Gmina może uniknąć zapłaty odszkodowań, wykupując ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej

Gminy, jako podstawowe jednostki samorządu terytorialnego, są odpowiedzialne za dostarczanie wody, energii, zarządzanie odpadami, drogami gminnymi, prowadzenie szkół, przedszkoli czy komunikacji miejskiej, za tworzenie planów zagospodarowania przestrzennego. Są też odpowiedzialne za działalność spółek komunalnych, które w ich imieniu wykonują różne zadania. Dodatkowo w zależności od formy prawnej danej spółki komunalnej gminy odpowiadają także za jej zobowiązania finansowe. W każdej z wymienionych działalności może dojść do wyrządzenia szkody i konieczności wypłacenia odszkodowania. Na ten cel można przeznaczyć środki z budżetu lub wykupić ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej z tytułu prowadzonej działalności i posiadanego mienia. Jeśli samorząd wykupi ubezpieczenie OC przynajmniej na potencjalnie najbardziej szkodowe działalności, to poszkodowani mogą zgłaszać swoje roszczenia bezpośrednio do zakładu ubezpieczeń. [Przykład 1]

W okresie jesienno-zimowym najwięcej szkód powstaje na drogach i chodnikach podlegających władzy samorządu. Wynikają one z niewłaściwego utrzymania stanu dróg, chodników i znajdujących się w ich sąsiedztwie nieruchomości. Właśnie jesienią i zimą na drogach i chodnikach dochodzi do szkód zarówno osobowych (np. skręceń, złamań, zwichnięć kończyn i innych obrażeń ciała itd.), jak i majątkowych (np. uszkodzeń felg i opon, układów zawieszenia samochodów na skutek jazdy po dziurawych drogach, szyb i karoserii na skutek spadającego z dachu śniegu i lodu itd.).

Ustawa o drogach publicznych wskazuje, że samorząd może być pociągnięty do odpowiedzialności ze względu na zaniedbania dotyczące utrzymywania nawierzchni dróg, chodników, drogowych obiektów inżynierskich, urządzeń zabezpieczających ruch i innych urządzeń związanych z drogą. Gmina odpowiada także za wykonywanie robót interwencyjnych, robót utrzymaniowych i zabezpieczających, przeciwdziałania niszczeniu dróg przez ich użytkowników, wprowadzania ograniczeń lub zamykania dróg i drogowych obiektów inżynierskich dla ruchu oraz wyznaczania objazdów drogami różnej kategorii, a gdy występuje bezpośrednie zagrożenie bezpieczeństwa osób lub mienia - zaniedbania odpowiedniego ich oznakowania m.in. wskazującego na występujące zimą zagrożenia.

Generalnie zadaniem zarządcy drogi (samorządu) jest zapewnienie bezpieczeństwa ruchu, co polega m.in. na odśnieżaniu dróg, zwalczaniu śliskości czy usuwaniu powstających ubytków w nawierzchni drogowej. Drogi należy utrzymywać w stanie ograniczającym narażenie ich użytkowników na wypadek. Taki obowiązek wynika też z art. 5 ust. 4 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. W katalogu obowiązków przypisywanych gminom zawartych w tej ustawie znajduje się też m.in. pozbycie się błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń uprzątniętych z chodników przez właścicieli nieruchomości przyległych do drogi publicznej, a także uprzątnięcie i pozbycie się błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z chodników, jeżeli zarząd drogi pobiera opłaty z tytułu postoju lub parkowania pojazdów samochodowych na takim chodniku.

Obowiązkiem gmin jest też usuwanie nawisów śnieżnych i sopli oraz uprzątanie lodu z dachów budynków, które do nich należą. Wskazują na to nie tylko wytyczne ustawowe, ale i orzecznictwo (zob. wyrok SN z 2 grudnia 2003 r., III CK 430/03; OSNC 2005, nr 1, poz. 10).

Co do zasady, utrzymanie czystości i porządku w gminach należy do obowiązkowych zadań własnych gminy (tutaj wykonawcą tych zadań jest wójt, burmistrz lub prezydent).

Prócz ustawy na terenie poszczególnych gmin dodatkowo obowiązują regulaminy utrzymania czystości i porządku, które uchwalone przez rady gmin stanowią akty prawa miejscowego. Takie regulaminy uszczegóławiają przepisy ustawy, określając precyzyjnie zasady utrzymania czystości i porządku na drogach i chodnikach.

Drogi publiczne dzielą się na: krajowe, wojewódzkie, powiatowe i gminne. Od tego podziału zależy ustalenie odpowiedzialności za ewentualne szkody. W przypadku dróg gminnych odpowiedzialność spada na wójta (burmistrza lub prezydenta miasta).

Do szkód dochodzi też relatywnie często na skutek zaniedbań w utrzymaniu porządku (odśnieżaniu) przy wejściach do sklepów, kiosków, punktów usługowych i gastronomicznych. Za porządek w tych miejscach odpowiadają zwykle ich właściciele lub najemcy lokali, w których prowadzona jest działalność gospodarcza (art. 415 kodeksu cywilnego). [Przykład 2]

Jeżeli do wypadku dojdzie na parkingu samochodowym, niezależnie od jego statusu, odpowiedzialność za porządek w tym miejscu ponosi administrujący nim podmiot. Odpowiedzialność ta istnieje nawet w sytuacji, gdy poszkodowany nie parkuje tam pojazdu, a jedynie porusza się po terenie takiego parkingu.

W 2011 r. składki ubezpieczeniowe dla dużych miast wzrosły o 100, 200, a nawet 400 proc. w porównaniu do 2010 r. W 2010r. Szczecin utworzył rezerwę w budżecie o wartości 3 mln zł na wypłatę ewentualnych odszkodowań. Okazało się, że te środki nie wystarczyły na pokrycie wszystkich roszczeń, mimo że sam ubezpieczyciel wypłacił poszkodowanym aż 7 mln zł.

W 2011 r. roczna składka ubezpieczeniowa na kompleksowe ubezpieczenie OC Szczecina wzrosła więc z 2,8 mln zł do 4,1 mln zł. Wzrost rocznej składki o 46 proc. w porównaniu do 2010 r. jest uzasadniany przez ubezpieczyciela skokowym wzrostem szkodowości. W 2011 r. w podobnej sytuacji znalazły się też inne samorządy - ubezpieczyciele podnieśli o kilkaset procent stawki ubezpieczeniowe m.in. w Gdańsku, Poznaniu, Siemianowicach Śląskich i Łodzi.

Zakłady ubezpieczeń stosują indywidualną ocenę ryzyka ubezpieczenia OC samorządu. Biorą pod uwagę dotychczasową szkodowość, stopień zagrożenia, np. powodziowego, ryzyko wystąpienia szkód. Indywidualnie analizują konkretną sytuację każdego samorządu. Skokowy wzrost składek na ubezpieczenie OC samorządów w ostatnich latach wynika też ze złego stanu technicznego i nieodpowiedniego zabezpieczenia majątku instytucji samorządowych. Gminy i inne samorządy są właścicielami przestarzałej i zwykle nieremontowanej od wielu lat infrastruktury, co przekłada się na większą wypadkowość i prowadzi ubezpieczycieli do podwyżki składek na ubezpieczenie OC.

● z tytułu własności dróg publicznych - specyfika ryzyka związanego z zarządzaniem drogami wymaga zawarcia przez gminę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zarówno deliktowej, jak i kontraktowej,

● z tytułu posiadania nieruchomości (biur, ośrodków kultury, szkół i budynków mieszkaniowych),

● z tytułu organizacji imprez masowych (rozgrywek sportowych, festiwali itp.),

● OC członków zarządu gminy,

● OC pracowników samorządowych,

● OC najemcy obejmuje szkody wzajemne, wyrządzone przez jednego ubezpieczającego drugiemu, gdy obie strony są objęte umową ubezpieczeniową,

● OC z tytułu podejmowania decyzji administracyjnych,

● OC skazanych.

Krzysztof Polak

krzysztof.polak@infor.pl

Ustawa z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 236, poz. 2008 z późn. zm.). Ustawa z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 19, poz. 115 z późn. zm.). Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).