Konsekwencje budżetowej nierównowagi

Zasadę zrównoważenia budżetu jednostek samorządu terytorialnego (j.s.t.) w zakresie wydatków bieżących wprowadziła ustawa o finansach publicznych z 27 sierpnia 2009 r. (Dz.U. nr 157, poz. 1240 z późn. zm. - dalej ustawa) w art. 242 ust. 1. Zgodnie z tym przepisem organ stanowiący j.s.t. nie może uchwalić budżetu, w którym planowane wydatki bieżące są wyższe niż planowane dochody bieżące powiększone o nadwyżkę budżetową z lat ubiegłych i wolne środki. W ust 2 art. 242 tej ustawy zawarto natomiast odniesienie do ww. przepisu w zakresie wykonania budżetu j.s.t. Na skutek tej regulacji wykonane przez j.s.t. wydatki bieżące na koniec roku budżetowego nie mogą być wyższe niż uzyskane dochody bieżące powiększone o nadwyżkę budżetową z lat ubiegłych i wolne środki, z zastrzeżeniem zawartym w ust 3. Mówi ono, że wykonane wydatki bieżące mogą być wyższe od dochodów bieżących powiększonych o wolne środki w wyjątkowej sytuacji - wówczas gdy mamy do czynienia z realizacją zadań bieżących pochodzących ze środków unijnych. Dotyczy to tych środków, które nie zostały przekazane w danym roku budżetowym.

O ile nie budzi wątpliwości, że skutkiem uchwalenia przez j.s.t. budżetu na dany rok z naruszeniem zasady z art. 242 ust. 1 ustawy o finansach publicznych powinno być stwierdzenie nieważności tej uchwały, to wątpliwości pojawiają przy określaniu sankcji za naruszenie regulacji zawartych w art. 242 ust 2. Mamy tu bowiem do czynienia z sytuacją, kiedy budżet realizowany jest przez organ wykonawczy w ramach planu finansowego - budżetu określonego przez organ stanowiący danej j.s.t. Realizując budżet, który spełniał zasadę wynikającą z art. 242 ust. 1 ustawy, organ wykonawczy nie osiągnął 100 proc. realizacji planu dochodów bieżących, przez co doszło do naruszenia zasady wynikającej z ust. 2 omawianego przepisu. Z ustawy nie wynika bezpośrednio sankcja za niedotrzymanie powyższej zasady. Oczywiście j.s.t. powinna być zainteresowana jej dotrzymaniem zarówno dlatego, że wymaga tego ustawa, jak również z uwagi na fakt, iż uzyskanie ujemnego (deficytowego) wyniku części budżetowej ma niekorzystny wpływ na kształtowanie się średniej arytmetycznej wynikającej z art. 243 ustawy o finansach publicznych i w konsekwencji może prowadzić do niemożliwości uchwalenia przez organ stanowiący j.s.t. budżetu na kolejne lata. Rozważyć należy również zasadność wydania przez regionalną izbę obrachunkową działającą na podstawie art. 13 pkt 5 ustawy z dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 55, poz. 577 z późn. zm.) negatywnej opinii o sprawozdaniach sporządzonych na koniec danego roku budżetowego w sytuacji, gdy j.s.t. wykaże, iż zasada wynikająca z art. 242 ust. 2 nie została zachowana. Zasadne wydaje się bowiem, aby opinia izby w tym zakresie zawierała wskazanie, iż do takiej sytuacji nie powinno dochodzić, gdyż narusza ono zasady określone w ustawie o finansach publicznych. Jednak nie powinno ono mieć charakteru negatywnego, gdyż organ wykonawczy działał, realizując uchwalony budżet (oparty na założeniach spełniających zasadę wynikającą z art. 242 ust. 2), a nieuzyskanie 100 proc. realizacji zakładanych dochodów bieżących budżetu nie warunkuje wydania przez izbę negatywnej opinii o sprawozdaniach. Oceny w zakresie realizacji budżetu dokonuje bowiem organ stanowiący, który uchwalił ten budżet poprzez udzielenie organowi wykonawczemu absolutorium, co zgodnie z art. 271 ustawy o finansach publicznych ma nastąpić nie później niż do 30 czerwca następnego roku.

@RY1@i02/2012/089/i02.2012.089.088000200.802.jpg@RY2@

Monika Dębowska-Sołtyk, członek kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Kielcach

Monika Dębowska-Sołtyk

członek kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Kielcach