RIO kwestionuje zwolnienia w opłatach lokalnych

Regionalne izby obrachunkowe, nadzorujące legalność uchwał gmin dotyczących opłat lokalnych, kwestionują przede wszystkim nieuprawnione różnicowanie przez gminy stawek opłat, zwłaszcza dokonywane z uwzględnieniem kryterium podmiotowego (czyli różnicowanie ze względu na podmiot obowiązany do płacenia).

Jakie kryterium

Wskazać przy tym należy, że gminy posiadają co prawda możliwość wprowadzania zwolnień (w tym różnicowania wysokości stawek opłat), jednak różnicowanie opłat, może mieć wyłącznie charakter przedmiotowy i to jedynie w granicach stawek wskazanych w ustawie (zmieniają się corocznie wskutek obwieszczenia ministra finansów). Przykładowo, w odniesieniu do opłaty targowej, w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje stanowisko, zgodnie z którym ustalenie stawek opłaty targowej w różnej wysokości dla różnych targowisk w obrębie jednej gminy mieści się w granicach ustawowego upoważnienia dla rady gminy. Wynika to z art. 19 ust.1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Sądy administracyjne uznają również możliwość różnicowania przedmiotowego np. ze względu na sposób sprzedaży, czyli na przykład gdy stawka zależy od tego, czy sprzedaż następuje z ręki czy z pojazdu itp. Podobnie przy opłacie miejscowej (uzdrowiskowej) dopuszczalne jest ustalanie stawek tych opłat w różnych wysokościach na terenie tej samej gminy, w zależności od położenia danej miejscowości.

Na co pozwala ustawa

Znajduje to uzasadnienie w art. 19 ust. 1 w związku z art. 19 ust. 3 ww. ustawy. W art. 19 ust. 1 wymieniono poszczególne rodzaje opłat lokalnych wraz z maksymalnymi stawkami. Taka konstrukcja przepisu stanowi dla gminy umocowanie do podjęcia stosownej uchwały, w której jednak nie może zostać przekroczona stawka maksymalna. Artykuł. 19 ust. 3 wskazuje z kolei, że rada gminy może wprowadzać inne niż wymienione w ustawie zwolnienia przedmiotowe od opłat lokalnych (jak wyżej wskazano może tym bardziej również różnicować stawki). Co należy podkreślić, chodzi tylko o zwolnienia (różnicowanie) przedmiotowe, nie o podmiotowe.

W praktyce uchwałodawczej gmin często dochodziło i nadal dochodzi do naruszenia ww. przepisów, właśnie wskutek prób wprowadzenia zwolnień podmiotowych. Rozstrzygnięcia nadzorcze regionalnych izb obrachunkowych powodują nieważność kwestionowanych uregulowań.

Preferencje nie dla emeryta

Typowym zapisem, który nie spełnia wymogów ustawowych, jest wprowadzanie w uchwałach gmin stawek np. opłaty targowej czy miejscowej w różnej wysokości, dla różnych jej adresatów. Na przykład często są wprowadzane preferencyjne stawki dla emerytów, rencistów, bezrobotnych, młodzieży i dzieci uczących się. Tego rodzaju ulgi stanowią niestety poważne i istotne naruszenie art. 19 ust. 1 w zw. z ust. 3. Takie różnicowanie stawek jest w istocie częściowym zwolnieniem określonej grupy osób od ponoszenia opłaty w podstawowej wysokości. Podobnie wypowiedział się wojewódzki sąd administracyjny w wyroku z 17 maja 2005 r., sygn. akt I Sa/Gd 113/05 "Nie można... stwierdzić, że skoro rada gminy uprawniona jest do wprowadzania zwolnień, to może też wprowadzić ulgi podatkowe, ponieważ jest to nic innego jak częściowe zwolnienie".

Wprowadzane przez gminy obniżone stawki dla wybranych grup społecznych (osób) stanowią więc w istocie zwolnienie przedmiotowo-podmiotowe, a nie ulgi. Natomiast art. 19 pkt 1 ustawy nie uprawnia samorządów do określenia wysokości stawek opłat w różnej wysokości dla poszczególnych kategorii podmiotów zobowiązanych do jej uiszczenia.

Wprost z przepisu

Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych wprowadza wprost zwolnienia przedmiotowe od opłat. Na przykład art. 17 ust. 2 przewiduje, że opłaty miejscowej (uzdrowiskowej), nie pobiera się np. od osób przebywających w szpitalach, od osób niewidomych i ich przewodników czy od zorganizowanych grup dzieci i młodzieży szkolnej. Zwolnienia przedmiotowe dotyczące opłaty targowej zawarte są z kolei w art. 15 i 16 ustawy.

Procenty niedozwolone

Niejednokrotnie gminy w uchwałach wprowadzają niedozwolone zróżnicowanie przez wskazanie procentowej obniżki danej opłaty, w stosunku do opłaty w wysokości podstawowej (np. 50 proc. stawki). Również i ta praktyka gmin jest nieprawidłowa. Z art. 19 pkt 1 jasno wynika, że organ stanowiący powinien określić wysokość stawek opłat w sposób jednoznaczny, czyli poprzez wskazanie konkretnej kwoty stawki. Tylko bowiem w ten sposób podatnik będzie w stanie precyzyjnie ustalić kwotę podatku czy opłaty mającą zastosowanie w danym przypadku. Warto również dodać, że uchwały podejmowane przez organy samorządowe muszą zawierać sformułowania jasne, wyczerpujące, uniemożliwiające korzystanie z niedopuszczalnego, sprzecznego z prawem luzu interpretacyjnego. Tak wynika z wyroku NSA w Gdańsku z 6 czerwca 1995 r. (sygn. akt SA/Gd 2949/94).

W zakresie nadzoru, zgodnie z art. 85 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, regionalne izby obrachunkowe sprawują nadzór nad działalnością gminną wyłącznie na podstawie kryterium zgodności z prawem. Organy nadzoru nie posiadają natomiast uprawnień do oceny uchwały pod kątem zasadności i celowości przyjętych rozwiązań prawnych ani oceny ich skutków społecznych.

WAŻNE

Stosowanie zróżnicowanych pod względem wysokości stawek opłat lokalnych wobec różnych grup odbiorców stanowi istotne naruszenie prawa i w konsekwencji organ nadzoru orzeka nieważność zapisów

@RY1@i02/2014/029/i02.2014.029.08800100b.803.jpg@RY2@

Marcin Nagórek radca prawny

Marcin Nagórek

 radca prawny

Podstawa prawna

Art. 15-19 ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 95, poz. 613 z późn. zm.). Art. 85 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 594 z późn. zm.).