Samorządowcy mylą się przy ujawnianiu swojego stanu posiadania

Dla każdego 31 grudnia to symboliczna data, ale dla samorządowców to dzień, na który muszą sporządzić oświadczenie o stanie swojego majątku, zwane powszechnie oświadczeniem majątkowym. I choć, zgodnie z prawem, obowiązek jego złożenia upływa 30 kwietnia następnego roku, to sama informacja musi uwzględniać mienie posiadane w ostatnim dniu roku.

Zasady dotyczą samorządowców wszystkich szczebli. Na poziomie gminy w myśl art. 24h ustawy z 8 marca 1990 r. (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 z późn. zm.) obowiązek taki mają: radny, wójt, zastępca wójta, sekretarz gminy, skarbnik gminy, kierownik jednostki organizacyjnej gminy, osoba zarządzająca i członek organu zarządzającego gminną osobą prawną oraz osoba wydająca decyzje administracyjne w imieniu wójta. Ten obowiązek dotyczy też urzędników powiatu czy województwa. W tych przypadkach inna będzie tylko podstawa prawna ich składania. Bo w przypadku powiatu będzie to art. 25c ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 595 z późn. zm), a w przypadku województwa - art. 27c ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 596 z późn. zm.).

Precyzja wskazana

Przepisy wszystkich ww. ustaw wyraźnie mówią, co ma znaleźć się w takim oświadczeniu (odpowiednio art. 24h ust. 1 pkt 1-4, art. 25c ust. 1 pkt 1-4 i art. 27c ust. 1 pkt 1-4).

Przypomnijmy więc, że samorządowcy mają wykazać w nich informacje o:

- zasobach pieniężnych, nieruchomościach, udziałach i akcjach w spółkach handlowych oraz o nabyciu od Skarbu Państwa, innej państwowej osoby prawnej, jednostek samorządu terytorialnego, ich związków lub od komunalnej osoby prawnej, mienia, które podlegało zbyciu w drodze przetargu, a także dane o prowadzeniu działalności gospodarczej oraz dotyczące zajmowania stanowisk w spółkach handlowych;

- dochodach osiąganych z tytułu zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej lub zajęć, z podaniem kwot uzyskiwanych z każdego tytułu;

- mieniu ruchomym o wartości powyżej 10 000 zł;

- zobowiązaniach pieniężnych o wartości powyżej 10 000 zł, w tym zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz warunkach, na jakich zostały udzielone.

Tyle przepisy. Niektóre samorządy przygotowały nawet instrukcje wypełniania oświadczenia majątkowego, tak jak np. Mazowiecki Urząd Wojewódzki, który opublikował ją w swoim Biuletynie Informacji Publicznej razem z wzorami oświadczeń dla samorządowców różnych szczebli.

Mimo to lokalni włodarze się mylą. Na co powinni szczególnie uważać, pokażemy na przykładzie najczęściej powtarzających się błędów.

Niezależnie od rejonu kraju popularnym błędem jest wykazywanie stanu majątku na dzień sporządzania oświadczenia, a nie na ostatni dzień roku, którego oświadczenie dotyczy. Takim błędem, na co zwraca uwagę Joanna Kruz, rzecznik prasowy Urzędu Kontroli Skarbowej w Katowicach, jest też zaniżanie i zaokrąglanie powierzchni nieruchomości i metrażu mieszkań, niewykazywanie własności garaży, gruntów, na których posadowione są budynki, współwłasności w nieruchomościach (najczęściej dziedziczonych) czy niewykazywanie majątku objętego wspólnością małżeńską, a użytkowanego wyłącznie przez małżonka (np. samochodów).

Mirosława Torenc, rzecznik prasowy UKS w Olsztynie, wskazuje na inne błędy ujawniane w kontrolowanych oświadczeniach, takie jak np. zaniżanie powierzchni gospodarstwa rolnego, niewykazywanie dotacji do gruntów z funduszy unijnych, niewykazywanie dodatkowych dochodów tupu darowizna albo ruchomości powyżej 10 000 zł, takich jak np. samochód osobowy, ciągnik rolniczy, kombajn zbożowy.

Na Mazowszu nagminne było wykazywanie zasobów pieniężnych z pamięci, bez sprawdzenia np. salda rachunków bankowych.

- W jednym przypadku nie wykazano 370 000 zł - twierdzi Alicja Jurkowska, rzecznik prasowy UKS w Warszawie.

A to nie wszystko. Zdarza się, że dochody wskazane w oświadczeniu majątkowym są niezgodne z załączonym zeznaniem podatkowym PIT albo brakuje w nich np. dochodów z najmu. Czasami jednak błędy są na tyle poważne i budzą takie wątpliwości organów, do których są przekazywane (np. przewodniczącego rady gminy, do którego wpływają oświadczenia radnych albo np. wójta, do którego trafiają oświadczenia m.in. skarbnika czy sekretarza gminy), że sprawy przekazywane są dalej do sprawdzenia.

Zajęcie dla kontrolerów i prokuratora

Podanie nieprawdy lub zatajenie prawdy w oświadczeniu majątkowym skutkuje odpowiedzialnością karną z art. 233 par. 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz.U. nr 88, poz. 553 z późn. zm.). Obowiązek zawiadomienia organów ścigania o podejrzeniu popełnienia przestępstwa spoczywa w takim przypadku na urzędzie kontroli skarbowej, do którego trafia takie oświadczenie.

O tym, jaka jest liczba tych spraw, świadczą dane organów skarbowych. Przykładowo UKS w Zielonej Górze w trakcie przeprowadzonych w 2011 roku kontroli oświadczeń majątkowych ujawnił nieprawidłowości łącznie na ponad 20 mln zł, a dziesięć kontroli prowadzonych w 2012 roku przez UKS w Bydgoszczy doprowadziło do wykrycia nieprawidłowości przekraczających 16,4 mln zł. Z kolei 39 postępowań kontrolnych prowadzonych w ubiegłym roku przez UKS w Katowicach zakończyło się stwierdzeniem nieprawidłowości na ok. 18,5 mln zł.

O tym, że błędy bywają poważne, świadczy nie tylko liczba kierowanych zawiadomień do prokuratury, lecz także liczba wszczynanych śledztw. Przykładowo w Wielkopolsce w 2010 roku na 60 zawiadomień prokuratura wszczęła 36 śledztw. W 2011 roku na 62 zawiadomienia wszczęte zostało śledztwo w 26 przypadkach, a w 2012 roku - na 38 zawiadomień - 15 śledztw.

Ile oświadczeń majątkowych skontrolowały urzędy kontroli skarbowej

	Liczba skontrolowanych oświadczeń	Liczba zawiadomień złożonych do prokuratury	Liczba skontrolowanych oświadczeń	Liczba zawiadomień złożonych do prokuratury	Liczba skontrolowanych oświadczeń	Liczba zawiadomień złożonych do prokuratury
	55	22	33	25	35	19
	3	brak danych	17	brak danych	10	brak danych
	20	brak danych	15	brak danych	5	brak danych
	33	7	36	10	39	4
	31	5	27	1	10	3
	2	1	19	16	19	12
	30	7	37	14	24	8
	59	15**	49		43
	97*	60	65*	62	38*	38
	3	2	5	3	11	3
	140	121	132	104	139	120
	74	35	48	27	65	18
	32	15	35	10	36	22
	195	brak danych	105	brak danych	111	brak danych

* W tej ogólnej liczbie skontrolowanych oświadczeń 90 proc. stanowią oświadczenia samorządowców.

** Dane dotyczą lat 2010-2012. Źródło: urzędy kontroli skarbowej

Gdzie włodarze się mylą

Największe problemy są spowodowane:

1. Wypełnianiem oświadczeń w pośpiechu, za pięć dwunasta;

2. Pobieżnym czytaniem pytań;

3. Pozostawianiem niewypełnionych rubryk;

4. Przepisywaniem danych z poprzedniego oświadczenia;

5. Wypełnianiem oświadczenia z pamięci, a nie na podstawie dokumentów źródłowych;

6. Podawaniem danych według stanu na dzień wypełnienia oświadczenia zamiast na 31 grudnia roku poprzedniego;

7. Myleniem pojęć (majątek wspólny małżonków to nie to samo co majątek osobisty).

Dane z UKS w Rzeszowie

Grażyna J. Leśniak

grazyna.lesniak@infor.pl