Wspieranie sportu przez samorządy lokalne

Jednostki samorządu terytorialnego realizują zadania w zakresie kultury fizycznej jako zadania własne. W tym celu gminy, powiaty i województwa zobowiązane są do współdziałania z organami administracji rządowej i innymi jednostkami samorządu terytorialnego. Współpraca ta ma szczególne znaczenie przy tworzeniu warunków prawnych organizacyjnych i ekonomicznych dla rozwoju kultury fizycznej. Dodatkowo gminy - we współdziałaniu z organami administracji rządowej, klubami sportowymi oraz stowarzyszeniami kultury fizycznej i ich związkami - zobowiązane są także do organizowania działalności w dziedzinie rekreacji oraz tworzenia odpowiednich warunków materialno-technicznych dla jej rozwoju. Zadania te realizowane są w szczególności poprzez:

● popularyzację walorów rekreacji ruchowej,

● organizowanie zajęć, zawodów i imprez sportowo-rekreacyjnych,

● szkolenie kadry instruktorów i kierowanie ich do prowadzenia zajęć rekreacyjnych,

● tworzenie, utrzymywanie i udostępnianie bazy sportowo-rekreacyjnej.

Warto również pamiętać, że obowiązkiem niektórych samorządów terytorialnych jest zapewnienie - we współdziałaniu z administracją rządową, dyrekcjami parków narodowych, a także osobami prawnymi i fizycznymi prowadzącymi w górach działalność w zakresie kultury fizycznej - bezpieczeństwo osób przebywających w górach. Podobnie sprawa wygląda w przypadku zapewnienia bezpieczeństwa kąpiącym się w miejscach do tego przeznaczonych oraz uprawiających sporty wodne. W tym kontekście, zgodnie z art. 56 ustawy z 18 stycznia 1996 r. o kulturze fizycznej, obowiązkiem samorządów jest również współdziałanie z Górskim Ochotniczym Pogotowiem Ratunkowym oraz Wodnym Ochotniczym Pogotowiem Ratunkowym w zakresie - odpowiednio - organizowania pomocy oraz ratowania osób, które uległy wypadkowi lub są narażone na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia w górach, jak też organizowania pomocy oraz ratowania osób, które uległy wypadkowi lub są narażone na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia na wodach.

Każda gmina zobowiązana jest do zaspokajania zbiorowych potrzeb wspólnoty mieszkańców. Zadania te dotyczą również sprawy kultury fizycznej i sportu oraz zapewnienia terenów rekreacyjnych i urządzeń sportowych. Z kolei powiaty wykonują określone zadania publiczne o charakterze ponadgminnym. Ponadto to one prowadzą ewidencję uczniowskich klubów sportowych oraz sprawują nadzór nad działalnością stowarzyszeń kultury fizycznej i ich związków. Obowiązkiem województwa samorządowego jest z kolei przyjęcie i uchwalenie wojewódzkiego wieloletniego programu rozwoju bazy sportowej, na podstawie którego dofinansowane są inwestycje sportowe ze środków pochodzących z Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej.

Ilość obowiązków w zakresie kultury fizycznej i sportu nałożonych na jednostki samorządu terytorialnego zmusza je do poszukiwania odpowiednich partnerów, którzy będą w stanie pomóc samorządom w wykonaniu tych zadań. Chodzi przede wszystkim o stowarzyszenia kultury fizycznej i związki sportowe, posiadające przygotowaną, wyspecjalizowaną kadrę szkoleniową, odpowiednie metody treningu sportowego i doświadczenie w naborze dzieci i młodzieży, a także bazę obiektów i urządzeń przystosowanych do prowadzenia zajęć sportowych.

Zgodnie z ustawą o kulturze fizycznej podstawową jednostką organizacyjną realizującą cele i zadania w zakresie kultury fizycznej jest klub sportowy. Szczególnym natomiast rodzajem klubu sportowego jest uczniowski klub sportowy. Działa on na zasadach przewidzianych w ustawie z 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach z wyłączeniem przepisów dotyczących rejestracji. Członkami uczniowskiego klubu sportowego mogą być w szczególności uczniowie, rodzice i nauczyciele. Uczniowskie kluby sportowe podlegają wpisowi do ewidencji, prowadzonej przez starostów właściwych ze względu na siedzibę klubów. Szczegóły dotyczące prowadzenia ewidencji uczniowskich klubów sportowych i klubów sportowych działających w formie stowarzyszenia, których statuty nie przewidują prowadzenia działalności gospodarczej, określa rozporządzenie ministra sportu z 16 stycznia 2006 r. w sprawie ewidencji klubów sportowych. Zgodnie z nim ewidencję prowadzą starostowie właściwi ze względu na siedzibę klubów. Organ ewidencyjny prowadzi ewidencję w księdze ewidencyjnej dla uczniowskich klubów sportowych lub w księdze ewidencyjnej dla klubów sportowych działających w formie stowarzyszenia, których statuty nie przewidują prowadzenia działalności gospodarczej. Możliwe jest również prowadzenie rejestru w systemie informatycznym, na podstawie danych zgłoszonych we wniosku o wpis do ewidencji. Na podstawie przepisów rozporządzenia wpisów do ewidencji dokonuje się chronologicznie, w formie pisemnej. W przypadku rejestrów informatycznych zapis elektroniczny powinien być dokonywany w sposób umożliwiający niezwłoczny odczyt oraz wydruk całości lub części zapisanych danych.

Z kolei akta ewidencyjne opatruje się numerem zgodnym z numerem ewidencyjnym i przechowuje się w miejscu specjalnie do tego wydzielonym, z zachowaniem przepisów o ochronie danych osobowych. W celu uzyskania wpisu komitet założycielski klubu sportowego składa do organu ewidencyjnego wniosek o wpis do ewidencji wraz ze statutem, listą założycieli, zawierającą imiona i nazwiska, datę i miejsce urodzenia, miejsce zamieszkania oraz własnoręczne podpisy założycieli, protokołem wyboru komitetu założycielskiego, a także informacją o adresie tymczasowej siedziby klubu sportowego. Warto pamiętać, że obowiązkiem klubu sportowego wpisanego do ewidencji jest zgłoszenie zmiany danych zawartych w rejestrze w terminie 14 dni od dnia ich wystąpienia. Na tej podstawie starosta dokonuje niezwłocznie zmian danych w ewidencji. Równocześnie przepisy dotyczące dokonania wpisu lub zmian w ewidencji stosuje się odpowiednio do wykreślenia wpisu.

W jednostkach samorządu terytorialnego działają również rady sportu powołane przez właściwe organy wykonawcze spośród przedstawicieli organizacji i instytucji realizujących zadania w zakresie kultury fizycznej. Występują one zarówno w gminach, jak i powiatach. Z kolei zadania rady sportu na szczeblu wojewódzkim wykonuje wojewódzkie interdyscyplinarne stowarzyszenie będące członkiem Polskiej Federacji Sportu Młodzieżowego. Skład i zasady powoływania członków rady sportu regulamin działania rady ustala odpowiednio właściwy (wójt, burmistrz, prezydent miasta) lub zarząd powiatu. Rada sportu jest organem opiniodawczym i doradczym dla organów samorządu terytorialnego.

Warto pamiętać, że członkowie rad sportu wykonują swoje funkcje społecznie. Ponieważ rada jest organem kolegialnym, powinna swoje stanowiska wyrażać w formie uchwał, a jej posiedzenia powinny być protokołowane.

Jednostki samorządu terytorialnego mogą również przyznawać wyróżnienia, stypendia i nagrody dla zawodników osiągających wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym oraz trenerów i działaczy sportowych. Zgodnie z ustawą o kulturze fizycznej zawodnikom nieposiadającym licencji zawodnika, którzy osiągnęli wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym, mogą być przyznawane wyróżnienia i nagrody ze środków budżetu państwa i budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Rodzaje wyróżnień i wysokości nagród oraz szczegółowe zasady i tryb ich przyznawania, uwzględniając osiągnięcia sportowe, za które otrzymują je zawodnicy, określa w odniesieniu do budżetu państwa minister sportu w drodze rozporządzenia, a organ jednostki samorządu terytorialnego w drodze uchwały. W przypadku samorządów sportowe stypendia samorządowe stanowią najczęściej wypłacaną z budżetu gminy pomoc finansową wspierającą rozwój sportowy zawodnika. Takie stypendia mogą otrzymać zawodnicy mający miejsce zamieszkania na terenie miasta lub powiatu, którzy reprezentują kluby sportowe mające siedzibę i działające na terenie właściwej gminy. Należy pamiętać, że stypendium jest przyznawane na pisemny wniosek zawodnika lub klubu sportowego. We wniosku podaje się w szczególności informacje o dotychczasowych startach i osiągnięciach sportowych zawodnika. Załącza się również do niego plan przygotowań i startów zawodnika, dokumenty potwierdzające dotychczasowe osiągnięcia zawodnika oraz opinię klubu sportowego o wywiązywaniu się przez zawodnika z obowiązków reprezentacji kraju lub klubu sportowego, który reprezentuje zawodnik. Stypendium przyznawane jest najczęściej na okres do 12 miesięcy w danym roku kalendarzowym. Określając wysokość stypendium sportowego, bierze się pod uwagę w szczególności osiągnięcia sportowe, kategorię wiekową oraz koszty związane z uprawianą dyscypliną sportu.

Gmina, która chce zrealizować boisko w ramach programu - Moje Boisko - Orlik 2012 powinna przesłać wniosek do właściwego terenowo marszałka województwa.

Urząd marszałkowski wybiera zgłoszone lokalizacje i przesyła ich wykaz do Ministerstwa Sportu. Podstawą decyzji jest ocena warunków lokalnych oraz uzbrojenia terenu.

Wniosek o przyznanie dotacji na dofinansowanie boiska samorządy składają do ministra sportu w terminie odpowiednio do 30 listopada roku poprzedzającego rok realizacji zadania albo do 31 marca roku, w którym dotacja ma być udzielona.

Decyzja o dofinansowaniu podejmowana jest w ciągu trzech miesięcy od dnia zakończenia naboru wniosków. Dotacja udzielana jest na podstawie umowy zawieranej przez gminę z ministrem sportu.

Rozliczenie inwestycji

Samorządy zobowiązane są do rozliczenia zadania pod względem rzeczowym i finansowym, zgodnie z treścią zawartej umowy. Jeżeli środki zostaną wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem, podlegają zwrotowi.

● datę wpisu;

● numer ewidencyjny;

● imiona i nazwiska oraz daty urodzenia członków komitetu założycielskiego;

● nazwę, siedzibę oraz adres klubu sportowego;

● imiona, nazwiska i funkcje osób wchodzących w skład zarządu i organu kontroli wewnętrznej;

● informacje o statucie: datę jego uchwalenia, datę zmiany statutu;

● dane osób upoważnionych do zaciągania zobowiązań majątkowych;

● cel działania;

● teren działania;

● datę wykreślenia klubu sportowego z ewidencji;

● inne uwagi.

Samorządy mogą również udzielać ze swojego budżetu dotacji celowych, do których można zaliczyć dotacje na realizację zadań zleconych podmiotom niepublicznym na podstawie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Oczywiście w grę wchodzić również działalność z zakresu kultury fizycznej i sportu. W przypadku zawarcia umowy z jednostką niezaliczaną do sektora publicznego, w zakresie realizacji zadania nieobjętego katalogiem wymienionym w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 131 ust. 2 ustawy o finansach publicznych umowa z organizacją pozarządową, która otrzymuje dotację, powinna zawierać m.in. następujące elementy: szczegółowy opis zadania, w tym cel, na jaki dotacja została przyznana, i termin jego wykonania; wysokość dotacji celowej udzielanej organizacji wykonującej zadanie i tryb płatności oraz termin wykorzystania dotacji, nie dłuższy niż do 31 grudnia danego roku budżetowego.

Przepisy ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego określają katalog zadań własnych, na które gminy mogą otrzymywać dotacje celowe z budżetu państwa. Wśród nich są inwestycje związane z budową i remontami obiektów sportowych oraz rozwijaniem sportu. W praktyce jednak modernizacja infrastruktury sportowej, której właścicielem jest samorząd terytorialny, dotyczy przede wszystkim boisk i pływalni miejskich. Wszystkie remonty finansowane są przede wszystkim ze środków inwestora. Jest nim najczęściej gmina, która realizując inwestycję sportową, może ubiegać się o wsparcie jedynie ze środków Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej. Środków tych jednak nie wystarcza. W konsekwencji większość samorządów ma duże zaległości w utrzymaniu na odpowiednim poziomie własnej infrastruktury sportowej. Brakuje też środków na prowadzenie kolejnych inwestycji. Najbiedniejsze samorządy mają znikome szanse na wybudowanie jakiegokolwiek obiektu sportowego. Ponadto dotację można otrzymać na finansowanie pozostałych zadań związanych z rozwojem sportu, w tym w szczególności wśród dzieci i młodzieży oraz osób niepełnosprawnych. Przyznawanie dotacji na te cele odbywać się będzie na podstawie istniejących regulacji i procedur dotyczących zlecania zadań publicznych. Finansowe wsparcie państwa ma zachęcić samorządy do inwestycji w infrastrukturę sportowo-rekreacyjną oraz promować Euro 2012.

Szczegółowe zasady i tryb otrzymywania dotacji oraz dokonywania podziału środków budżetowych określa rozporządzenie ministra sportu w sprawie dofinansowania z budżetu państwa zadań związanych z budową i remontami obiektów sportowych oraz rozwijaniem sportu. Rozporządzenie określa przede wszystkim zakres zadań związanych z budową i remontami obiektów sportowych oraz rozwijaniem sportu, w szczególności wśród dzieci i młodzieży, a także sportu osób niepełnosprawnych, objętych dofinansowaniem z budżetu państwa, oraz sposób i tryb udzielania dotacji na te zadania. Zgodnie z jego postanowieniami jednostki samorządu terytorialnego mogą otrzymywać dotacje celowe z budżetu państwa na dofinansowanie zadań związanych z:

● budową i remontami obiektów sportowych, w tym budową kompleksów sportowych w ramach programu Moje Boisko - Orlik 2012,

● rozwijaniem sportu, w szczególności wśród dzieci i młodzieży, a także sportu osób niepełnosprawnych,

● organizację i prowadzenie zajęć sportowo-rekreacyjnych,

● organizację imprez sportowo-rekreacyjnych,

● zakup sprzętu sportowego.

Z kolei rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie decyzji dotyczących zapewnienia finansowania z budżetu państwa inwestycji planowanych do realizacji w ramach programu Moje Boisko - Orlik 2012 określa tryb i zasady finansowania tych samorządowych inwestycji. Zgodnie z planami wieloletni program Moje Boisko - Orlik 2012 zakłada, że w latach 2008-2012 zostanie wybudowane ponad 2 tys. kompleksów boisk sportowych (boisko piłkarskie z nawierzchnią z trawy syntetycznej, wielofunkcyjne boisko do piłki koszykowej i siatkowej o nawierzchni poliuretanowej oraz budynek zaplecza sanitarno-szatniowego). Dotychczas udało się w ramach programu wybudować 700 obiektów. Właściwy wojewoda po uzyskaniu potwierdzenia od ministra właściwego do spraw kultury fizycznej i sportu, że dane przedsięwzięcie inwestycyjne znajduje się w wykazie przedsięwzięć objętych programem Moje Boisko - Orlik 2012, może wystąpić do ministra finansów z wnioskiem o wydanie decyzji o zapewnieniu finansowania realizacji tego przedsięwzięcia. Wniosek ten powinien zawierać w szczególności następujące informacje:

● nazwę przedsięwzięcia inwestycyjnego wraz z jego opisem;

● określenie kwoty finansowania z budżetu państwa;

● dane o jednostce realizującej przedsięwzięcia;

● harmonogram przedsięwzięcia inwestycyjnego określający podział wnioskowanej kwoty zapewnienia finansowania realizacji przedsięwzięcia inwestycyjnego na poszczególne lata jego realizacji;

● uzasadnienie wniosku.

Warto pamiętać, że wniosek, o którym mowa, dotyczy wydatków, które będą finansowane z rezerwy celowej budżetu państwa. Po jego wpłynięciu minister finansów dokonuje oceny wniosku pod względem kompletności i poprawności zawartych w nim danych. W wyniku przeprowadzonej oceny może on wydać decyzję o zapewnieniu finansowania realizacji przedsięwzięcia, określając w niej: przede wszystkim przedsięwzięcie inwestycyjne wskazane we wniosku, wysokość kwoty finansowania z budżetu państwa; wojewodę właściwego do finansowania realizacji przedsięwzięcia inwestycyjnego, jednostkę realizującą przedsięwzięcie inwestycyjne oraz harmonogram finansowania przedsięwzięcia inwestycyjnego. W przypadku gdy realizacja przedsięwzięcia następuje niezgodnie z decyzją, właściwy wojewoda występuje do ministra finansów z wnioskiem o dokonanie zmiany decyzji. Warunkiem uruchomienia środków z rezerwy celowej, na wniosek wojewody jako dysponenta części budżetowej, jest ujęcie przedsięwzięcia inwestycyjnego w kontrakcie wojewódzkim. Warto również pamiętać, że decyzje o zapewnieniu finansowania realizacji przedsięwzięcia inwestycyjnego są uwzględniane przy określaniu limitów wieloletnich zobowiązań oraz wydatków budżetu państwa.

Zgodnie z przepisami oraz dotychczasowymi doświadczeniami jednostek samorządu terytorialnego uczestniczący w realizacji programu Moje Boisko - Orlik 2012 podstawowym warunkiem udziału jednostki samorządu terytorialnego w programie jest posiadanie tytułu prawnego do terenu przeznaczonego pod budowę boisk. Dodatkowo liczy się lokalizacja, która powinna umożliwiać:

● łatwy dojazd - położenie najlepiej przy istniejącej drodze,

● możliwość podłączenia do sieci elektroenergetycznej,

● dostęp do odprowadzenia wód opadowych do kanalizacji,

● ewentualnie możliwość wybudowania studni chłonnej,

● możliwość przyłączenia wody.

Kolejnym etapem w drodze do realizacji przedsięwzięcia jest przystosowanie pobranego ze strony internetowej (www.orlik2012.pl) projektu technicznego oraz uzyskanie decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Jeżeli na określonym terenie nie obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, konieczne staje się uzyskanie decyzji o miejscowym zagospodarowaniu terenu. To umożliwi uzyskanie pozwolenia na budowę. Następnie konieczne jest sporządzenie dokumentacji pozwalającej na rozpoczęcie budowy. W konsekwencji umożliwi to wybór wykonawcy robót, podpisanie stosownej umowy i przekazanie placu budowy. Zgodnie z założeniami Ministerstwa Sportu w celu profesjonalnego prowadzenia zajęć sportowo-rekreacyjnych oraz prawidłowego wykorzystania kompleksu sportowego na obiekcie zatrudniony ma być trener animator sportu. W tym celu Ministerstwo Sportu i Turystyki w 2009 roku realizuje pilotażowy projekt Animator - Moje Boisko - Orlik 2012. Polega on przede wszystkim na finansowym udziale Ministerstwa Sportu w pokryciu kosztów zatrudnienia instruktorów (trenerów nauczycieli wychowania fizycznego), czyli osób organizujących i prowadzących zajęcia sportowo-rekreacyjne na nowo wybudowanych obiektach. W 2009 r. środki na ten cel pochodzące z Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej wynoszą do 1000 złotych brutto miesięcznie, przez okres maksymalnie 9 miesięcy w roku. Samorządy mogą zgłosić jedną osobę przypisaną do każdego oddanego do użytku obiektu Moje Boisko - Orlik 2012, która posiada odpowiednie kwalifikacje do organizowania i prowadzenia zajęć sportowo-rekreacyjnych.

● strategii rozwoju gmin, powiatów i województw w zakresie kultury fizycznej;

● projektu budżetu w części dotyczącej kultury fizycznej;

● projektów uchwał dotyczących rozwoju kultury fizycznej;

● programów bazy sportowej na danym terenie;

● planów imprez sportowych i rekreacyjnych organizowanych przez różne organizacje na danym terenie, dofinansowywanych przez jednostki samorządu terytorialnego.

Pierwszym krokiem zakwalifikowania się do programu związanego z budową boisk przez jednostkę samorządu terytorialnego jest zgłoszenie projektu do właściwego terenowo urzędu marszałkowskiego. Następnie urząd marszałkowski, akceptując zgłoszone lokalizacje, i przesyła przyjęty uchwałą sejmiku województwa wykaz lokalizacji do Ministerstwa Sportu i Turystyki. Podstawą akceptacji zgłoszonych lokalizacji jest ocena warunków lokalnych oraz uzbrojenia terenu. Następnie jednostka samorządu terytorialnego składa do właściwego urzędu marszałkowskiego wniosek o dotację w ramach programu. Właściwy urząd marszałkowski po zaopiniowaniu przesyła wniosek do Ministerstwa Sportu i Turystyki. Wniosek o przyznanie dotacji na dofinansowanie zadań jednostka samorządu terytorialnego składa do ministra spotu w terminie odpowiednio do 30 listopada roku poprzedzającego rok realizacji zadania albo do 31 marca roku, w którym dotacja ma być udzielona. Równocześnie przepisy upoważniają ministra do ogłoszenia dodatkowego terminu naboru wniosków. Wniosek, przed złożeniem ministrowi, powinien zostać zaopiniowany przez właściwego terytorialnie marszałka województwa. Powinien on zawierać w szczególności nazwę jednostki samorządu terytorialnego i adres urzędu ją obsługującego oraz imię i nazwisko osoby upoważnionej do reprezentowania jednostki samorządu terytorialnego. Dodatkowo powinno być opisane: zadanie, uwzględniające termin, cykl i miejsce jego realizacji oraz preliminarz całkowitych kosztów, uwzględniający źródła finansowania wraz z harmonogramem realizacji. Konieczny jest również podpis skarbnika oraz osoby upoważnionej do reprezentowania np. gminy.

Wniosek o dofinansowanie budowy boiska jest rozpatrywany w terminie do trzech miesięcy od dnia zakończenia naboru wniosków. Po jego rozpatrzeniu minister informuje jednostkę samorządu terytorialnego o przyznaniu dotacji. Dotacja udzielana jest na podstawie umowy o dofinansowanie zawieranej przez jednostkę samorządu terytorialnego z ministrem sportu. Przekazywanie dotacji odbywa się w terminach zapewniających finansowanie zobowiązań wynikających z realizacji zadania lub na podstawie faktur. Równocześnie jednostka samorządu terytorialnego jest obowiązana do przedstawienia ministrowi rozliczenia realizacji zadania pod względem rzeczowym i finansowym, zgodnie z treścią zawartej umowy. W przypadku stwierdzenia wykorzystania środków niezgodnie z przeznaczeniem lub pobrania w nadmiernej wysokości stosuje się przepisy o finansach publicznych w zakresie dotyczącym dotacji udzielanych z budżetu państwa.

Dysponentem Fundusz Rozwoju Kultury Fizycznej (FRKF) jest minister sportu i turystyki Środki z funduszu przeznaczone są m.in. na modernizację, remonty i dofinansowanie inwestycji obiektów sportowych, w szczególności: hal sportowych, w tym przyszkolnych sal gimnastycznych, pawilonów sportowych, pływalni krytych, lodowisk krytych, boisk i stadionów sportowych, innych specjalistycznych obiektów sportowych, budynków zaplecza dla obiektów sportowych. Obsługą funduszu zajmuje się Bank Gospodarstwa Krajowego. Środki Funduszu przeznaczane są na dofinansowanie modernizacji, remontów i inwestycji obiektów sportowych:

● określonych w wojewódzkich wieloletnich programach rozwoju bazy sportowej, uchwalanych przez sejmiki województw;

● objętych programem inwestycji o szczególnym znaczeniu dla sportu, opracowanym przez ministra;

● odtworzeniowych, w szczególności zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku działania żywiołu;

● objętych innymi programami ogłaszanymi przez ministra.

O dofinansowanie mogą ubiegać się podmioty, które zostały ujęte w wojewódzkich wieloletnich programach rozwoju bazy sportowej, uchwalanych przez sejmiki województw lub objęte programem inwestycji o szczególnym znaczeniu dla sportu, opracowanym przez ministra. Przede wszystkim mogą to być jednostki samorządu terytorialnego lub ich związki, spółki prawa handlowego, Centralne Ośrodki Sportu, polskie związki sportowe, ogólnokrajowe stowarzyszenia lub związki sportowe, akademie wychowania fizycznego lub inne szkoły wyższe itp.

Jednostki samorządu terytorialnego mogą:

● dofinansowywać stowarzyszenia kultury fizycznej w zakresie organizacji imprez sportowych (np. zakup nagród), udział ich członków w zawodach sportowych;

● stwarzać warunki mieszkańcom do aktywnych form spędzania wolnego czasu, np. budować lub modernizować obiekty sportowe, budować ścieżki zdrowia itp.;

● tworzyć warunki do funkcjonowania komunikacji rowerowej (budować ścieżki rowerowe);

● przeznaczać środki finansowe na dodatkowe zajęcia sportowe w szkole jako wzbogacenie oferty zajęć pozalekcyjnych.

Kwota środków z FRKF na dofinansowanie inwestycji ujętych w wojewódzkich wieloletnich programach rozwoju bazy sportowej nie może przekroczyć 33 proc. wartości kosztorysowej inwestycji, z wyjątkiem inwestycji realizowanych w gminach, które nie posiadają pełnowymiarowych sal gimnastycznych, oraz wszystkich inwestycji, o których mowa w art. 20 ust. 6 pkt 1 ustawy z 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego - gdzie dopuszcza się dofinansowanie do 60 proc. wartości kosztorysowej obiektu. Z kolei w przypadku dofinansowania inwestycji objętych programem inwestycji o szczególnym znaczeniu dla sportu nie może przekroczyć 50 proc. wartości kosztorysowej inwestycji, z wyjątkiem:

● inwestycji, których inwestorem jest Centralny Ośrodek Sportu - do 99 proc. wartości kosztorysowej inwestycji;

● inwestycji odgrywających istotne znaczenie w infrastrukturze sportowej, stanowiącej bazę dla przygotowań olimpijskich lub przygotowań do udziału w prestiżowych imprezach międzynarodowych (Mistrzostwa Świata, Mistrzostwa Europy) - do 95 proc. wartości kosztorysowej inwestycji;

● inwestycji, których inwestorem jest polski związek sportowy, ogólnokrajowe stowarzyszenie lub związek stowarzyszeń działające w zakresie kultury fizycznej i sportu kwalifikowanego, akademia wychowania fizycznego lub inna szkoła wyższa oraz jednostka samorządu terytorialnego prowadząca szkołę mistrzostwa sportowego o strategicznym znaczeniu dla sportu - do 70 proc. wartości kosztorysowej inwestycji.

Natomiast w przypadku inwestycji odtworzeniowych podejmowanych w miejscowościach określonych w przepisach wydanych na podstawie ustawy z 11 sierpnia 2001 r. o szczególnych zasadach odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku działania żywiołu (Dz.U. nr 84, poz. 906) - wysokość dofinansowania wynosi do 95 proc. wartości kosztorysowej inwestycji.

Aby samorząd mógł uzyskać dofinansowanie, o którym mowa, musi zgłosić wniosek o wpisanie jego przedsięwzięć do programów rozwoju bazy sportowej bezpośrednio do właściwych urzędów marszałkowskich. Podmioty ubiegające się o dofinansowanie inwestycji o szczególnym znaczeniu dla sportu zgłaszają wnioski w Ministerstwie Sportu i Turystyki. Umieszczenie ich na liście umożliwia otrzymanie dofinansowania. W tym celu podpisywana jest stosowna umowa. Następnie dana jednostka samorządu musi wybrać wykonawcę zadania. Następuje to w trybie zamówień publicznych. Warto pamiętać, że dofinansowanie środkami Funduszu jest formą dotacji bezzwrotnej, pod warunkiem zrealizowania przedsięwzięcia inwestycyjnego zgodnie z postanowieniami umowy. Środki Funduszu uruchamiane są na podstawie oryginałów, nieopłaconych faktur (lub innych dokumentów płatniczych o równoważnej wartości dowodowej). Dofinansowanie wpływa na rachunek wskazany przez wnioskodawcę. Nie przewiduje się refundacji wcześniej zapłaconych dokumentów płatniczych.

Organ udzielający dofinansowania jest uprawniony do przeprowadzania kontroli realizacji umów o dofinansowanie. Kontroli podlega w szczególności: przebieg i sposób realizacji zadania, wykorzystanie środków FRKF, sposób prowadzenia dokumentacji księgowej i prawidłowość rozliczeń. Wnioskodawca jest obowiązany do udostępnienia na żądanie odpowiednio upoważnionych osób informacji i dokumentów niezbędnych do przeprowadzenia kontroli. Ustalenia kontroli przedstawione są w protokole kontroli, a ocena realizacji zadania przedstawiana jest w wystąpieniu pokontrolnym. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości wystąpienie pokontrolne zawiera wnioski i zalecenia ze wskazaniem sposobu ich usunięcia. Gmina w terminie 30 dni od dnia otrzymania wniosków i zaleceń zawiadamia organ udzielający dofinansowania o ich wykonaniu lub przyczynach ich niewykonania. Trzeba przedstawienić organowi udzielającemu dofinansowania rozliczenia realizacji zadania pod względem rzeczowym i finansowym zgodnie z treścią umowy, w terminie 30 dni od zakończenia zadania, a w przypadku inwestycji - w terminie 50 dni. Termin rozliczenia realizacji inwestycji może być przedłużony za zgodą ministra właściwego sportu i turystyki. W przypadku niewykonania lub częściowego niewykonania zadania środki z FRKF podlegają zwrotowi w części proporcjonalnej do stopnia niewykonania umowy w terminach (w przypadku inwestycji - podlegają całkowitemu zwrotowi). Niewykorzystane środki z Fundusz Rozwoju Kultury Fizycznej podlegają zwrotowi na rachunek bankowy organu udzielającego dofinansowania w terminie siedmiu dni od dnia zakończenia finansowania zobowiązań związanych z realizacją zadania, a w przypadku inwestycji - nie później niż w terminie 50 dni od daty odbioru końcowego inwestycji. Z kolei środki przeznaczone na dofinansowanie, wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem lub pobrane nienależnie, podlegają zwrotowi nie później niż do 28 lutego następnego roku wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi: od dnia przekazania dotacji wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem lub od dnia stwierdzenia nieprawidłowego naliczenia lub nienależnego pobrania dotacji. Podmiot, który wykorzysta środki z FRKF niezgodnie z przeznaczeniem, nie ma prawa do otrzymania dofinansowania z tych środków przez kolejne trzy lata.

Aby poprawić obecny nie najlepszy stan infrastruktury sportowej, jak również zmodernizować i rozwijać bazy sportowe w samorządach, władze gmin i miast powinny przede wszystkim odpowiedzieć sobie na pytanie, dla ilu potencjalnych użytkowników nowy (modernizowany) obiekt będzie przeznaczony. Kolejna ważna kwestia przed rozpoczęciem inwestycji to cel, czyli najkrócej mówiąc - przeznaczenie obiektu. W tym kontekście warto się zastanowić, czy będzie on dostępny tylko przykładowo dla szkoły podstawowej czy też dla mieszkańców całej gminy. Następną ważną rzeczą jest lokalizacja inwestycji. Dobrze usytuowany obiekt sportowy powinien znajdować się w sąsiedztwie linii komunikacji publicznej oraz w miejscu o dużym zagęszczeniu mieszkańców. Warto zwrócić uwagę, że decyzja o ulokowaniu obiektu sportowego poza tak wyznaczonymi miejscami, a szczególnie w małych gminach, wpływa znacząco na dostępność do takiego obiektu przede wszystkim dzieci i młodzieży. Kolejnym ważnym krokiem w celu zbudowania basenu czy sali gimnastycznej jest dobry projekt techniczny. Przed wyborem właściwego projektu władze lokalne powinny przeprowadzić syntetyczną analizę przeznaczenia obiektu. Warto pamiętać, że im większa funkcjonalność nowo budowanego obiektu, tym większe możliwości jego wykorzystania, a w konsekwencji niższe koszty jego utrzymania w przyszłości. Dlatego przy projektowaniu inwestycji należy uwzględnić obsługę komunikacyjną obiektu - odpowiednią ilości miejsc parkingowych, jak również, o czym już była mowa, komunikację publiczną. Przygotowanie kompleksowego projektu technicznego umożliwia uruchomienie procedury uzyskania pozwolenia na budowę. Kolejnym ważnym elementem zrealizowania udanej inwestycji sportowej jest wybór wykonawcy. Najczęściej stosowanym sposobem jest jego wyłonienie w drodze przetargu nieograniczonego na podstawie przepisów prawa zamówień publicznych. Niestety nadal rzadko wykorzystywane jest partnerstwo publiczno-prywatne. Przy przygotowaniu postępowania o zamówienie publiczne, którego przedmiotem jest inwestycja sportowa, jak również w jego trakcie, zamawiający - jednostka samorządu terytorialnego - powinien zwrócić szczególną uwagę na jakość dokumentacji, a przede wszystkim specyfikację istotnych warunków zamówienia, treści ostatecznej umowy oraz precyzyjne terminy realizowania poszczególnych etapów inwestycji. Dobrze przygotowane dokumenty pozwalają unikać protestów i umożliwiają jak najszybsze rozpoczęcie inwestycji.

W celu wybudowania boiska czy hali sportowej samorząd jako inwestor powinien zawrzeć z wykonawcą umowę o roboty budowlane. Poszczególne postanowienia tej umowy, szczególnie dotyczące terminu wykonania prac oraz wynagrodzenia, obie strony powinny negocjować jeszcze przed jej zawarciem. Umowa musi określić przede wszystkim zakres prac, a także zasady naliczania, wysokość i sposób wypłacania wynagrodzenia. Istotnymi postanowieniami umowy są również uregulowania dotyczące kar umownych oraz możliwość odstąpienia od umowy, a także zmiana jej postanowień. W umowie nie powinno zabraknąć wskazania terminów związanych z budową - przekazania budowy, dokumentacji technicznej, rozpoczęcia i zakończenia robót. Trzeba też podać, kto dostarcza materiały i sprzęt oraz w jakim terminie powinien to zrobić. Praktycznym, aczkolwiek nieobowiązkowym elementem łączącej strony przyszłej umowy jest zapis przewidujący gwarancje i rękojmie za wady fizyczne wykonywanych prac, a także zasady odbioru instalacji oraz urządzeń technicznych itd.

W umowie powinien również zostać określony sposób wynagradzania wykonawcy. Może on otrzymać wynagrodzenie ryczałtowe lub kosztorysowe. Dopuszczalne jest też ustalenie w umowie częściowo wynagrodzenia kosztorysowego, a częściowo w formie ryczałtu. Może się zdarzyć, że podczas budowy np. basenu lub hali sportowej zajdzie konieczność przeprowadzenia dodatkowych robót, które nie były wcześniej ujęte w kosztorysie i w zestawieniu prac. Najczęściej strony umawiają się, że gdyby zaszła konieczność wykonania takich dodatkowych robót, to sposób wynagrodzenia za nie oraz wysokość należnego wynagrodzenia zostaną uregulowane w aneksie do umowy. W umowie określa się też sposób wypłaty wynagrodzenia: ratalny czy jednorazowy po zakończeniu prac. Przy wynagrodzeniu ratalnym należy wskazać termin płatności i wysokość raty.

W praktyce zakończenie inwestycji wymaga zgłoszenia przez wykonawcę w terminie określonym w umowie gotowości do odbioru inwestycji. Po takim powiadomieniu w samorządzie powinna zostać powołana właściwa komisja, której celem będzie odbiór inwestycji. Warto również pamiętać, że samorząd po wybudowaniu zaplanowanego obiektu, tak jak każdy podmiot procesu budowlanego, musi uzyskać pozwolenie na użytkowanie obiektu budowlanego. W tym celu jest obowiązany zawiadomić organy: Państwowej Inspekcji Sanitarnej, Państwowej Inspekcji Pracy oraz Państwowej Straży Pożarnej o zakończeniu budowy obiektu budowlanego i zamiarze przystąpienia do jego użytkowania. Organy te w odpowiednim zakresie dokonają odbioru obiektu, czyli zajmują stanowisko w sprawie zgodności wykonania obiektu budowlanego z projektem budowlanym. Niezajęcie stanowiska przez 14 dni od dnia otrzymania zawiadomienia traktuje się jak niezgłoszenie sprzeciwu lub uwag. Następnie odbioru budynku dokonuje powiatowy inspektor nadzoru budowlanego, który wydaje decyzję o użytkowaniu obiektu.

W Sejmie trwają pracę nad rządowym projektem ustawy o sporcie. Zgodnie z nim tworzenie warunków, zwłaszcza organizacyjnych, sprzyjających rozwojowi sportu stanowić będzie zadanie własne jednostek samorządu terytorialnego. W konsekwencji kluby sportowe, niezależnie od tego, jak to ma miejsce dzisiaj, czy działają w formie stowarzyszeń czy spółek kapitałowych, będą mogły otrzymywać dofinansowanie z samorządowych budżetów.

Taka dotacja będzie mogła być przekazana jedynie podmiotom, które nie działają w celu osiągnięcia zysku. A dodatkowo pomoże ona w zrealizowaniu takich celów jak realizacja programów szkoleniowych, zakup sprzętu, utrzymanie obiektów sportowych czy udział w zawodach. Warunkiem dodatkowym jest, aby sfinansowane działania poprawiły warunki uprawiania sportu przez członków klubu lub zwiększyły dostępność sportu dla lokalnej społeczności. Projekt, który ma zastąpić dwie obowiązujące dzisiaj ustawy: o sporcie kwalifikowanym i o kulturze fizycznej, wprowadza nową definicję sportu. Będą nim wszelkie formy aktywności fizycznej, które przez uczestnictwo doraźne lub zorganizowane wpływają na wypracowanie lub poprawienie kondycji fizycznej i psychicznej, rozwój stosunków społecznych lub osiągnięcie wyników sportowych na wszelkich poziomach. Taka definicja jest ważna ze względu na zadania władz publicznych, w tym jednostek samorządu terytorialnego, których zadaniem jest wspieranie kultury fizycznej jako całości. W konsekwencji umożliwia ona samorządom finansowanie każdego rodzaju sportu, także kwalifikowanego, co na podstawie obecnie obowiązujących przepisów budziło sporo wątpliwości. Równocześnie nowe zasady finansowania sportu nie ingerują w obecne możliwości jednostek samorządu terytorialnego do wspierania kultury fizycznej wynikających z odrębnych przepisów (ustawy ustrojowe, ustawa o działalności pożytku publicznego i wolontariacie). Gminy czy powiaty będą mogły tak jak dotychczas ustanawiać i finansować stypendia sportowe, nagrody czy wyróżnienia za wybitne osiągnięcia sportowe, we współzawodnictwie krajowym czy międzynarodowym. Ważna jest również zmiana ustawy o gospodarce komunalnej. Dzięki niej gminy będą mogły tworzyć i przystępować do spółek prawa handlowego ważnych dla rozwoju gminy, w tym klubów sportowych działających w formie spółki akcyjnej czy z ograniczoną odpowiedzialnością.

Wieloletni Program Rozwoju Bazy Sportowej w województwie warmińsko-mazurskim jest programem, który ustala plan inwestycji sportowych realizowanych przez samorządy województwa. Za cel strategiczny przyjęto konieczność posiadania bardzo dobrej i prawidłowo usytuowanej bazy sportowo-rekreacyjnej. Program realizowany jest na terenie całego województwa i ma na celu wspomaganie finansowe i organizacyjne w ten sposób, aby możliwe było osiągnięcie modelowego, równomiernego rozłożenia obiektów sportowych, umożliwiającego udział w powszechnej kulturze fizycznej jak największej części społeczeństwa. Cel ten można osiągnąć poprzez budowę pełnowymiarowych hal i boisk sportowych. W ten sposób możliwe stanie się promowanie uprawiania sportu, aktywnego wypoczynku oraz właściwego stylu życia oraz postaw prozdrowotnych. Dlatego powstające obiekty powinny mieć charakter interdyscyplinarny i wielofunkcyjny, umożliwiający uprawianie wielu dziedzin i dyscyplin sportu. Program Rozwoju Bazy Sportowej jest zestawieniem budowanych, modernizowanych i remontowanych, obiektów sportowych. Jako priorytetowe traktowane są inwestycje realizowane przez gminy, które nie posiadają obiektów sportowych, o krótkich cyklach realizacji, o dużym stopniu zaawansowania i udziale środków własnych, o charakterze edukacyjnym.

Hanna Wesołowska

gp@infor.pl

Ustawa z 18 stycznia 1996 r. o kulturze fizycznej (Dz.U. z 2007 r. nr 226, poz. 1675 ze zm.).

Ustawa z 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (Dz.U. z 2007 r. nr 223, poz. 1655 ze zm.).

Ustawa z 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz.U. z 2006 r. nr 156, poz. 1118 ze zm.).

Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 ze zm.).

Ustawa z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2003 r. nr 96, poz. 873 ze zm.).

Ustawa z 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz.U. z 2008 r. nr 88, poz. 539 ze zm.).

Ustawa z 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 4, poz. 27 ze zm.).

Rozporządzenie ministra sportu z 10 lipca 2006 r. w sprawie dofinansowania zadań ze środków Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej (Dz.U. z 2006 r. nr 134, poz. 944 ze zm.).

Rozporządzenie ministra sportu z 16 stycznia 2006 r. w sprawie ewidencji klubów sportowych (Dz.U. nr 16, poz.123.).

Rozporządzenie Rady Ministrów z 8 kwietnia 2008 r. w sprawie decyzji dotyczących zapewnienia finansowania z budżetu państwa inwestycji planowanych do realizacji w ramach programu Moje Boisko - Orlik 2012 (Dz.U. z 2008 r. nr 61, poz. 376 ze zm.).

Rozporządzenie ministra sportu i turystyki z 6 kwietnia 2009 r. w sprawie dofinansowania z budżetu państwa zadań związanych z budową i remontami obiektów sportowych oraz rozwijaniem sportu (Dz.U. nr 56, poz. 463 ze zm.).