Rada gminy nie może ustanawiać miejsc pamięci narodowej

Jeżeli organ administracji publicznej podejmuje działanie w sprawie, co do której przepis prawa wyraźnie lub pośrednio nie wskazuje jego właściwości, to działanie takie stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady legalizmu.

Rada Gminy Węgierska Górka podjęła uchwałę w sprawie ustanowienia Miejsca Pamięci Narodowej. Na jej podstawie radni ustanowili na terenie gminy miejscem pamięci narodowej - Pomnik Walki i Zwycięstwa Żołnierza Polskiego na obiekcie dawnego fortu obronnego "Wędrowiec", stanowiącego główny punkt obronny w 1939 roku linii fortów Żabnica - Węgierska Górka - Cisiec. Podstawę prawną uchwały stanowił m.in. art. 18 ust. 2 pkt 13 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r., nr 142, poz. 1591 z późn. zm.).

Zgodnie z powołanym w podstawie prawnej przepisem do wyłącznej właściwości rady gminy należy podejmowanie uchwał w sprawach herbu gminy, nazw ulic i placów będących drogami publicznymi lub nazw dróg wewnętrznych w rozumieniu ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2004 r. nr 204, poz. 2086 z późn. zm.), a także wznoszenia pomników. W ocenie organu nadzoru powołany przepis nie daje radzie prawa do ustanowienia danego pomnika miejscem pamięci narodowej. Zdaniem wojewody przepis ten nie stanowi również samodzielnej podstawy prawnej do działania rady gminy, a ta jest zobowiązana do działania na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie. Brak takiego upoważnienia w danej materii oznacza, iż nie podlega ona regulacji w tej formie prawnej (por. wyrok z 21 stycznia 2009 r., sygn. akt III SA/Łd 564/08). Co więcej, w dacie podejmowania uchwały nie istniał żaden przepis, który uprawniałby jednostki samorządu terytorialnego do podjęcia uchwały w zakresie ustanowienia miejsc pamięci narodowej, co oznacza, że uchwała rady podjęta została bez podstawy prawnej. Takim działaniem rada gmin naruszyła określoną w art. 7 konstytucji zasadę legalizmu. Zasada ta wymaga, by decyzja podjęta przez dany organ - w tym wypadku uchwała rady gminy - odpowiadała wymogom legalności. Rada musi więc posiadać ustawowo określoną kompetencję do działania w danym zakresie, a treść jej postanowienia musi być zgodna z odpowiednimi normami prawa materialnego zawartego w ustawie.

Oprac. Hanna Wesołowska