Kiedy gmina powinna się zdecydować na likwidację szkoły

Szkoła publiczna może być zlikwidowana lub przekształcona z końcem roku szkolnego przez organ prowadzący (gminę lub powiat). Aby skutecznie przeprowadzić likwidację, trzeba rozpocząć przygotowanie do tego już kilka miesięcy wcześniej. Warto też zastanowić się nad przekazaniem szkoły stowarzyszeniu. O likwidacji najczęściej decydują czynniki ekonomiczne samorządów. Występują one wtedy, gdy jest zbyt mała liczba uczniów przypadających na jednego nauczyciela i w efekcie subwencja oświatowa i środki z budżetu gminy są zbyt małe na pokrycie kosztów utrzymania takiej placówki.

W lutym projekt

Gmina jest zobowiązana co najmniej na 6 miesięcy przed terminem likwidacji zawiadomić o tym zamiarze rodziców uczniów, właściwego kuratora oświaty oraz dyrektora tej placówki. Ma na to czas do końca lutego.

Organ prowadzący nie musi jednak uwzględnić stanowiska kuratorium. A to oznacza, że wbrew negatywnej opinii może zlikwidować szkołę publiczną. Taka decyzja gminy musi być jednak merytorycznie uzasadniona. Organ musi się bowiem ustosunkować do wątpliwości kuratorium. Mimo braku związania opinią nie może w uzasadnieniu uchwały pominąć nadzoru pedagogicznego. Inaczej bezzasadne byłoby występowanie o taką opinię do kuratorium.

Szkoła lub placówka publiczna prowadzona przez samorządy może zostać zlikwidowana po zasięgnięciu opinii organu sprawującego nadzór pedagogiczny, a placówka prowadzona przez inną osobę prawną lub fizyczną - za zgodą organu, który udzielił zezwolenia na jej założenie.

W przypadku likwidacji przepisy nakładają obowiązki również na dyrektora szkoły. Powinien on bowiem przekazać dokumentację zlikwidowanej placówki organowi prowadzącemu. Natomiast dokumentacja z przebiegu nauczania powinna trafić do organu sprawującego nadzór pedagogiczny, czyli kuratorium. Szef placówki ma miesiąc od zakończenia likwidacji na wywiązanie się z tych obowiązków.

Powiadomienie rodziców

Wkraczający do gimnazjum niż demograficzny sprawi, że najczęściej likwidowane w 2012 r. mogą być właśnie te placówki . Zanim jednak samorządy zdecydują się na taki krok, muszą pamiętać, że najbardziej będą protestować rodzice i nauczyciele. Co więcej, oświatowe związki, które biorą czynny udział w tej procedurze, mogą skutecznie podważać decyzje rady gminy o likwidacji. Również sądy nie mają ugruntowanego poglądu na całą procedurę likwidacji. Pierwotnie stanowisko sądów było takie, że samorządy powinny negocjować nawet projekt uchwały rady gminy o samym zamiarze likwidacji. Ostatecznie okazało się, że mogą konsultować dopiero projekt uchwały dotyczący już samej likwidacji. Przy likwidacji trzeba więc zwrócić się o opinię do kuratorium i związków zawodowych. W przypadku tych ostatnich muszą to być organy reprezentatywne związków. Nie wystarczy powiadomić np. Związku Nauczycielstwa Polskiego, ale Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych, w skład którego wchodzi ZNP.

Ważnym elementem podejmowanych przez gminę działań jest skuteczne powiadomienie rodziców o likwidacji placówki. Nie wystarczy zorganizowanie zebrania i przekazanie na nim takiej informacji. Powiadomienie o zamiarze likwidacji powinno zostać dokonane do końca lutego. Nawet minimalny błąd gminy może być skutecznie wykorzystywany przez oświatowe związki w sądzie. W efekcie skutkuje to unieważnieniem uchwały o likwidacji. A cały żmudny proces likwidacji trzeba na nowo powtarzać w kolejnym roku.

Ratunek w stowarzyszeniach

W przypadku małych placówek samorządy, zamiast likwidować, mogą przekazać szkołę np. stowarzyszeniu rodziców. Taka możliwość dotyczy szkół, w których uczy się do 70 uczniów.

Przekazanie szkoły stowarzyszeniom rodziców następuje na podstawie uchwały rady gminy lub powiatu. Przekazanie to może być dokonane w dwojaki sposób:

Rada podejmuje uchwałę o przekazaniu szkoły, a uchwała ta jest następnie przekazywana kuratorowi oświaty. Ten wyraża swoją opinię w terminie 14 dni od dnia doręczenia uchwały. Kurator opiniuje jedynie możliwość przekazania szkoły osobie fizycznej lub prawnej. Jeśli opinia jest pozytywna, gmina może podpisać z uprawnionym podmiotem umowę o przekazanie. Nie ma natomiast wymogu opiniowania samej umowy w sprawie przekazania.

Wójt doręcza kuratorium projekt uchwały o przekazaniu szkoły. Opiniuje ono projekt w tym samym terminie (14 dni). Po uzyskaniu pozytywnej opinii uchwała może zostać podjęta przez radę.

Przekazanie małej placówki oświatowej nie musi - tak jak przy likwidacji - następować z końcem roku. W efekcie przekazanie nie musi nastąpić z dniem rozpoczęcia roku szkolnego (1 września). Prowadzone przez stowarzyszenie szkoły nadal będą publiczne, bezpłatne i dostępne dla wszystkich uczniów.

Po podjęciu uchwały o przekazaniu szkoły samorząd musi sporządzić umowę z podmiotem, który ją przejmuje. Powinna ona w szczególności określać obwód szkoły lub warunki przyjmowania uczniów, warunki korzystania z mienia przejętej szkoły, tryb kontroli przestrzegania umowy oraz warunki i tryb rozwiązania umowy za wypowiedzeniem.

Gmina może odebrać placówkę

W przypadku gdy okaże się, że szkoła prowadzona przez stowarzyszenie wykonuje swoje obowiązki niezgodnie z przepisami o systemie oświaty, gmina może taką placówkę odebrać. Co więcej, jeśli samo stowarzyszenie uzna, że nie radzi sobie z prowadzeniem szkoły, może ją zwrócić gminie. Ta zaś nie może odmówić jej przyjęcia.

Zatrudnienie nauczycieli

Zanim gmina zdecyduje się na przekazanie placówki oświatowej, powinna odpowiednio wcześniej powiadomić o tym fakcie zainteresowane osoby. O przekazaniu szkoły gmina jest zobowiązana przynajmniej pół roku wcześniej powiadomić pracowników szkoły oraz związki zawodowe. W informacji muszą być uwzględnione ekonomiczne i prawne oraz socjalne skutki decyzji dla pracowników, a także nowe warunki płacy i pracy. W ciągu trzech miesięcy nauczyciel może złożyć oświadczenie o odmowie przejścia do przejmowanej szkoły. Wtedy z dniem przekazania placówki dyrektor szkoły rozwiązuje z nim umowę. Nauczyciel otrzymuje też od szkoły, w której był dotychczasowo zatrudniony, odprawę przewidzianą w art. 20 ust. 2 Karty nauczyciela. Jeśli po przekazaniu szkoły zdecyduje się na odmowę przyjęcia warunków pracy i płacy zaproponowanych przez stowarzyszenie, to odprawy tej nie otrzyma.

Szkoła prowadzona przez stowarzyszenie generuje mniejsze koszy od tej, która jest prowadzona przez samorząd. Stowarzyszenie, które poprowadzi szkołę, nie musi zatrudniać pedagogów na podstawie Karty nauczyciela, która daje nauczycielom np. większą ochronę przed zwolnieniem czy dodatkowe prawa socjalne. Wystarczy zatem zwykła umowa o pracę. Pedagog zatrudniony na podstawie umowy o pracę może pracować więcej godzin, może też z nim być zawierana umowa na czas określony wyłączający wakacje z okresu zatrudnienia.

● nie więcej niż 70 uczniów

● pozytywna opinia kuratora oświaty

● uchwała rady gminy lub powiatu

● podpisanie umowy między gminą a stowarzyszeniem

● powiadomienie przez samorząd sześć miesięcy wcześniej pracowników i związków zawodowych

● niepodejmowanie uchwał o zamiarze likwidacji szkoły

● niedochowanie 6 miesięcznego obowiązkowego terminu powiadomienia rodziców o zamiarze likwidacji szkoły

● niezapewnienie dzieciom dojeżdżającym do szkół bezpiecznych warunków oczekiwania na środek transportu

● niewystarczające działania zmierzające do zagospodarowania nieruchomości po zlikwidowanych szkołach

● nieokreślenie sieci i obwodów szkół publicznych po dokonanej likwidacji.

Artur Radwan

artur.radwan@infor.pl

Art. 5 ust. 5g - 5r, art. 59 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm.).