JESSICA atrakcyjna dla miast

Inicjatywa JESSICA, realizowana z inicjatywy Komisji Europejskiej, to nowa forma finansowania inwestycji z funduszy UE. Zamiast dotacji oferuje preferencyjne kredyty: samorządom, ich spółkom, ale także prywatnym firmom. Z tych pieniędzy można finansować inwestycje związane nie tylko z rewitalizacją zaniedbanych części miast (z czym powszechnie się kojarzy ten pogram), lecz także wszelkie przedsięwzięcia, które ożywiają ośrodki miejskie, zwiększają ich atrakcyjność, także inwestycyjną i gospodarczą, poprawiają ich funkcjonowanie, podnoszą jakość życia mieszkańców. Może to być np. budowa miejskich parkingów, basenów, kręgielni, promenad i pasaży spacerowych z handlem i usługami czy adaptacja opustoszałych budynków, m.in. poprzemysłowych, na cele handlowe, usługowe, biurowe i kulturalne (np. na akademiki, hotele, inkubatory przedsiębiorczości czy prywatne uczelnie). W grę wchodzą nawet galerie handlowe i targowiska miejskie. Pod jednym warunkiem: każde z tych przedsięwzięć musi mieć nie tylko cel ekonomiczny, ale i społeczny, służyć lokalnym społecznościom, poprawiać warunki życia mieszkańców.

Służebność w praktyce

W najprostszej formie może wyglądać tak, że ktoś, kto przebudowuje zrujnowaną kamienicę na obiekt usługowo-handlowy, przeznacza w nim część pomieszczeń na miejską bibliotekę czy świetlicę młodzieżową albo urządza obok skwer z ławkami i placem zabaw dla dzieci. Tym społecznym elementem może być jednak także np. parking w takiej części miasta, której brakuje miejsc parkingowych.

Dobrym przykładem jest rekonstrukcja starego browaru w Kościerzynie, na którą prywatny inwestor dostał preferencyjną pożyczkę z Funduszu Rozwoju Obszarów Miejskich (środki z JESSIKI), zarządzanego przez Bank Ochrony Środowiska. W browarze oprócz instalacji do produkcji piwa i pijalni warzonego na miejscu trunku znajdą się lokale handlowo-usługowe, biura - głównie dla małych i średnich firm, ekspozycja muzealna oraz parking podziemny. W porozumieniu z władzami miasta inwestor wybuduje także nieopodal jeszcze jeden parking (na własny koszt). To będzie dla Kościerzyny bardzo korzystne, bo w jej centrum bardzo brakuje miejsc do postoju. Jednak to nie wszystkie korzyści.

- Działania związane z rekonstrukcją zabytkowego obiektu Starego Browaru Kościerskiego poprawią estetykę centrum oraz pozwolą zagospodarować trudne inwestycyjnie tereny poprzemysłowe - mówi Zdzisław Czucha, burmistrz Kościerzyny. - W sferze gospodarczej udostępnienie nowych powierzchni pod wynajem przyczyni się do rozwoju działalności handlowo-usługowej. Nowi, wchodzący na kościerski rynek przedsiębiorcy będą z pewnością zatrudniać pracowników, pobudzając korzystne zmiany na rynku pracy.

Ten przykład pokazuje, jak szeroko może być rozumiany element społeczny, który muszą zawierać przedsięwzięcia realizowane w ramach inicjatywy JESSICA.

Czas się kończy

By sięgnąć po preferencyjną pożyczkę z tego programu, trzeba się jednak spieszyć, bo inwestycje realizowane w jego ramach muszą zakończyć się najpóźniej w 2015 roku. To już więc ostatni dzwonek na składanie wniosków o pożyczki z Inicjatywy JESSICA.

Dlaczego warto po nie sięgnąć? Po pierwsze dlatego, że są one ponad dwa razy tańsze od zwykłych kredytów komercyjnych. Ich oprocentowanie jest niższe od stawki WIBOR, a za ich udzielenie i obsługę nie pobiera się dodatkowych opłat i prowizji. Ich ogromny atut to także długi okres spłaty (do 15 - 20 lat), a także możliwa nawet czteroletnia karencja w spłacie kapitału.

Po drugie pożyczką z programu można sfinansować nawet 75 proc. tzw. kwalifikowanych kosztów inwestycji. Finansowanie pozostałej części wydatków zapewniają banki zarządzające środkami JESSICA. W Banku Ochrony Środowiska zostały uruchomione specjalne linie kredytowe z funduszy Banku Rozwoju Rady Europy (CEB) i Europejskiego Banku Inwestycyjnego przeznaczone na współfinansowanie projektów realizowanych w ramach JESSICA. Kredyty z tych linii wyróżniają się długim okresem spłaty (do 15 lat) i możliwą karencją w spłacie kapitału.

Po trzecie wreszcie, w funduszach UE na lata 2014 - 2020 duża część unijnych dotacji na inwestycje samorządów i firm ma zostać zastąpiona preferencyjnymi pożyczkami. Dlatego już teraz warto uczyć się korzystać z tej formy finansowania.

Inicjatywą JESSICA powinny być zainteresowane nawet te miasta, które nie zamierzają - ze względu na wskaźniki zadłużenia - zaciągać w najbliższych latach kolejnych kredytów na realizację miejskich inwestycji. Istotne jest, by wsparły prywatnych przedsiębiorców chcących takie przedsięwzięcia poprowadzić na własny rachunek. To wsparcie może mieć formę współdziałania z nimi w przygotowaniu tzw. zintegrowanych programów rozwoju obszarów miejskich, w skrócie ZIPROM (każdy projekt realizowany w ramach inicjatywy JESSICA musi być wpisany do lokalnego ZIPROM-u, a poważną barierą inwestycyjną jest w tym przypadku fakt, że wiele samorządów nie ma takich programów lub są one nieaktualne), i tworzenia dogodnych warunków do realizacji tych przedsięwzięć. Dzięki temu, nawet bez angażowania środków własnych, samorządy mogą przyczynić się do szybszego przeobrażenia wielu miast, poprawić jakość życia ich mieszkańców.

W Polsce preferencyjne pożyczki w ramach inicjatywy JESSICA są dostępne na razie w czterech województwach: pomorskim, śląskim, wielkopolskim i zachodniopomorskim. Wkrótce dołączy do nich Mazowsze. Do podziału w skali kraju jest 256 mln euro, ale do tego dochodzą środki własne banków i inne linie kredytowe na uzupełnienie finansowania tych projektów. Dla przykładu fundusze BOŚ Bank na inwestycje realizowane w ramach tego programu to 384 mln zł z JESSICA i 575 mln zł ze środków własnych.

Zasady działania

Jak pieniądze z inicjatywy JESSICA są dzielone? Trzeba zacząć od tego, że są one wpisane do regionalnych programów operacyjnych, które określają, na jakie cele związane z rozwojem regionalnym w poszczególnych województwach mogą zostać przeznaczone środki unijne, zarządzane przez urzędy marszałkowskie. Równie ważne są cele programu JESSICA, czyli zrównoważony rozwój i zatrudnienie w miastach.

Program jest wdrażany w dwóch etapach, za pośrednictwem dwóch szczebli instytucjonalnych. Najpierw Europejski Bank Inwestycyjny, zarządzający funduszami z tego programu, wybiera w otwartych przetargach fundusze rozwoju obszarów miejskich (FROM), tworzone przez banki. W Polsce te przetargi wygrały dotychczas Bank Gospodarstwa Krajowego (Pomorskie i Wielkopolska), Bank Ochrony Środowiska (Śląsk oraz Pomorze oprócz Trójmiasta i Słupska, a także część Zachodniopomorskiego) i BZ WBK (Szczeciński Obszar Metropolitalny). I to one prowadzą nabór wniosków o preferencyjne kredyty w ramach JESSICA, a potem przyznają je ze swych FROM. Sprawdzają, czy dany projekt będzie opłacalny, czy przyniesie nadwyżkę finansową na spłatę pożyczki oraz czy zawiera w sobie jakiś element społeczny, ważny z punktu widzenia lokalnej społeczności.

- Często okazuje się, że dane przedsięwzięcie jest zbyt komercyjne albo zbyt społeczne i trzeba tak je zmodyfikować, żeby te proporcje lepiej wyważyć - mówi Małgorzata Dusza, dyrektor departamentu instytucji finansowych BOŚ Banku.

Z punktu widzenia firm i samorządów ważne jest jeszcze jedno. UE chce zastąpić dotacje pożyczkami także po to, by sektor publiczny nauczył się lepiej współpracować z sektorem prywatnym, brał w dużo większym stopniu pod uwagę efekt ekonomiczny swych przedsięwzięć i działań. W dzisiejszych realiach to konieczność. Temu samemu ma też służyć JESSICA, która jest programem pilotażowym, mającym przygotować nas do zastąpienia unijnych dotacji pożyczkami.

@RY1@i02/2012/105/i02.2012.105.16700020c.802.jpg@RY2@

Środki dostępne w Polsce w ramach inicjatywy JESSICA

Przykładowe inwestycje

W ramach inicjatywy JESSICA są już podpisane umowy na finansowanie wielu przedsięwzięć, m.in.:

● - adaptacja niezagospodarowanego budynku po kinie Andromeda. Inwestycja Urzędu Miasta Tychy, współfinansowana z Funduszu Rozwoju Obszarów Miejskich BOŚ Banku. Budynek kina będzie przekształcony w Pasaż Kulturalny Andromeda o powierzchni 2 tys. mkw. Na parterze znajdą się lokale usługowe, handlowe i gastronomiczne dla małych i średnich firm. Pierwsze piętro pomieści Miejską Galerię Sztuki, mediatekę, a także salę konferencyjno-audiowizualną;

● - rozbudowa Poznańskiego Parku Technologiczno-Przemysłowego w Poznaniu o inkubator przedsiębiorczości (w ramach tworzenia instytucji otoczenia biznesu);

● - adaptacja budynku starej gazowni na dom kultury. Znajdą się w nim m.in. sala widowiskowo-teatralna, studio nagrań i pracownie plastyczne oraz muzyczne;

● centrum biurowe Podwale. Adaptacja budynku poprzemysłowego na biura na wynajem. W ramach projektu powstaną park na miejskim gruncie (inwestor będzie go musiał utrzymywać), drogi dojazdowe i chodniki, system monitoringu wizyjnego podłączony do straży miejskiej oraz sala, w której będą odbywać się bezpłatne szkolenia dla okolicznych mieszkańców.

Jacek Krzemiński