Dzięki JESSICE Wielkopolska pięknieje

JESSICA (Joint European Support for Sustainable Investment In City Areas) to forma europejskiego wsparcia inwestycji na obszarach miejskich. Jest inicjatywą wdrażaną ze środków regionalnych programów operacyjnych. Finansowanie inwestycji odbywa się w formie instrumentów zwrotnych, np. pożyczek, dzięki czemu raz zainwestowane środki finansowe mogą być wielokrotnie wykorzystane.

W Polsce pieniędzmi dla trzech województw (wielkopolskiego, pomorskiego i mazowieckiego) zarządza Bank Gospodarstwa Krajowego. Jednak to Wielkopolska zdecydowała się pierwsza na tę inicjatywę.

- Głównym celem przystąpienia do realizacji inicjatywy JESSICA była chęć stworzenia przez władze regionu trwałego mechanizmu finansowania rozwoju miast. W związku z tym, realizację inicjatywy musimy oceniać nie tylko pod kątem poszczególnych projektów, ale całego systemu - tłumaczy Radosław Krawczykowski, dyrektor Departamentu Wdrażania Programu Regionalnego w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Wielkopolskiego. - Już teraz z zadowoleniem możemy powiedzieć, że udało się nam sfinansować zróżnicowane projekty rewitalizacyjne. Każdy z nich jest pożądany z punktu widzenia społeczności lokalnej, bowiem wpisuje się w politykę rozwoju miast i regionu, jak również zmniejsza dysfunkcje dzielnic miast zidentyfikowane przez gminy - dodaje.

Największą dumą regionu jest rewitalizacja położonego na obszarze starego miasta i śródmieścia, czyli w miejscu stanowiącym największy potencjał kulturowy, architektoniczny, turystyczny i gospodarczy miasta, targowiska w Gnieźnie. Przed rewitalizacją były tu usytuowane drewniane stragany i kioski kwiatowe.

- Stan techniczny tych obiektów był fatalny. Warunki prowadzenia handlu, jak na większości targowisk w Polsce, były na bardzo niskim poziomie, brakowało odpowiedniego zaplecza sanitarnego. Niepodjęcie działań rewitalizacyjnych na tym obszarze oznaczałoby jego postępującą degradację. Dlatego trzeba się było zmierzyć z tą inwestycją - opowiada Mariola Landowska, dyrektor Zarządu Gospodarowania Lokalami w Gnieźnie.

Celem inwestycji była nie tylko odnowa targowiska, ale i zagospodarowanie przestrzeni obok niego tak, by była przyjazna mieszkańcom i turystom. Teren placu został podzielony na dwie części: wschodnią, większą, targową oraz zachodnią - mniejszą, podporządkowaną osi widokowej kościoła pw. św. Wawrzyńca. W części zachodniej zaprojektowano przestrzeń rekreacyjną oraz miejsce spotkań wyposażone w interesującą małą architekturę. Plac dolny wraz z głównymi schodami na poziomie targowiska może pełnić funkcję przestrzeni wystawowej, teatralnej lub tymczasowych imprez i jarmarków. Posadzka placu została ukształtowana w taki sposób, aby dodatkowo podkreślić kierunek na kościół św. Wawrzyńca i optycznie połączyć teren ze skwerem przed kościołem.

- Przede wszystkim jednak powstała nowa przestrzeń handlowa: rampy towarowe, windy i wejścia dla kupujących. Targowisko jest oświetlone, monitorowane, wyposażone w pomieszczenia sanitarne i socjalne, dzięki czemu poprawiły się warunki pracy, warunki higieniczno-sanitarne i komfort, wydłużono czas handlu oraz wzrosło bezpieczeństwo osób pracujących na targowisku, a także osób robiących na nim zakupy. Jest tu także podziemny parking na 100 samochodów dostępny przez całą dobę - podkreśla Mariola Landowska.

Nie obyło się bez niespodzianek. Jak wszystkie inwestycje prowadzone pod ziemią na terenie objętym ochroną konserwatorską tak i ta musiała mieć nadzór archeologiczny. Tym razem miał co robić. Znaleziono około 200 obiektów dawnej osady datowanych na XI-XIII wiek. Jednak prawdziwą gratką było odkrycie konia szachowego z poroża z XII lub XIII wieku. Takich figurek archeolodzy odkryli do tej pory jedynie ok. 30 na terenie Polski. Odkrycia zabezpieczono i jak podkreślają inwestorzy, nie miały one znaczącego wpływu na przebieg prac rewitalizacyjnych. Ich całkowity koszt to blisko 9,7 mln zł z czego 5,6 mln zł stanowi pożyczka z BGK, a pozostałą kwotę wyłożył inwestor, miasto Gniezno, ze środków własnych.

Pożyczki z BGK są nisko oprocentowane - 0,4 - 2,0 proc. w skali roku bez dodatkowych opłat i prowizji. Są wielokrotnie tańsze od kredytów w bankach komercyjnych.

- JESSICA finansuje projekty realizowane na zdegradowanych, problemowych obszarach miast. Koszt tego rodzaju inwestycji jest zawsze wyższy niż inwestycji realizowanej na atrakcyjnym terenie. Ponadto projekty finansowane pożyczką JESSICA muszą co do zasady łączyć w swej istocie element komercyjny, biznesowy, zapewniający źródło spłaty pożyczki, z elementem społecznym - tłumaczy Anna Gajewska, dyrektor Departamentu Programów Europejskich BGK. - Element społeczny to korzyści dla mieszkańców, przyczynia się do poprawy jakości życia na danym terenie. Przykładem może być utworzenie parku z ławkami i placem zabaw dla dzieci obok rewitalizowanego biurowca albo uruchomienie osiedlowej świetlicy. Lista możliwych rozwiązań jest dość długa - dodaje.

Pożyczka JESSICA udzielana jest z poszanowaniem zasad bankowych. Przed decyzją pożyczkową przeprowadzana jest profesjonalna ocena projektu i zdolności kredytowej przyszłego pożyczkobiorcy.

- Musi być też ustanowione zabezpieczenie spłaty pożyczki. Najczęściej jest to hipoteka na rewitalizowanej nieruchomości, a w przypadku samorządów wystarczającym zabezpieczeniem jest weksel. Chodzi o zapewnienie bezpieczeństwa środków publicznych przeznaczonych na pożyczki, a także zapewnienie ich zwrotu w formie spłat pożyczek. W BGK nie zawsze finansujemy projekty komercyjne. W przypadku samorządów z reguły są to projekty niedochodowe, ale źródło spłaty jest również zapewnione, np. z dochodów gminy - wyjaśnia Anna Gajewska.

- Spośród finansowanych ze środków inicjatywy projektów można wymienić chociażby inkubator przedsiębiorczości w Poznaniu, gdzie w zdegradowanej dzielnicy powstała nowoczesna przestrzeń biurowa w ramach parku naukowo-technologicznego wspierającego mikro i małe przedsiębiorstwa - wylicza Radosław Krawczykowski.

W Pleszewie dzięki środkom z inicjatywy JESSICA powstała hala sportowa przy zespole szkół publicznych. W Poniecu, w zabytkowym budynku poszpitalnym, gmina utworzyła przedszkole samorządowe. Z inicjatywy korzystają również inwestorzy prywatni. Jeden z nich zdecydował o rewitalizacji dawnego hotelu Polonez w Poznaniu. Powstaje akademik dla studentów. Inny, na zdegradowanym obszarze poprzemysłowym, również w Poznaniu, postawi nowoczesny biurowiec, w którym powstanie także sala dydaktyczna dla okolicznych mieszkańców. Będą w niej prowadzone nieodpłatne szkolenia i warsztaty. Radosław Krawczykowski przekonuje, że władze województwa nadal będą zabiegały o to by w tego typu projekty angażowało się coraz więcej inwestorów prywatnych. W planach jest m.in. rozszerzenie oferty produktów finansowych.

- Wszystko na to wskazuje, iż w nowej perspektywie finansowej będzie możliwe łączenie różnych form wsparcia projektów rewitalizacyjnych. Mam tu na myśli łączenie finansowania zarówno z samych instrumentów finansowych, jak i instrumentów finansowych i dotacji - mówi Radosław Krawczykowski.

Montaż kilku form finansowania projektów rewitalizacyjnych pozwoliłby na wsparcie kompleksowych inwestycji z dużym nasileniem efektów społecznych, przy jednoczesnym zmniejszeniu obciążenia finansowego inwestorów. I choć jeszcze nie są znane ani nazwa, ani konstrukcja nowej formy finansowania, to Wielkopolska wie, co chce osiągnąć.

- Z pewnością będziemy bazować na pozytywnych doświadczeniach i wypracowanych dobrych praktykach, ponieważ wnioski płynące z dotychczasowej realizacji zarówno inicjatywy JESSICA, jak i JEREMIE utwierdzają nas w przekonaniu, że jest to korzystna dla odbiorców i regionu postać wsparcia - podkreśla Radosław Krawczykowski.

@RY1@i02/2014/212/i02.2014.212.000000700.804.jpg@RY2@

@RY1@i02/2014/212/i02.2014.212.000000700.805.jpg@RY2@

Gniezno - budowa targowiska (zdjęcie przed i po rewitalizacji)

@RY1@i02/2014/212/i02.2014.212.000000700.806.jpg@RY2@

Beata Tomaszkiewicz

beata.tomaszkiewicz@infor.pl