Wykształcona, przedsiębiorcza i ekologiczna wieś 2020

Podstawowymi celami kolejnej edycji PROW, jak wynika z założeń, mają być: poprawa konkurencyjności rolnictwa, działania w dziedzinie klimatu, rozwój obszarów wiejskich oraz zrównoważone, uwzględniające wymagania ekologiczne, zarządzanie zasobami naturalnymi.

Publiczne wsparcie finansowe w tym zakresie ma wynikać z unijnych realizacji celów określonych w "Strategii zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa" (uchwała nr 163 Rady Ministrów z 25 kwietnia 2012 r., MP z 9 listopada 2012 r., poz. 839) oraz regulacji wspólnotowych (projekt rozporządzenia Parlamentu i Rady w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich EFRROW).

Dokumenty te określają pięć zasadniczych celów dotyczących rozwoju obszarów wiejskich, rolnictwa i rybactwa do 2020 roku.

Są nimi:

wpodniesienie jakości kapitału ludzkiego, społecznego, zatrudnienia i przedsiębiorczości;

wpoprawa warunków życia;

wbezpieczeństwo żywnościowe;

wwzrost produktywności i konkurencyjności sektora

wochrona środowiska i adaptacja do zmian klimatycznych.

PROW na lata 2014-2020 ma być podstawowym narzędziem realizacji strategii, realizować cel ogólny i kilka szczegółowych. Część z nich jednak, jak wynika z projektu, realizowana będzie także w ramach pozostałych polityk, z wykorzystaniem innych źródeł finansowania, takich jak Europejski Fundusz Morski i Rybacki (EFMiR), Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR), Europejski Fundusz Społeczny (EFS).

Do 5 tys. mieszkańców

Najważniejsze rozwiązania dla jednostek samorządu terytorialnego, jak zauważają specjaliści, ujęte są w działaniu "Podstawowe usługi i odnowa wsi na obszarach wiejskich". Pomoc z PROW można będzie więc przyznać na projekty realizowane w miejscowościach należących do gmin wiejskich, miejsko-wiejskich lub miejskich (z wyłączeniem ośrodków miejskich mających więcej niż 5 tys. mieszkańców). Jedynie w przypadku projektów dotyczących budowy lub modernizacji targowisk pomoc będzie mogła być skierowana także do miejscowości mających więcej mieszkańców, ale tylko wtedy, gdy ich liczba nie przekroczy 200 tys. osób (dla dużych ośrodków przewidziane jest finansowanie z innych programów).

Program kładzie nacisk m.in. na poprawę stanu dziedzictwa kulturowego i wsparcie odbudowy na wsi.

- W polityce Unii Europejskiej coraz większe znaczenie mają nie tylko inwestycje rozwojowe, lecz także ochrona dziedzictwa kulturowego - mówi Malina Gapik, specjalistka ds. finansowania samorządów. - Dlatego w nadchodzącej perspektywie unijnej w PROW szczególne wsparcie dotyczyć ma planów ochrony zabytkowych układów urbanistycznych wraz z zabudową oraz rewitalizacji i rekultywacji takich terenów, obszarów poprzemysłowych i znajdujących się tam obiektów zabytkowych.

Ale na dofinansowanie z PROW mogą także liczyć podmioty realizujące inwestycje związane z produkcją spożywczą i handlem artykułami rolnymi. Duże środki finansowe mają być skierowane na działania promocyjne niezanieczyszczonych środkami chemicznymi upraw ekologicznych i handel nimi. W związku z tym przewidziane jest finansowe wsparcie budowy lub modernizacji placów targowych i obiektów budowlanych, w których będzie prowadzony handel objętymi unijną ochroną wyrobami i usługami lokalnymi. Na dofinansowanie mogą też liczyć przedsiębiorcy, firmy czy stowarzyszenia, którzy rozbudują tzw. infrastrukturę małej skali, czyli targowiska, bazary itp.

W PROW 2014-2020 przewidziano także środki na realizację podejścia Leader na obszarach wiejskich nieobjętych lokalną strategią rozwoju (LSR). Jego beneficjentami w zakresie dotyczącym dziedzictwa kulturowego wsi i infrastruktury handlowej małej skali będą mogły zostać jedynie gminy. Jeśli jednak działanie dotyczyć będzie infrastruktury handlowej, przewidziane jest wsparcie zarówno najmniejszych jednostek samorządowych, jak i związków międzygminnych.

Kontrowersyjny fundusz spójności

Konsultacje programu już się rozpoczęły. Wszystko wskazuje na to, że PROW 2014-2020 nie obejmie na przykład wsparcia rozbudowy i modernizacji infrastruktury wodno-ściekowej, które po raz pierwszy mają być finansowane ze środków pochodzących z Funduszu Spójności. Przeciwko takiemu rozwiązaniu jest Związek Gmin Wiejskich RP. Jego zdaniem potrzeby w tym zakresie są znacznie pilniejsze niż budowa i modernizacja infrastruktury handlowej, która dotychczas nie cieszyła się dużym zainteresowaniem zarówno inwestorów, jak i jednostek samorządu terytorialnego. Przeniesienie wsparcia inwestycji związanych z gospodarką wodno-ściekową do kierowanej raczej w stronę ośrodków miejskich polityki spójności, zdaniem ZGW RP, jest błędem. Może bowiem doprowadzić do zaniku takich przedsięwzięć na obszarach wiejskich. A przecież tam są najbardziej potrzebne.

Związek zaniepokojony jest również zapowiedzią wyeliminowania z PROW wsparcia dla prac melioracyjnych i przeniesienia inwestycji w tym zakresie do regionalnych programów operacyjnych (RPO). Odpowiedzialnymi za realizację tych programów będą bowiem marszałkowie województw, którzy gospodarowanie wodami traktują jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej. Według członków ZGW RP spowoduje to, iż w ramach RPO wydzielone zostaną na ten cel niewystarczające środki finansowe.

Na co wsparcie

Priorytety PROW na lata 2014-2020:

● ułatwianie transferu wiedzy i innowacji w rolnictwie, leśnictwie i na obszarach wiejskich;

● poprawa konkurencyjności rolnictwa i zwiększenie rentowności gospodarstw rolnych;

● poprawa organizacji łańcucha żywnościowego i promowanie zarządzania ryzykiem;

● odtwarzanie, chronienie i wzmacnianie ekosystemów zależnych od rolnictwa i leśnictwa;

● wspieranie efektywnego gospodarowania zasobami i przechodzenia na gospodarkę niskoemisyjną i odporną na zmianę klimatu w sektorach rolnym, spożywczym i leśnym;

● zwiększenie włączenia społecznego, ograniczanie ubóstwa i promowanie rozwoju gospodarczego.

Do tych celów zostały przypisane priorytety. Do nich należą kierunki interwencji, które wynikają z wyzwań cywilizacyjnych, takich jak starzenie się społeczeństw, zmiany klimatu, wymiana pokoleń, rozwój technologii informacyjnych, mobilność zawodowa i terytorialna oraz wpływ sytuacji demograficznej na bezpieczeństwo żywnościowe.

Konsultacje: kto może uczestniczyć

W procesie opracowania PROW 2014-2020 może wziąć udział każdy, jednak prócz samorządów, najbardziej pożądany jest udział partnerów społecznych i gospodarczych, np. przedsiębiorstw. Resort rolnictwa liczy też na głosy podmiotów reprezentujących społeczeństwo obywatelskie, w tym przede wszystkim działających na rzecz ochrony środowiska, organizacji pozarządowych oraz organizacji odpowiedzialnych za promowanie równości i niedyskryminacji.

Uwagi do założeń PROW 2014-2020 w wersji 1.0, których pełną wersję można znaleźć na stronach internetowych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi (www.minrol.gov.pl), można wysyłać pocztą elektroniczną na adres: konsultacjePROW@minrol.gov.pl.

Aleksandra Puch

dgp@infor.pl