Finanse publiczne

Od tego roku jednostki samorządu terytorialnego będą miały możliwości restrukturyzacji i wcześniejszej spłaty długu. Do tej pory uzależnione to było od nadwyżki w części bieżącej z poprzedzających trzech lat – jeśli nie osiągała ona odpowiedniego poziomu, gmina nie mogła dokonać spłaty zadłużenia (z uwagi na konstrukcję art. 243 ustawy o finansach publicznych). Teraz będzie inaczej, bo od stycznia weszła w życie ustawa z 14 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (podpisana przez prezydenta 29 grudnia ub.r.).

Ustawodawca uznał, że samorząd może mieć środki pochodzące np. ze zwrotu udzielonej pożyczki, które mógłby przeznaczyć na spłatę długów. Nowelizacja pozwala więc na wcześniejszą spłatę długu, zwłaszcza jeśli jednostka samorządu terytorialnego posiada środki finansowe w danym roku. Dodatkowo samorząd, który w przeszłości zaciągnął mniej korzystne zobowiązanie finansowe, będzie mógł je zamienić na bardziej korzystne (o niższych kosztach obsługi). Jak wynika z uzasadnienia do ustawy, porównanie zobowiązań i ustalenie niższego łącznego kosztu obsługi będzie następować przy uwzględnieniu wszystkich kosztów, które dana jednostka jest obowiązana zapłacić w całym okresie spłaty. Na podstawie danych przedstawionych przez JST odpowiedniej oceny sytuacji dokona regionalna izba obrachunkowa.

• Rada upoważni wójta do zmiany limitów

Zmiany będą też dotyczyć środków europejskich. Otóż wprowadzono możliwość upoważnienia organu wykonawczego (np. wójta, burmistrza czy prezydenta) przez organ stanowiący JST (radę, sejmik) do zmian limitów zobowiązań i wydatków na realizację inwestycji, przy której wykorzystywane są eurodotacje. Dotychczas zmiany takie pozostawały w wyłącznej kompetencji organu stanowiącego, mimo że to organ wykonawczy zawiera umowy o dofinansowanie i umowy z wykonawcami. Problem polegał na tym, że w przypadku konieczności dokonania zmian w planach finansowych (w związku z prowadzoną inwestycją) konieczne było podjęcie stosownej uchwały przez organ stanowiący, co z kolei czasami znacząco opóźniało proces inwestycyjny. Nowelizacja ma wyeliminować tego typu sytuacje. Warunkiem skorzystania z nowego rozwiązania jest to, by zmiany nie pogarszały wyniku budżetu dla każdego roku objętego prognozą.

Zwiększą się też kompetencje sejmików województwa. Będę one mogły dokonywać zmian w budżecie JST, w sytuacji gdy już po rozstrzygnięciu konkursu w ramach programu unijnego pojawiła się konieczność dokonania wypłat beneficjentom – tyle że w innym dziale klasyfikacji budżetowej niż pierwotnie ujęto w planie. Zdaniem ustawodawcy tego typu zmiany usprawnią proces realizacji projektów unijnych w samorządach, a także zwiększą skalę wykorzystania eurodotacji. Jednocześnie nowe upoważnienia zarządów JST będą w dalszym ciągu pod kontrolą organów stanowiących.

• Niestandardowe zadłużenie z opinią RIO

Nowa ustawa ma także na celu „usprawnienie mechanizmów prawnych służących ograniczeniu i monitorowaniu poziomu zadłużenia jednostek samorządu terytorialnego”. Kryje się za tym m.in. ograniczenie możliwości zaciągania zobowiązań przez JST w parabankach. Od teraz limitem spłaty zobowiązań – oprócz tradycyjnych kredytów i pożyczek – objęte będą też tzw. niestandardowe formy zadłużania wywołujące jednak skutki ekonomiczne podobne do instrumentów tradycyjnych. Chodzi więc np. o takie narzędzia, jak finansowanie kapitałowe, sprzedaż czy leasing zwrotny. Samorząd, chcąc zaciągnąć lub wyemitować zobowiązanie (tradycyjne lub „niestandardowe”), będzie musiał uzyskać opinię regionalnej izby obrachunkowej o możliwości spłaty zobowiązania. Jej uzyskanie nie będzie konieczne, jeśli zobowiązanie nie przekroczy kwoty 0,5 proc. planowanych dochodów bieżących lub jeśli będzie ono mieć charakter krótkoterminowy (tzn. będzie podlegać spłacie lub wykupowi w tym samym roku, w którym zobowiązanie zostało zaciągnięte lub wyemitowane).

Ponadto w art. 7 ustawy wprowadzono przepis przejściowy, zgodnie z którym do budżetu, wieloletniej prognozy finansowej i gospodarki finansowej JST – w tym zaciągania zobowiązań – w 2019 r. będą mieć zastosowanie przepisy ustawy o finansach publicznych w dotychczasowym brzmieniu. Jednak część przepisów, w szczególności dotyczących racjonalizacji procesu zadłużania w samorządach oraz uelastycznienia ich gospodarki finansowej, ma zastosowanie już od dnia wejścia w życie ustawy. ©℗

6 lat wynosi średni czas spłaty zadłużenia gmin