Granice mają łączyć, a nie dzielić - wsparcie na planowanie miejskich obszarów funkcjonalnych

Obszar odpowiedzialności i władztwa jednostek samorządu terytorialnego wyznaczają granice administracyjne. Jednak życie codzienne mieszkańców przebiega w poprzek tych podziałów granicznych. Codzienne dojazdy z miejsca zamieszkania do pracy czy nauki to często podróże poza granice powiatu czy nawet województwa. Konsekwencje tego wzrostu mobilności stanowią poważne wyzwanie dla nowoczesnej polityki miejskiej.

Wspólne cechy

Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030 (dalej KPZK) ustala zintegrowane podejście terytorialne do polityk publicznych. Odzwierciedla to dążenie do lepszego wykorzystywania potencjału lokalnego oraz powiązania realizowanych działań publicznych. Wynika to z przekonania, że analogiczny zakres działań powinien być kierowany do obszarów zurbanizowanych o wspólnych cechach geograficznych, społeczno-gospodarczych i przestrzennych. Dla opisania występujących powiązań wprowadzono termin "obszar funkcjonalny".

Miejski obszar funkcjonalny to ciągły przestrzennie układ osadniczy, który obejmuje odrębne, sąsiadujące ze sobą administracyjnie jednostki samorządowe. Codzienna obserwacja potwierdza, że zwarty teren miejski jest powiązany z otaczającą go strefą zurbanizowaną. Takie miejskie obszary funkcjonalne mogą obejmować gminy miejskie, wiejskie i miejsko-wiejskie.

Cztery kategorie

KPZK różnicuje miejskie obszary funkcjonalne na cztery kategorie:

- ośrodki wojewódzkie, w tym obszary metropolitalne,

- ośrodki regionalne,

- ośrodki subregionalne, liczące powyżej 50 tys. mieszkańców,

- mniejsze ośrodki lokalne.

Dokument zawiera wykaz obszarów funkcjonalnych, które powinny być traktowane jako zintegrowany element zagospodarowania przestrzennego, również w procesie planowania społeczno-gospodarczego. Wspomniana lista stanowi zbiór otwarty, gdyż zasięg geograficzny poszczególnych obszarów funkcjonalnych w dużym stopniu zależny jest od celu prowadzonej delimitacji.

Takie nowoczesne podejście funkcjonalne pozwala, aby ponad podziałami administracyjnymi trafniej określić posiadany potencjał rozwojowy i dzięki temu lepiej go wykorzystać. Spojrzenie funkcjonalne umożliwia wszechstronne rozwiązywanie problemów obszarowych, które wykraczają poza granice pojedynczej gminy. W opinii ekspertów takie podejście sprzyja poprawie konkurencyjności lokalnej gospodarki i wpłynie na obniżenie kosztów realizacji procesów rozwojowych.

Konkurs dotacji Ministerstwa Rozwoju Regionalnego służy upowszechnieniu podejścia funkcjonalnego w planowaniu przestrzennym. Ma rozpropagować nowoczesne, zintegrowane myślenie o rozwiązywaniu problemów urbanistycznych. Partnerstwo miast i otaczających je gmin wiejskich może wzmacniać powiązania biznesowe i rozwijać relacje społeczne. Zintegrowane podejście do wspólnego rozwiązywania problemów będzie przynosić długofalowe korzyści wszystkim obszarom, gdyż może wspierać rozwój lokalny i regionalny. Konkurs promuje nowe terytorialno-funkcjonalne podejście do polityki regionalnej oraz zintegrowanie polityki zagospodarowania przestrzennego, a także wprowadzanie wielopoziomowego, partnerskiego zarządzania.

Co w projekcie

Projekty ubiegające się o dotację MRR mogą dotyczyć m.in. określenia granic miejskich obszarów funkcjonalnych, ustalenia zasięgu ich oddziaływania i potencjalnego kierunku rozwoju, sformułowania kierunków rozwoju w formie studium, strategii rozwoju, jak też planów zagospodarowania przestrzennego. Projekty powinny łącznie obejmować całe obszary funkcjonalne ponad granicami administracyjnymi poszczególnych gmin.

Zgodnie z KPZK planowanie na obszarach funkcjonalnych powinny poprzedzać analizy, studia oraz koncepcje dotyczące funkcjonalnych układów przestrzennych. Wyniki analiz będą przekuwane na dokumenty planistyczne i programowe - studia, części składowe planów zagospodarowania przestrzennego oraz strategie rozwoju i plany zagospodarowania przestrzennego obszarów funkcjonalnych, których granice wyznaczono w toku analiz. Te dyspozycje strategiczne znajdą odzwierciedlenie w dokumentach formalizujących rozwój poszczególnych gmin, powiatów i województw.

Aglomeracje już skorzystały

W pierwszej turze prowadzonego przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego naboru na początku 2013 roku samorządy zgłosiły 77 projektów. Aż 32 z nich otrzymały dofinansowanie. Projekty dotyczące obszarów funkcjonalnych będą realizowane w aglomeracjach: warszawskiej, krakowskiej, poznańskiej, łódzkiej. Skorzystały także inne duże miasta: Bydgoszcz, Opole, Rzeszów, Zielona Góra. Dofinansowanie uzyskały też stolice dawnych województw: Bielsko-Biała, Radom, Włocławek. Wybrane zostały też projekty powiatowe: chojnicki, jasielski, koniński, wrocławski i zduńsko-wolski. MRR w pierwszym naborze rozdysponowało łącznie prawie 50 mln zł. Średnia kwota dofinansowania jednego projektu wyniosła ponad 1,5 mln zł.

Kto dostanie pomoc

● Wnioskodawcami mogą być jednostki samorządu terytorialnego (w porozumieniu z przynajmniej dwiema innymi j.s.t.), związki jednostek samorządu terytorialnego oraz stowarzyszenia j.s.t., których członkami są wyłącznie jednostki samorządu terytorialnego.

● Termin składania projektów w ramach drugiego naboru MRR to 16 września 2013 r.

● Okres realizacji projektów trwa do 30 czerwca 2015 r.

● Minimalna wartość projektu to 400 tys. zł, a maksymalna kwota dofinansowania 3 mln zł.

Wnioskodawca zobowiązany jest do wniesienia wkładu własnego, który stanowi minimum 10 proc. kosztów kwalifikowalnych zgłoszonego projektu.

Szczegóły dotyczące naboru można znaleźć na stronie: http://www.popt.gov.pl/dzialaniapromocyjne/Strony/obszary_funkcjonalne_II_edycja.aspx

dr Julian Kołodziej

dgp@infor.pl