Kontrolę nad działalnością sołtysa sprawuje organ stanowiący gminy

Organem uchwałodawczym w sołectwie jest zebranie wiejskie, a wykonawczym - sołtys. Działalność sołtysa wspomaga rada sołecka. Sołtys pełni funkcję reprezentacyjną oraz wykonawczą. Przewodniczący rady gminy każdorazowo zobowiązany jest do zawiadamiania o sesji rady gminy sołtysa, który może uczestniczyć w jej pracach na zasadach określonych w statucie, jednak bez prawa udziału w głosowaniu. Zwrot kosztów za udział sołtysa w sesjach rady gminy zależy od uznania poszczególnej rady.

Zgodnie z przepisami do głównych zadań sołectwa należy dbanie o zbiorowe potrzeby wspólnoty i mieszkańców. W tym kontekście do kompetencji zebrania wiejskiego należą wszystkie sprawy istotne dla mieszkańców, w szczególności chodzi o uchwalenie do końca września każdego roku wniosków, które mają być rozpatrzone przez radę gminy i ewentualnie uwzględnione w budżecie gminy na następny rok. Zebranie podejmuje również uchwały w sprawie dysponowania mieniem sołectwa oraz wydaje opinie w sprawach istotnych dla jej mieszkańców. Prawo uczestnictwa w zebraniu wiejskim mają wszyscy mieszkańcy sołectwa posiadający czynne prawo wyborcze do rady gminy. Co do zasady uchwały zebrania wiejskiego podejmowane są w trybie jawnym, z wyjątkiem wyborów oraz odwołania sołtysa i członków rady sołeckiej.

Porządek obrad uchwala zebranie wiejskie. Uchwały i wnioski zapadają zwykłą większością głosów. W większości przypadków obrady są protokołowane i wraz z uchwałami oraz wnioskami przekazywane do urzędu gminy. Lokalne przepisy precyzują także częstotliwość zebrań. Z reguły odbywają się one w miarę istniejących potrzeb, jednak nie rzadziej niż raz w roku. Termin i miejsce zebrania wiejskiego sołtys podaje do wiadomości publicznej w sposób przyjęty na obszarze danego sołectwa. Na zebraniu sołtys przedkłada również informację o swojej działalności. Należy podkreślić, że przy wykonywaniu swoich zadań sołtys współdziała także z radą sołecką, która składa się z kilkunastu mieszkańców sołectwa. O ostatecznym kształcie rady decyduje najczęściej statut. Obradom rady przewodniczy sołtys. Rada ma charakter opiniodawczy i doradczy.

Organizację i zakres działania jednostki pomocniczej, jaką jest oprócz osiedla również sołectwo, określa rada gminy odrębnym statutem po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami. Statut jednostki pomocniczej powinien uwzględniać jej charakter demograficzny, terytorialny, gospodarczy. Dokument ten określa w szczególności nazwę i obszar jednostki pomocniczej oraz zasady i tryb wyborów jej organów. Dodatkowo statut reguluje organizację i kompetencje organów sołectwa, jak również zakres zadań przekazywanych tej jednostce przez gminę oraz sposób ich realizacji. W statucie powinny się znaleźć również odpowiednie postanowienia w sprawie kontroli oraz nadzoru organów gminy nad działalnością sołectwa.

Granice swobody prawodawczej rady gminy, określone są przez przepisy ustawy o samorządzie gminnym. Wynika z tego, że rada gminy podejmując uchwałę o ustroju jednostki wewnętrznej gminy, jaką jest sołectwo, zobowiązana jest do przestrzegania przepisów tej ustawy. Przykładowo, jak słusznie podkreślił wojewoda lubelski w rozstrzygnięciu nadzorczym z 18 maja 2010 r. nr NK.II.0911/164/10, skoro zgodnie z art. 35 ust. 3 pkt 5 statut jednostki pomocniczej określa w szczególności zakres i formy kontroli oraz nadzoru organów gminy nad działalnością organów jednostki pomocniczej, to przepis ten wyraźnie wskazuje na organy gminy jako uprawnione do sprawowania nadzoru nad działalnością organów jednostki pomocniczej. W myśl art. 11a ust. 1 ustrojowej ustawy samorządowej organami gminy są rada gminy oraz wójt (burmistrz, prezydent miasta). W konsekwencji oznacza to, że przekazanie skarbnikowi gminy nadzoru nad działalnością sołectwa w zakresie spraw finansowych jest niezgodne z ustawą.

● zwoływanie zebrań wiejskich,

● zwoływanie posiedzeń rady sołeckiej,

● działanie stosownie do wskazań zebrania wiejskiego, rady gminy i wójta,

● wpływanie na wykorzystanie aktywności mieszkańców służącej poprawie gospodarki i warunków życia w sołectwie,

● reprezentowanie mieszkańców sołectwa na zewnątrz,

● uczestniczenie w naradach sołtysów, zwoływanych okresowo przez wójta,

● pobieranie podatków i opłat lokalnych.

Łukasz Sobiech

lukasz.sobiech@infor.pl

Ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 z późn. zm.).