawierający dziewięć punktów pozwalających na realizację zakładanych celów w ramach poniżej przedstawianych działań.
Pierwszy punkt to rozszerzenie katalogu beneficjentów mogących korzystać z zaliczek na poczet realizacji projektów. Działanie ma na celu umożliwienie szerszego dostępu do funduszy unijnych oraz stworzenie możliwości szerszego wykorzystania zaliczek przez przedsiębiorców oraz samorządy terytorialne. W tym celu znowelizowano rozporządzenie ministra rozwoju regionalnego z 7 września 2007 r. w sprawie wydatków związanych z realizacją programów operacyjnych, w ramach którego zmieniono również poziom wymaganych zabezpieczeń. Uruchomienie przekazywania środków w formie zaliczek przyniesie dodatkowy pozytywny efekt dla budżetu państwa w postaci zwiększenia możliwości wnioskowania o płatności z budżetu unijnego.
Kolejnym ułatwieniem są zmiany dotyczące przekazywania samorządom terytorialnym dotacji rozwojowej na realizację regionalnych programów operacyjnych celem zwiększenia szybkości przekazywania środków i powiązania przekazywania kolejnych transz od szybkości certyfikacji otrzymanych wcześniej kwot. Działanie w tym zakresie ma na celu usprawnienie sposobu przekazywania samorządom terytorialnym środków budżetowych (w ramach dotacji rozwojowej) na realizację RPO oraz powiązanie przekazywania kolejnych transz od szybkiej certyfikacji otrzymanych wcześniej kwot, skutkującej możliwością zwrotu poniesionych wydatków z budżetu unijnego. Przygotowany przez resort projekt stosownych zmian zostanie ogłoszony po konsultacjach z przedstawicielami samorządów wojewódzkich.
Planowana jest także zmiana procedury przyznawania rezerwy celowej budżetu państwa (część 83) i przekazywania środków przeznaczonych na finansowanie projektów i programów operacyjnych współfinansowanych ze środków UE. Działanie to ma na celu usprawnienie finansowania inwestycji finansowanych przy wykorzystaniu środków rezerwy celowej. Zmiany mają na celu zwiększenie szybkości przekazywania środków z rezerwy i powiązania przekazywania kolejnych środków od szybkości certyfikacji wydatków z otrzymanych wcześniej kwot, skutkującej możliwością zwrotu poniesionych wydatków z budżetu unijnego. Obecnie MRR konsultuje projekt zmian w tym zakresie.
Bodźcem, który ma motywować urzędników odpowiedzialnych za wydatkowanie funduszy unijnych, są nagrody za dobre wyniki. Podobnie będzie z urzędami. MRR planuje wprowadzić elementy konkurencji pomiędzy programami operacyjnymi. Najszybciej realizowane programy mogą liczyć na dodatkowe środki z tytułu podziału tzw. krajowej rezerwy wykonania w 2011 roku. W ramach funduszy strukturalnych ustanowiona została tzw. krajowa rezerwa wykonania, w wysokości 1,3 mld euro. Środki rezerwy posłużą wzmocnieniu najszybciej realizowanych programów i w ich ramach najsprawniej realizowanych priorytetów. Ubieganie się o dodatkowe fundusze powinno być szczególnie atrakcyjne i motywujące do sprawnej realizacji własnych programów operacyjnych dla regionów walczących o możliwości realizacji dodatkowych zadań w ramach swoich strategii rozwojowych.
Ministerstwo Rozwoju Regionalnego ogłosiło już wstępną propozycję podziału środków rezerwy pomiędzy RPO. Obecnie przygotowywana jest całościowa propozycja metodologii podziału krajowej rezerwy w ramach funduszy unijnych na lata 2007-2013.
Zostaną także wprowadzone nagrody za efektywność. Ma to na celu wprowadzenie narzędzia motywowania instytucji wdrażających fundusze unijne i odpowiedzialnych za realizację programów do osiągania założonych celów. Zakłada się silniejsze powiązanie wielkości środków pomocy technicznej udzielanych poszczególnym instytucjom od efektywności funkcjonowania instytucji, mierzonej poziomem skuteczności w realizacji założonych celów.
Ministerstwo Rozwoju Regionalnego przedstawi propozycję mechanizmu powiązania udzielania środków pomocy technicznej z efektywnością funkcjonowania instytucji wraz z propozycjami zmian w stosownych dokumentach.
Resort chce także skrócić procedury przyznawania unijnych dotacji. Na podstawie dotychczasowych doświadczeń z wdrażania perspektywy 2007-2013 wynika, że standaryzacja (czyli określenie jednolitego sposobu i terminów postępowania, wprowadzenie wspólnych zasad, definicji) przynosi bardzo dobre efekty. Według analiz MRR ułatwia zarządzanie, pozwala na przyspieszenie realizacji poszczególnych procesów, zmniejsza nakłady pracy związane z odmiennością procedur w ramach różnych instytucji, zwiększa wertykalną i horyzontalną spójność systemu oraz umożliwia łatwe porównywania efektów. W rezultacie wprowadzenia standardów możliwe będzie zmniejszenie czasu upływającego pomiędzy wypłatą środków na rzecz beneficjenta a ich certyfikacją do KE, skutkującą możliwością zwrotu poniesionych wydatków z budżetu unijnego.
Dlatego też MRR pracuje obecnie nad przygotowaniem propozycji standaryzacji terminów i procesów, które następnie zostaną przełożone na zmiany wytycznych, zarządzeń czy zaleceń oraz w odpowiednich instrukcji wykonawczych i porozumień.
Kolejnym ułatwieniem ma być wprowadzenie zmian w systemie instytucjonalnym celem usprawnienia procesu wydatkowania środków. Działanie w tym zakresie ma na celu przyspieszenie wydatkowania dzięki usprawnieniu działania instytucji odpowiedzialnych za wdrażanie funduszy unijnych. Stały monitoring i ocena efektywności działania instytucji stanowić będą podstawę do udzielania rekomendacji poszczególnym instytucjom oraz formułowania wniosków na temat zmian w systemie instytucjonalnym. Ocena decydować będzie również o wspieraniu instytucji środkami finansowymi pomocy technicznej przeznaczanymi na ich funkcjonowanie.
Stosowana będzie również zasada przekazywania i rozliczania w ramach zaliczek czy refundacji dla realizowanych projektów w pierwszej kolejności środków będących wkładem UE, następnie dopiero dopełnianych wkładem krajowym, co z kolei pozwoli w pierwszej kolejności wykorzystać środki unijne. Istniejące przepisy unijne oraz proponowane zmiany dają możliwości minimalizowania konieczności wykorzystywania własnych środków finansowych w procesie inwestycyjnym. Zgodnie z regulacjami istnieje możliwość przekazywania w ramach dofinansowania projektu w pierwszej kolejności środków, które stanowią wkład unijny. Wówczas w formie zaliczki czy refundacji dotacji można przekazać beneficjentowi nawet do 100 proc. wkładu ze środków UE w dany projekt. Pozostała część dofinansowania, stanowiąca krajowy wkład publiczny (konieczny ze względu na regulacje dot. konieczności zapewnienia współfinansowania dla środków UE ze środków krajowych), może zostać uzupełniona w terminie późniejszym, z zachowaniem właściwych poziomów wkładu funduszy. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego przygotowało informację o możliwości wykorzystania tej zasady do ewentualnego zastosowania w ramach poszczególnych programów, która po uzgodnieniach zostanie przekazana do instytucji zarządzających programami operacyjnymi.
Ostatnim ułatwieniem ma być wprowadzenie zasady rozliczania i certyfikacji do KE wydatków poniesionych w pierwszych fazach realizacji projektu, jeszcze przed zatwierdzeniem tego projektu przez KE. Ma to dotyczyć projektów dużych, czyli tych o wartości powyżej 25 mln euro (projekty środowiskowe) lub 50 mln euro (projekty infrastrukturalne).
Dodatkowym elementem pozwalającym na usprawnienie procesu przygotowania projektów dużych jest zwiększenie wsparcia technicznego na przygotowanie inwestycji ubiegających się o środki finansowe z UE w ramach inicjatywy Jaspers. W ramach działań antykryzysowych na szczeblu unijnym podjęto decyzję o zwiększeniu zasobów alokowanych na działania inicjatywy Jaspers o 25 proc.
W ramach pakietu unijnych działań antykryzysowych dotyczących funduszy strukturalnych przedstawiono możliwość rozliczania wydatków poniesionych na realizację projektów dużych jeszcze przed decyzją KE zatwierdzającą projekt do realizacji. Dzięki wykorzystaniu wyżej wymienionej możliwości przyspieszone zostanie wydatkowanie środków UE w ramach funduszy unijnych na lata 2007-2013, natomiast budżet państwa będzie mógł osiągnąć dochody z tytułu zwrotu wydatków poniesionych ze środków krajowych na projekty przeznaczone do współfinansowania z funduszy europejskich, znajdujące się obecnie w fazie przygotowania lub realizacji.
Coraz silniejsze oddziaływanie światowego kryzysu finansowego na gospodarkę realną Unii Europejskiej przyczyniło się do przedstawienia przez Komisję Europejską 29 października 2008 r. specjalnego pakietu działań zaradczych pod nazwą Europejski Plan Odnowy Gospodarczej. Wraz z przyjęciem pakietu Komisja Europejska przedstawiła propozycje rozwiązań dotyczących wsparcia działań antykryzysowych przy pomocy funduszy europejskich. W celu usprawnienia wydatkowania środków unijnych, a tym samym poprawy dostępu do kapitału dla rynków, podjęto prace nad zmianami w rozporządzeniach dotyczących funduszy europejskich. KE wypracowały rozwiązania umożliwiające zwiększenie dostępu do funduszy UE, m.in. dzięki wydłużeniu okresu kwalifikowalności wydatków w ramach programów na lata 2004-2006, zwiększeniu zaliczek unijnych na programy na lata 2007-2013, udogodnień w stosowaniu inżynierii finansowej, ułatwieniom w przekazywaniu środków dla projektów objętych regułami pomocy publicznej, ułatwieniom w finansowaniu dużych projektów oraz zwiększeniu stopnia finansowania projektów związanych z wydajnością energetyczną w sektorze mieszkalnictwa. Zmiany te obecnie zostały wprowadzone (przedłużenie kwalifikowalności wydatków w programach 2004-2006, zwiększenie zaliczek w programach 2007-2013) lub oczekują na wejście w życie (procedowane są obecnie w Radzie UE i Parlamencie Europejskim, a przewidywany termin ich przyjęcia to kwiecień 2009 r.).
Jednym z najgłośniejszych usprawnień procesu wdrażania funduszy unijnych mają być zaliczki dla przedsiębiorców. 12 lutego weszło w życie rozporządzenie w sprawie wydatków związanych z realizacją programów operacyjnych. Wprowadza ono możliwość skorzystania z zaliczek przy inwestycjach współfinansowanych przy udziale funduszy unijnych. Zgodnie z przewodnikiem po zaliczkach, przygotowanym przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, zaliczkowy system finansowania projektu powinien dotyczyć przede wszystkim beneficjentów otrzymujących dofinansowanie w formie dotacji rozwojowej, w przypadku których wspomniany system przyspieszy tempo realizacji projektu oraz proces wykazywania poniesionych wydatków we wnioskach o płatność przedkładanych przez beneficjentów. Jeśli chodzi o wysokość zaliczki, to powinna ona zależeć od decyzji urzędów, przyznających dotacje. Powinna także uwzględniać inne czynniki, takie jak np. dostępność środków, typ beneficjenta czy specyfikę realizowanego projektu. Jednak z wcześniejszych wypowiedzi przedstawicieli MRR wynika, że jednorazowo beneficjent będzie mógł uzyskać do 20 proc. środków w postaci zaliczki.
Zaliczka może zostać wypłacana beneficjentowi po wniesieniu przez niego zabezpieczenia należytego wykonania zobowiązań wynikających z umowy o dofinansowanie. O tym, jakie to ma być zabezpieczenie, mówi art. 10 rozporządzenia. W dużym skrócie, jeśli wartość dofinansowania nie przekracza 4 mln zł, to akceptowalnym zabezpieczeniem jest sam weksel in blanco. Powyżej tej kwoty firma będzie musiała ustanowić jedno lub kilka z poniższych zabezpieczeń, o których mowa w rozporządzeniu.
Zakończono proces zmian prawnych w zakresie ochrony środowiska. Uchwalona ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, wprowadza uproszczenia w postępowaniu administracyjnym, skracając o połowę czas trwania procedur środowiskowych w procesie inwestycyjnym. Znowelizowane przepisy pozwalają na zgodną z przepisami unijnymi realizację projektów.
Do tej pory projekty, które przynosiły dochody w wielu przypadkach nie mogły otrzymać pełnego dofinansowania unijnego. Do wyliczenia kwoty dotacji stosowano tzw. mechanizm luki w finansowaniu, którego zastosowanie powodowało obniżenie poziomu dotacji. Obecnie mechanizmu tego nie muszą stosować beneficjenci, którzy zamierzają realizować inwestycje o wartości do 1 mln euro. Ponadto, całkowicie z tego obowiązku zwolniono beneficjentów starających się o środki z Europejskiego Funduszu Społecznego. Oznacza to, że otrzymają oni dofinansowanie projektów w pełnym możliwym wymiarze (czyli 85 proc.).
Źródło: MRR
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.