Jaka rekompensata za udział w sesjach i komisjach

Radnemu z tytułu sprawowania mandatu przysługuje prawo do pobierania diet i zwrotu kosztów podróży służbowych na zasadach ustalonych przez radę. Takiego przywileju nie mają członkowie zgromadzenia związku międzygminnego. Mogą uzyskać zwrot rzeczywiście poniesionych kosztów podróży, o ile nie zostały pokryte przez gminy. Nie można bowiem wymagać od osób pełniących pewne funkcje społeczne, w interesie społeczności lokalnej, aby działały altruistycznie i dopłacały do wykonywanych funkcji. W razie poniesienia przez nie tych kosztów nie stosuje się jednak rozwiązań prawnych odnoszących się do radnych (wyrok WSA w Lublinie z 31 stycznia 2012 r., III SA/Lu 732/11, www. orzeczenia.nsa. gov.pl).

Uchwała ustala zasady

Dieta stanowi przede wszystkim rekompensatę utraconego wynagrodzenia za bezpłatne zwolnienia od pracy umożliwiające mu udział w pracach organów gminy. Ale przywileje te nie zawsze przysługują radnemu. Nie dotyczy to czynności związanych z pełnieniem mandatu, ale niebędących ustawowym jego obowiązkiem (np. udział w szkoleniach i spotkaniach zwoływanych przez przewodniczącego rady). W tym przypadku radny wypełnia swój mandat wyłącznie społecznie (por. uchwałę RIO w Łodzi z 2 sierpnia 1999 r., XXXIII/227/99, OwSS 1999/4/132).

Zasady wypłacania diet i zwrotu kosztów podróży służbowych ustala rada uchwałą. W pojęciu "zasady" mieści się zarówno tryb rozliczeń diet i kosztów podróży, jak i sposób określenia ich wysokości (rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody warmińsko-mazurskiego, PN.0911-245/10, LexPolonica nr 2460655). Nie ustala się natomiast diet jednorazowo za uczestnictwo w konkretnej sesji, ponieważ ustalenie jednorazowych diet ma charakter nagrody (wyrok NSA z 26 września 2000 r., ośrodek zamiejscowy w Białymstoku, SA/Bk 392/00, Lex nr 79792). [Przykład 1]

Maksymalny limit

Wysokość miesięcznej diety radnego nie może przekroczyć półtorakrotności kwoty bazowej określonej przepisami dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe. Ustala się ją na podstawie ustawy z 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1999 r. nr 110, poz. 1255 z późn. zm.). Corocznie w ustawie budżetowej na dany rok określana jest więc kwota bazowa dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe, która stanowi podstawę ustalenia maksymalnej wysokości diety przyznanej radnemu (do półtorakrotności tej kwoty).

Kwota bazowa dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe w 2012 r. wynosi 1766,46 zł. Nie uległa ona więc zmianie w stosunku do ubiegłego roku. Półtorakrotność kwoty bazowej obowiązującej od 1 stycznia 2012 r. wynosi 2649,69 zł.

Rada Ministrów określiła maksymalną wysokość diety przysługującej radnemu w ciągu miesiąca, uwzględniając liczbę mieszkańców gminy oraz pełnione przez niego funkcje. Przysługuje mu miesięcznie dieta w wysokości:

wdo 100 proc. maksymalnej wysokości diety w gminach powyżej 100 tys. mieszkańców,

w75 proc. maksymalnej wysokości diety w gminach od 15 tys. do 100 tys. mieszkańców oraz,

w50 proc. maksymalnej wysokości diety w gminach poniżej 15 tys. mieszkańców.

Ustalając liczbę mieszkańców gminy, należy kierować się art. 1 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym i art. 16 ust. 1 konstytucji akcentujących, że mieszkańcy gminy tworzą z mocy prawa wspólnotę samorządową. Istotne jest więc faktyczne miejsce zamieszkania osoby fizycznej w danej miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Nie ma przy tym znaczenia fakt zameldowania osoby w gminie na pobyt stały. W orzecznictwie pojęcia mieszkańca gminy jest więc szersze od pojęcia osoby zameldowanej w gminie na pobyt stały (por. wyrok NSA z 30 marca 2004 r., GSK 34/04, Legalis).

Liczą się funkcje

Uzależniając wysokość diet od pełnionych funkcji, nie uwzględnia się sytuacji osobistej i zawodowej poszczególnych radnych. Nie ma natomiast przeszkód do różnicowania ich wysokości w zależności od wkładu pracy wnoszonego przez radnego w pracę tego organu, którego jest członkiem. W praktyce różnicuje się przede wszystkim wysokość diet przysługujących radnym pełniącym funkcje przewodniczącego i wiceprzewodniczącego rady, przewodniczącego i wiceprzewodniczącego komisji. Rada nie może przyznać radnym w uchwale uprawnienia do pobierania dodatkowych świadczeń, np. nagród pieniężnych za wkład pracy i osiągnięcia w działalności rady bądź sejmiku (wyrok NSA z 21 października 1999 r., II SA/Wr 971/98, OwSS 2000/2/47).

Rada gminy nie może przyznać diety innemu podmiotowi niż radny. Jedynym wyjątkiem jest możliwość jej przyznania przewodniczącym organu wykonawczego jednostki pomocniczej w gminie, np. sołtysowi. Gdy jest on jednocześnie radnym, przysługują mu dwie niezależne diety (wyrok WSA w Gliwicach z 3 listopada 2008 r., IV SA/Gl 197/08, LexPolonica nr 2080211).

Dieta oraz koszty podróży służbowych mogą być ustalane i wypłacane w formie ryczałtu. W uchwale siedmiu sędziów NSA z 19 czerwca 2000 r. (OPS 10/00, ONSA 2001/1/6) stwierdzono, że forma ryczałtu nie jest sprzeczna z ustawą, jest to bowiem również zwrot wydatków, dokonany tylko w inny sposób.

Niezasadne jest natomiast podejmowanie uchwał przyznających radnym uprawnienia do uzyskiwania zwrotu kosztów podróży służbowych w innej wysokości niż wynikająca z faktycznie poniesionych wydatków (wyrok NSA z 5 lipca 1999 r., I SA/Łd 479/99, OwSS 1999/3/97). Zwrot kosztów podróży służbowych powinien być dokonywany w wysokości kosztów rzeczywiście poniesionych. [Przykład 2]

Przejazdy i hotel

Podróżą służbową jest wykonywanie przez radnego zadania mającego bezpośredni związek z wykonywaniem mandatu, poza miejscowością, w której znajduje się siedziba rady. Termin i miejsce zadania oraz miejscowość rozpoczęcia i zakończenia podróży służbowej określa przewodniczący rady gminy w poleceniu wyjazdu służbowego. Z tego tytułu przysługują diety i zwrot kosztów:

wprzejazdów z miejscowości określonej przez przewodniczącego rady gminy w poleceniu wyjazdu służbowego do miejsca stanowiącego cel podróży i z powrotem,

wnoclegów,

wdojazdów środkami komunikacji miejscowej,

winnych udokumentowanych wydatków.

Dieta stanowi ekwiwalent pieniężny na pokrycie zwiększonych kosztów wyżywienia w czasie podróży służbowej wynosi 1 proc. nieprzekraczalnej wysokości diety przysługującej radnemu za wykonywanie mandatu. Należność przysługuje za czas od rozpoczęcia podróży służbowej do powrotu po wykonaniu zadania.

Środek transportu właściwy do odbycia podróży służbowej określa przewodniczący rady gminy. Zwrot kosztów przejazdu obejmuje cenę biletu określonego środka transportu, z uwzględnieniem przysługującej ulgi, bez względu na to, z jakiego powodu ona przysługuje.

Za każdą rozpoczętą dobę pobytu w podróży służbowej radnemu przysługuje ryczałt na pokrycie kosztów dojazdów środkami komunikacji miejscowej w wysokości 20 proc. diety. Ryczałt nie przysługuje, jeżeli radny odbywa podróż służbową samochodem (służbowym lub prywatnym).

Za nocleg przysługuje zwrot kosztów w wysokości stwierdzonej rachunkiem. Radnemu, któremu w czasie podróży służbowej nie zapewniono bezpłatnego noclegu i który nie przedłożył rachunku z kwatery prywatnej lub z hotelu, przysługuje ryczałt - 150 proc. diety. Do sposobu ustalania należności za zwrot kosztów podróży służbowej poza granicami kraju stosuje się odpowiednio przepisy rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 19 grudnia 2002 r.

Ważne

Spór pomiędzy radnym a organem gminy, dotyczący diety, nie jest sprawą z zakresu administracji publicznej. Dlatego nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego

Przykład 1

To nie nagroda

Rada gminy podjęła uchwałę w sprawie określenia zasad przyznawania i wysokości diet przysługujących radnym. Uchwała ta trafiła do regionalnej izby obrachunkowej (RIO), która stwierdziła jej nieważność. Zdaniem RIO rada gminy ustaliła, jednorazowo diety za uczestnictwo w sesji dotyczącej przyznania burmistrzowi absolutorium. Dieta ta ma więc charakter dodatkowej jednorazowej nagrody. W ocenie RIO uchwała nie określiła zasad przyznawania diet, w szczególności ustalania ich wysokość i zasady wypłaty.

Przykład 2

Zasady ryczałtowego rozliczania kosztów podróży

Rada gminy zamierza określić zwrot kosztów podróży przysługujących przewodniczącemu i wiceprzewodniczącemu w sposób zryczałtowany. Takie rozliczenie kosztów jest zgodne z prawem. Zapisy uchwały, że przewodniczący i wiceprzewodniczący rady nie muszą rozliczać indywidualnie każdej podróży i nie muszą szczegółowo jej dokumentować w zakresie czasu trwania, poniesionych kosztów itp., z pewnością usprawniają postępowanie w sprawach diet i kosztów podróży. Zwłaszcza przy dużej liczbie takich podróży.

Leszek Jaworski

dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 25 ust. 4 - 10 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 z późn. zm.).

Rozporządzenie MSWiA z 31 lipca 2000 r. w sprawie sposobu ustalania należności z tytułu zwrotu kosztów podróży służbowych radnych gminy (Dz.U. nr 66, poz. 800).

Rozporządzenie Rady Ministrów z 26 lipca 2000 r. w sprawie maksymalnej wysokości diet przysługujących radnemu gminy (Dz.U. nr 61, poz. 710).

Rozporządzenie z 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (Dz.U. nr 236, poz. 1991 z późn. zm.).