Wzrost dochodów z majątku pomógłby gminom

Zasób ten jest bardzo zróżnicowany, zatem jego wartość mieści się w przedziale od zera do najwyższych cen na rynku nieruchomości.

Najwięcej gruntów komunalnych jest w gminach wiejskich, ale stanowią one tylko 2 proc. ich łącznej powierzchni. W gminach miejsko-wiejskich blisko 3 proc. ich powierzchni to majątek tych gmin. W miastach jest to już 20 proc., a w miastach na prawach powiatu - aż 25 proc.

Istnieje kilka barier, które niezmiennie towarzyszą podejmowanym przez miasta próbom aktywniejszej gospodarki majątkiem:

● brak specjalistów potrafiących aktywnie gospodarować nieruchomościami - dominują "zarządcy", którzy potrafią administrować,

● brak kompetencji w tym zakresie u większości urzędników gminnych,

● traktowanie zbycia mienia publicznego jako sprzecznego z interesem publicznym,

● nieznajomość tego zagadnienia w organach nadzoru, kontroli i ścigania,

● niechęć do podejmowania ryzyka, wiążącego się z odważniejszymi próbami gospodarowania majątkiem.

Dwie pierwsze bariery mogą być przezwyciężone tylko przez szkolenia i edukację. Trzecia może być pokonana przez cierpliwe i konsekwentne nagłaśnianie dobrych przykładów, takich jak Centrum Haffnera w Sopocie, Stary Browar w Poznaniu.

Najgorsza jest czwarta, która rodzi piątą, ponieważ wynika ze słabego przygotowania zawodowego osób w tych instytucjach. Świadczy o tym liczba kontroli podejmowanych na podstawie bezpodstawnych donosów, umarzanych postępowań prokuratorskich, uniewinniających wyroków.

Jednym z pierwszych wyczynów prokuratorskich były zarzuty stawiane zbiorowo Zarządowi Miasta Gdyni w związku ze "zbyt tanią" sprzedażą mieszkań komunalnych lokatorom. Do dziś nie zakończono postępowania wszczętego w latach 90. wobec byłego prezydenta Katowic, Henryka Dziewiora, którego najpewniej ciężko skrzywdzono (aresztowanie, szykany). Marianowi Jurczykowi i kolegom zrobiono sprawę za wycofanie się z umowy, do czego mieli uprawnienie jako organ miasta Szczecina. Prezydenci Poznania, Wojciech S. Kaczmarek oraz Ryszard Grobelny zostali uniewinnieni przez sąd z zarzutów stawianych przez prokuratora, który nie odróżniał wartości udziałów w spółce od wartości wnoszonego aportu.

Niedawno prokurator umorzył postępowanie przeciwko Jackowi Karnowskiemu w sprawie Centrum Haffnera. CBŚ w asyście telewizji zatrzymało burmistrza Swarzędza i współpracowników pod zarzutem zbyt taniej sprzedaży nieruchomości. Po ośmiu latach wszyscy są uniewinnieni.

Bardzo niekorzystnie dla prokuratorów układają się relacje między liczbą oskarżeń a liczbą wyroków skazujących. Niestety, nikt nie myśli o ludziach, których "przy okazji" skrzywdzono.

Aktywne gospodarowanie nieruchomościami gminy (gruntami, budynkami, lokalami) musi być powiązane z priorytetami i celami strategii rozwoju gminy. Powinno umożliwiać rozwój działalności gospodarczej i budownictwa mieszkaniowego oraz tworzyć warunki do wypoczynku i rekreacji na obszarze gminy. Musi być zgodne z polityką przestrzenną gminy. Skutki błędnych decyzji w zakresie obrotu nieruchomościami, ich zagospodarowania i użytkowania mają długotrwały, a nawet nieodwracalny charakter. Obrót ten powinien być zatem przedmiotem szczególnie przemyślanego i konsekwentnego działania ze strony gminy.

Racjonalne gospodarowanie nieruchomościami powinno sprzyjać minimalizacji kosztów świadczenia usług komunalnych oraz tworzeniu warunków do rozwoju obszarów gminy z poszanowaniem ładu przestrzennego.

Plany gospodarowania gminnym zasobem nieruchomości zakładają, że sprzedaż nieruchomości będzie źródłem dochodów. Oczywiście udział gmin w rynku nieruchomości powinien uwzględniać priorytety strategii rozwoju miasta.

Według sprawozdania Ministerstwa Finansów z wykonania budżetów Jednostek Samorządu Terytorialnego (JST) w 2008 r. dochody z majątku wyniosły 6,1 mld zł. Zdecydowana ich większość (93,6 proc.) to dochody gmin.

W okresie znacznego wzrostu wysiłku inwestycyjnego JST wzrost dochodów z majątku mógłby zasilić budżety lokalne w większym niż dotąd stopniu. W tym celu niezbędne jest odważne wykorzystanie wszystkich możliwości, jakie tkwią w gminnym, a zwłaszcza miejskim potencjale majątkowym.

Andrzej Porawski

sekretarz strony samorządowej Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego