Rola samorządu terytorialnego w zarządzaniu placówkami zdrowia

Powiat jako jednostka samorządu terytorialnego to wspólnota społeczna i terytorialna, budowana przez dziesięciolecia. W jego gestii są m.in. drogi łączące miejscowości będące siedzibami poszczególnych gmin oraz geodezja i kartografia, a także przeciwdziałanie bezrobociu, zarządzanie kryzysowe i opieka społeczna. Powiat zaspokaja potrzeby mieszkańców także w zakresie edukacji na poziomie ponadgimnazjalnym oraz odpowiedzialny jest za bezpieczeństwo ludności - także za bezpieczeństwo zdrowotne. Szpital w powiecie ogrywa więc ważną rolę. W wielu powiatach jest on także największym pracodawcą. Buduje on więc lokalne poczucie bezpieczeństwa nie tylko od strony zdrowotnej, ale też socjalnej i życiowej.

Zadania szpitala powiatowego obejmują swoim zasięgiem wspólnotę lokalną lub subregionalną. Jednocześnie jego struktura organizacyjna oraz zakres udzielanych świadczeń dostosowane są do potrzeb lokalnych i lokalnej specyfiki. Mieszkańcy powiatu utożsamiają się ze swoim szpitalem i często wykazują ogromne zaangażowanie w rozwiązywanie jego problemów, także finansowych. Również samorządy gmin włączają się w tego typu działania i współdziałają z samorządem powiatu.

Zakłady opieki zdrowotnej w powiecie to także możliwość kształtowania na tym poziomie sieci podmiotów, świadczących usługi z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej, ambulatoryjnej opieki specjalistycznej i lecznictwa zamkniętego oraz możliwość koordynowania współpracy pomiędzy nimi jako odrębnych zoz-ów bądź w ramach jednego zespołu zoz-ów.

Problemem jest jednak to, że powiaty - będąc organem założycielskim dla szpitala - mają ograniczony wpływ na jego funkcjonowanie. Niewielkie są możliwości prawne i finansowe dla prowadzenia nadzoru, wspierania rozwoju szpitali czy też przeciwdziałania zadłużaniu się placówki. Natomiast w razie likwidacji samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej powiat musi przejąć i spłacić wszystkie jego zobowiązania. To rozwiązanie jest co najmniej kontrowersyjne, na co od lat zwraca na to uwagę Zwiazek Powiatów Polskich, proponując projekty zmian systemów ochrony zdrowia w Polsce.

Mówi się, że samorządy znacznie rozważniej niż np. państwo wydają swoje pieniądze.

- Ale żeby wydawać, trzeba te pieniądze mieć - mówią starostowie, podkreślając, że z roku na rok powiatowa kasa jest coraz cieńsza. Dochody mniejsze, a obowiązków tyle samo albo nawet więcej.

W ciągu ostatnich dziesięciu lat samorządy powiatowe wyłożyły z własnych budżetów na wsparcie podległych im placówek ochrony zdrowia kwotę łącznie ponad 3 mld zł. Pieniądze te przeznaczono głównie na remonty oraz zakup wyposażenia i aparatury. Na bieżące wydatki szpitali, np. na wynagrodzenia pracowników, samorządy nie mogą przekazywać szpitalom swoich środków. Nawet gdyby te pieniądze miały i bardzo chciały, to zakazuje im tego prawo. Odpowiadając za bezpieczeństwo zdrowotne swoich mieszkańców, powiaty jednak walczą, żeby nakłady na ochronę zdrowia, w tym szczególnie na leczenie w szpitalach, nie były mniejsze.

- Jeśli pieniądze na ten cel nie mogą być coraz większe, choć przecież powinny, to niech przynajmniej nie maleją - mówią zgodnie samorządowcy i toczą o to swoje boje z Narodowym Funduszem Zdrowia i ministerstwem. Ostatnim zwycięstwem Związku Powiatów Polskich jest wynegocjowanie kontraktów na rok 2010 na poziomie nie niższym, niż były one w roku ubiegłym.

Powiaty podejmowały ryzyko zmian formuły organizacyjnoprawnej, przekształcając samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej w spółki prawa handlowego. Przy okazji starano się dostosować zakres świadczonych usług medycznych do lokalnych potrzeb, zwiększyć dostępność usług medycznych oraz podnieść ich jakość. W sumie w takiej formie prawnej działa kilkadziesiąt szpitali powiatowych i, jak się okazuje, zdecydowanej większości z nich wyszło to na zdrowie. Innym jednak samorządom nie wystarczało odwagi albo determinacji i pozostawiały swoje szpitale w niezmienionej formie, co często skutkowało tym, że placówki ponownie wpadały w spiralę zadłużenia. Zadłużenie owo jest jednym z najpoważniejszych problemów placówek ochrony zdrowia. Czasem, oczywiście, jest ono skutkiem złych decyzji zarządczych. Najczęściej jednak ma bezpośredni związek z niedofinansowaniem systemu ochrony zdrowia w Polsce.

Powiaty uczyniły wiele, aby ustabilizować sytuację ekonomiczną prowadzonych szpitali. Dziś zadłużenie szpitali powiatowych stanowi niewielką część całkowitego zadłużenia polskich szpitali.

Z danych Ministerstwa Zdrowia wynika, że zdecydowana większość zadłużenia przypada na szpitale wojewódzkie i kliniczne.

- Środki na świadczenia zdrowotne mają znaczenie kluczowe dla funkcjonowania szpitali, ale równie ważne jest racjonalne gospodarowanie tymi pieniędzmi - mówi Adam Janas, koordynator Grup Wymiany Doświadczeń w zakresie zarządzania sektorem ochrony zdrowia w samorządach powiatowych i były dyrektor sp zoz w Nowym Dworze Mazowieckim.

- Za dobry przykład mogą tutaj służyć samorządy, które dokonały analizy potrzeb zdrowotnych na swoim terenie, a także opracowały plany i prognozy zabezpieczenia medycznego oraz, skorelowane z nimi, plany rozwoju placówek medycznych. W skali kraju sytuacja w ochronie zdrowia monitorowana jest m.in. przez Związek Powiatów Polskich. Tutaj także, opierając się na analizach potrzeb zdrowotnych przeprowadzanych w poszczególnych powiatach, buduje się prognozy dotyczące m.in. możliwości zabezpieczenia tychże potrzeb. Są one, oczywiście, skutkiem tego, na co obowiązujące prawo szpitalom i ich organom założycielskim pozwala.

● tworzy, przekształca i likwiduje SP ZOZ (w drodze uchwały),

● nadaje statut SP ZOZ,

● nawiązuje z kierownikiem zakładu stosunek pracy,

● deleguje przedstawiciela do rady społecznej zakładu,

● udziela zakładowi dotacji,

● sprawuje nadzór nad prowadzonymi przez siebie zakładami opieki zdrowotnej.

gp@infor.pl