Warto naśladować liderów, projektując nowe inwestycje

Takie wnioski można wyciągnąć z opublikowanego właśnie sprawozdania Ministerstwa Rozwoju Regionalnego z realizacji unijnego programu Infrastruktura i Środowisko w pierwszym półroczu br. Od uruchomienia całego przedsięwzięcia, jak informuje resort w swoim raporcie, podpisano łącznie 1738 umów, kontraktując w sumie 87,4 mld zł ze środków Unii Europejskiej, co oznacza wykorzystanie alokacji w 71,2 proc. W ciągu pierwszych sześciu miesięcy br. podpisano 195 umów o dofinansowanie, z czego około 17 proc. (33) dotyczyło priorytetu szóstego ("Przedsięwzięcia dostosowujące przedsiębiorstwa do wymogów ochrony środowiska").

Najwięcej, co wynika z charakteru i specyfiki branży, wydano na realizację inwestycji związanych z transportem (57,8 mld zł). Kolejnymi sektorami o najwyższej wartości przyznanego dofinansowania unijnego były środowisko (18,3 mld zł) i energetyka (5 mld zł), w której inwestycje związane z powiększeniem mocy istniejących elektrowni (budową nowych bloków energetycznych) jeszcze na dobre się nie rozpoczęły.

Najwięcej przedsięwzięć (162) prowadzonych jest na Mazowszu. Region ten został liderem także pod względem wartości pozyskanych środków (18,6 mld zł, co stanowiło 21,3 proc. wszystkich pieniędzy dostępnych w programie). Najmniejsze dofinansowanie otrzymały natomiast województwa opolskie, podlaskie i lubuskie. - Na obie wielkości kluczowy wpływ ma liczba mieszkańców i udział w produkcie krajowym brutto - tłumaczy specjalistka z urzędu marszałkowskiego.

Dobrze zatrudnić doradcę

Inwestycje ekologiczne, zgodnie z kluczowym dla Unii Europejskiej planem działania, stanowią jedno z najważniejszych zadań krajów członkowskich. Dlatego prowadzone między innymi przez jednostki samorządu terytorialnego związane z ochroną środowiska projekty stanowią istotną część programu Infrastruktura i Środowisko. Liderem ich realizacji są regiony południowe. Tylko z priorytetu dotyczącego gospodarki ściekowej w województwie małopolskim zrealizowano 28 przedsięwzięć. Wartość dofinansowania wyniosła tam 11,7 proc. wszystkich umów tego priorytetu. Dobrze pod tym względem radzi sobie także sąsiedni Śląsk. Na terenie tego województwa realizowanych jest obecnie 27 inwestycji ekologicznych.

Najmniej funduszy wykorzystano natomiast w województwach, które nie tylko w Polsce słyną z walorów przyrodniczych, więc potrzeba dbania o ekologię jest tam stosunkowo mniejsza niż w innych częściach kraju. W regionach kujawsko-pomorskim i podlaskim realizowanych jest zaledwie po sześć projektów o łącznej wartości dofinansowania 121,5 mln zł i 148,2 mln zł. Chociaż liczba błędnie przygotowanych wniosków z roku na rok jest coraz mniejsza, z regionów, które otrzymały największe dofinansowanie, pochodziło najwięcej profesjonalnie wypełnionych aplikacji. - Warto pamiętać, że staranność przygotowania dokumentów jest istotna - przypomina Karolina Luft-Rozumecka ze śląskiego urzędu marszałkowskiego. - Weryfikowane są one bowiem zarówno pod kątem formalnym, jak i merytorycznym, w sumie przez kilkanaście osób z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz resortu środowiska. Zatrudnienie firmy doradczej usprawnia proces przygotowywania profesjonalnej aplikacji. Wydatki z tym związane, w stosunku do sumy ewentualnego dofinansowania, są niewielkie, a w dodatku mogą być także zaliczone do kosztów kwalifikowanych i zwrócone w ramach dotacji.

Odpady na cenzurowanym

Województwo śląskie przoduje także pod względem realizacji inwestycji związanych z gospodarką odpadami i ochroną powierzchni (budowa wysypisk śmieci, punktów selekcji odpadów i inwestycje związane z obsługą całego systemu). Prowadzonych jest tam sześć inwestycji z tego priorytetu. Ich łączna wartość wynosi 268,1 mln zł. Jednak pod względem wartości wykonywanych prac największą kwotę dofinansowania udało się osiągnąć w regionie zachodniopomorskim, na terenie którego realizowanych jest pięć projektów, a ich wartość przekracza 600 mln zł. Duże inwestycje realizowane są także w województwie pomorskim, gdzie na realizację jedynie trzech projektów udało się uzyskać aż 556,4 mln zł. W województwach centralnych (łódzkie i mazowieckie) obecnie nie są w ogóle prowadzone przedsięwzięcia w ramach tego priorytetu. - W wielkich aglomeracjach i regionach zamieszkanych przez więcej niż 300 tys. osób na największe dofinansowanie mogą liczyć inwestycje związane z tzw. termicznym przekształcaniem odpadów, a więc przede wszystkim spalarnie śmieci - tłumaczy Karolina Luft-Rozumecka. - Ale także premiowane są przedsięwzięcia związane z zapobieganiem powstawaniu śmieci, wdrażaniem technologii odzysku surowców, recyklingu, a także likwidacją zagrożeń wynikających ze składowania odpadów oraz rekultywacją terenów zdegradowanych.

Województwo pomorskie jest natomiast liderem pod względem liczby realizacji zadań wchodzących w skład priorytetu "Zarządzanie zasobami i przeciwdziałanie zagrożeniom środowiska", w ramach którego realizowane są inwestycje, których celem jest minimalizacja negatywnych zjawisk naturalnych. Prowadzonych jest tam obecnie sześć wchodzących w jego skład przedsięwzięć, których łączna wartość dofinansowania wynosi 383,5 mln zł. Największe wsparcie unijne dostało jednak województwo dolnośląskie, które prowadzi jedynie dwa tego typu zadania. Jednak dofinansowanie ich realizacji wyniosło, bagatela, 646,9 mln zł. Województwa: opolskie (78,5 mln zł) i podkarpackie (44,6 mln zł) realizują po jednym projekcie. - Największe szanse na realizację mają projekty, które w przyszłości przyczynią się do ograniczenia szkód wyrządzanych przez powodzie - mówi Mariusz Skrzydło z Zarządu Gospodarki Wodnej, który razem z resortem środowiska opiniuje i wybiera projekty do realizacji. - Duże szanse mają inwestycje dotyczące przebudowy istniejącej infrastruktury hydrotechnicznej lub budowy nowych obiektów. Szczególnie promowane są projekty, w ramach których beneficjenci podejmują działania mające na celu na przykład zwiększenie naturalnej retencji na obszarze zlewni rzecznej.

Obiektywne kryteria

W drogowe i lotnicze transeuropejskie sieci transportowe TEN-T najlepiej zainwestowały województwa mazowieckie (sześć projektów o łącznej wartości ok. 7,8 mld zł) i śląskie (także sześć realizacji). W ciągu pierwszych sześciu miesięcy br. zostały podpisane dwie umowy o dofinansowanie w województwach lubelskim i wielkopolskim, a w świętokrzyskim i opolskim - żadna.

W ramach priorytetu "Transport przyjazny środowisku" także najbardziej aktywne jest Mazowsze, na terenie którego realizowanych jest jedenaście projektów. Taką samą liczbę przedsięwzięć ma na swoim koncie województwo pomorskie, jednak kwota dofinansowania była ponad trzy razy niższa niż w regionie centralnym (1,8 mld zł). Żadne realizacje w tym priorytecie nie są natomiast prowadzone w województwach kujawsko-pomorskim, lubuskim, podlaskim oraz świętokrzyskim. Region centralny również jest liderem pod względem realizacji inwestycji w dziedzinie bezpieczeństwa transportu i krajowych sieci transportowych. W pierwszym półroczu br. na Mazowszu prowadzono 15 przedsięwzięć o wartości 1,4 mld zł. Najsłabiej pod tym względem wypada lubuskie, gdzie realizowany jest jeden projekt, którego wysokość dofinansowania wynosi jedynie 2,4 mln zł. - Podstawowym kryterium wyboru przedsięwzięć do realizacji w tym priorytecie jest wpływ na podniesienie poziomu dostępności największych aglomeracji miejskich dla zamieszkującej region ludności - tłumaczy Luft-Rozumecka. - Pod uwagę brany jest również wpływ na wzrost bezpieczeństwa ruchu drogowego na najbardziej obciążonych szlakach, który będzie wynikiem wdrożenia projektów.

Istotnym czynnikiem podczas wyboru, jak zaznacza specjalistka z urzędu marszałkowskiego, jest również dojrzałość projektów do wdrożenia. Harmonogram realizacji inwestycji oparty jest bowiem na obiektywnych, niezależnych od miejsca i czasu prowadzonej inwestycji kryteriach, w tym obecnych i przyszłych potrzebach komunikacyjnych na danym obszarze.

Przydatny JASPERS

Priorytet "Infrastruktura energetyczna przyjazna środowisku" najintensywniej wdrażany jest w województwie zachodniopomorskim. Na 24 realizacje region ten dostał z Unii 392,7 mln zł. Na drugim miejscu pod względem wartości dofinansowania unijnego znalazło się województwo łódzkie, które prowadzi 11 inwestycji wspartych przez Unię kwotą 239,9 mln zł.

Najsłabiej radzi sobie natomiast województwo świętokrzyskie, na terenie którego realizowane są tylko dwa projekty z łączną kwotą dotacji wynoszącą 14,6 mln zł. - Tutaj z kolei największe szanse na uzyskanie wsparcia przez jednostki samorządu terytorialnego mają inwestycje dotyczące na przykład przebudowy i budowy jednostek jednoczesnego wytwarzania energii elektrycznej oraz ciepła w skojarzeniu spełniające wymogi wysokosprawnej kogeneracji - mówi Luft-Rozumecka. Projekty mogą obejmować także budowę przyłączy jednostek wytwarzania skojarzonej energii elektrycznej i cieplnej do najbliższej istniejącej sieci, spełniającej techniczne i ekonomiczne warunki przyłączeniowe.

W dziedzinie bezpieczeństwa energetycznego zawierającego między innymi dywersyfikację źródeł energii liderami inwestycyjnymi są województwa mazowieckie i zachodniopomorskie. Pierwsze prowadzi siedem realizacji, które zdobyły dotację unijną w wysokości 408,5 mln zł, a drugi region pracuje nad czterema inwestycjami dofinansowanymi najwyższą kwotą w tym priorytecie - 627,4 mln zł. Regionem, w którym nie jest realizowany żaden projekt, jest województwo małopolskie. Najwięcej przedsięwzięć związanych z kulturą i dziedzictwem narodowym odnotowano na terenie województw dolnośląskiego, małopolskiego i mazowieckiego. Z bezpieczeństwem zdrowotnym i poprawą efektywności systemu ochrony zdrowia ludności najlepiej radzą sobie województwo mazowieckie (241,7 mln zł) oraz małopolskie (132,1 mln zł), a także Wielkopolska (na 37 projektów region ten otrzymał z Unii Europejskiej 75 mln zł). Najmniej realizacji w tym priorytecie prowadzonych jest na terenie województwa świętokrzyskiego. W tym regionie realizowanych jest tylko sześć przedsięwzięć z wykorzystaniem środków unijnych, na które dotacja wyniosła 16,7 mln zł.

Warto pamiętać, że w przypadku najbardziej kosztownych projektów, których koszt realizacji przekracza 50 mln euro, jak twierdzą nasi rozmówcy, istotne jest skorzystanie z inicjatywy wspólnego wsparcia dla projektów europejskich w regionach JASPERS. W jej ramach można uzyskać dofinansowanie podczas przygotowania dokumentacji, a także działania horyzontalne, dotyczące analizy kosztów oraz planowanych korzyści dla sektora transportowego, programów pomocy publicznej, wytycznych dla projektów generujących dochód. - Dzięki tej inicjatywie podmioty korzystające ze wsparcia unijnego mogą liczyć na doradztwo doświadczonych europejskich ekspertów - uważa Karolina Luft-Rozumecka. - Ma to korzystny wpływ na podniesienie jakości przygotowywanych projektów oraz ogranicza ewentualność pytań i uwag ze strony Komisji Europejskiej, co wpływa na znaczące przyśpieszenie procesu absorpcji środków unijnych przez jednostki samorządu terytorialnego.

@RY1@i02/2012/226/i02.2012.226.08800100a.803.jpg@RY2@

Wartość umów dofinansowania w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko

Aleksandra Kozicka-Puch

dgp@infor.pl

OPINIA EKSPERTA

Chociaż program Infrastruktura i Środowisko, podobnie jak cała obecnie realizowana perspektywa unijna, powoli zmierza do końca, jednostki samorządu terytorialnego mogą nadal zabiegać o dofinansowanie inwestycji związanych z ochroną środowiska. Dzięki znacznym oszczędnościom rzędu 2 mld zł, które pojawiły się w projektach realizowanych przez Ministerstwo Środowiska, planowane jest ogłoszenie kolejnych konkursów, które pozwolą na skierowanie dodatkowego wsparcia do jednostek samorządowych. Ponadto Ministerstwo Środowiska dokonuje przeglądu potencjalnych projektów indywidualnych, które ze względu na swój strategiczny charakter powinny zostać wprowadzone na listę projektów indywidualnych. Nowe przedsięwzięcia będą musiały jednak charakteryzować się przede wszystkim znacznym stopniem przygotowania do realizacji. Nie tylko umożliwi to wykorzystanie powstałych oszczędności, lecz także pozwoli na ostateczne ukształtowanie listy projektów indywidualnych.

Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom jednostek samorządu terytorialnego, zwiększono intensywność wsparcia ze środków Unii Europejskiej z 50 do 85 proc. dla projektów z zakresu działania 9.3. Termomodernizacja obiektów użyteczności publicznej. Przesunięcie 80 mln zł w ramach IX Priorytetu na działanie 9.3. pozwoli na zwiększenie dofinansowania dla 34 projektów, które znajdują się już w fazie realizacji. Dodatkowo możliwe będzie również podpisanie umów o dofinansowanie ze wszystkimi rezerwowymi projektami z tego konkursu, które uzyskają pozytywną ocenę.

@RY1@i02/2012/226/i02.2012.226.08800100a.804.jpg@RY2@

Piotr Popa, rzecznik prasowy Ministerstwa Rozwoju Regionalnego