Niepełnosprawny uczeń - wyrównywanie szans i możliwości

W każdej jednostce samorządu terytorialnego, czy to duże miasto, czy maleńka gmina, są dzieci niepełnosprawne. Społeczność lokalna (gmina, powiat) ma wobec nich do obowiązki wynikające z wielu aktów prawnych. Zadaniem gminy jest zaspokojenie potrzeb wspólnoty samorządowej, przez co rozumiemy również potrzeby dzieci niepełnosprawnych w wieku szkolnym.

Niezbędne orzeczenie

Pierwszym obowiązkiem samorządu terytorialnego jest wydanie niepełnosprawnemu dziecku, na wniosek rodzica lub opiekuna prawnego, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Zajmuje się tym powiatowy zespół ds. orzekania o niepełnosprawności. Natomiast zespoły orzekające, działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych oraz innych publicznych poradniach specjalistycznych, powinny wydać orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Na mocy tych dwóch dokumentów dziecko otrzymuje niejako zielone światło do korzystania z pomocy przewidzianej w planie budżetowym gminy, która jako organ prowadzący placówki oświatowe jest związana takim orzeczeniem i musi zapewnić kształcenie specjalne.

Obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczącemu się niepełnosprawnemu uczniowi transportu do szkoły oraz opieki podczas przejazdu. Wynika to z art. 17 ust. 3a ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm.).

Dowóz pod opieką

- Placówki odpowiedzialne za realizację tego zadania organizują przetarg, aby wyłonić odpowiedniego oferenta, którego propozycja będzie najkorzystniejsza i zapewni dzieciom bezpieczne dotarcie do celu - wyjaśnia Andrzej Ofczyński, pełnomocnik prezydenta Bydgoszczy ds. osób niepełnosprawnych. Dodaje, że jeżeli rodzice lub opiekunowie samodzielnie zapewniają transport i opiekę w drodze do szkoły, to przysługuje im zwrot kosztów przejazdu. Dokonuje się tego na mocy umowy zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) a rodzicami lub opiekunami prawnymi ucznia.

Gmina za pośrednictwem lokalnego wydziału edukacji przydziela też niepełnosprawnemu dziecku stypendium socjalne, jeśli dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 456 zł netto. Takiemu uczniowi przysługuje też jednorazowy dodatek do zasiłku rodzinnego w wysokości 100 zł - tak wynika z art. 8 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.).

Wyprawka szkolna i psycholog

Od tego roku niepełnosprawni uczniowie są objęci także rządowym programem "Wyprawka szkolna 2013", który zapewnia środki na dofinansowanie kosztów zakupu podręczników i pomocy dydaktycznych. Wysokość dofinansowania to kwota do 770 zł. Pomoc jest skierowana do uczniów szkół podstawowych, gimnazjów i placówek ponadgimnazjalnych. Wnioski są przyjmowane przez dyrekcję szkoły, do której niepełnosprawny uczeń będzie uczęszczał, i za jej pośrednictwem są kierowane odpowiednio do urzędu gminy czy też urzędu miasta właściwego dla siedziby placówki edukacyjnej.

Jeśli zajdzie taka potrzeba, gmina ma także obowiązek tworzyć świetlice środowiskowe i terapeutyczne dla dzieci z dysfunkcjami, w których będą odbywały się zajęcia dodatkowe i indywidualne wspierające proces kształcenia i rozwoju. Na podstawie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego zespół nauczycieli i specjalistów tworzy dla ucznia indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny. Określa on zakres dostosowania wymagań edukacyjnych, rodzaj i zakres zintegrowanych działań o charakterze rewalidacyjnym, formy, sposoby i okres udzielania uczniowi pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Ustalane są także działania wspierające rodziców ucznia oraz wymiar godzin, w którym poszczególne formy pomocy będą realizowane. Zgodnie z rozporządzeniem ministra edukacji narodowej z 7 lutego 2012 r. w sprawie ramowych planów nauczania w szkołach publicznych (Dz.U. z 2012 r. poz. 204) na zajęcia rewalidacyjne dla ucznia niepełnosprawnego w oddziale ogólnodostępnym i integracyjnym przeznacza się dwie dodatkowe godziny zajęć tygodniowo.

W domu ucznia

Uczeń, którego niepełnosprawność uniemożliwia chodzenie do szkoły, może być nauczany indywidualnie w miejscu swojego pobytu (dom rodzinny, specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy lub placówka opiekuńczo-wychowawcza), o czym mowa w art. 71b ust. 1a ustawy o systemie oświaty oraz w rozporządzeniu ministra edukacji narodowej i sportu z 29 stycznia 2003 r. w sprawie sposobu i trybu organizowania indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży (Dz.U. nr 23, poz. 193).

Szacuje się, że w Polsce ok. 3 proc. uczniów ze względu na niepełnosprawność wymaga właśnie takiej formy kształcenia. Niestety indywidualne nauczanie wiąże się z dwoma głównymi problemami organizacyjnymi - pieniędzmi oraz obsadzeniem dodatkowych godzin kadrą nauczycielską. Niemniej jednak organ prowadzący szkołę nie może odmówić niepełnosprawnemu nauczania indywidualnego, jeżeli ten ma orzeczenie o potrzebie kształcenia indywidualnego, które wydaje zespół działający w publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej lub innej publicznej poradni specjalistycznej. Biorąc pod uwagę, że nie ma jednoznacznych wytycznych określających konkretne przypadki, w których uczniowi przysługuje indywidualne nauczanie, każdy wniosek jest rozpatrywany indywidualnie.

Pomoże asystent

Samorząd może też zatrudniać asystentów rodziny, co wynika z ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. nr 149, poz. 887 z późn. zm.), która weszła w życie 1 stycznia 2012 r. Asystent rodziny ma być jednym z urzędników w gminie. Ponieważ jednak w praktyce okazało się, że przyjęte uregulowania oznaczały dla samorządów terytorialnych dodatkowe wysokie koszty, Sejm znowelizował ustawę. Przydzielenie asystenta rodziny stanie się obligatoryjne dopiero od 1 stycznia 2015 r. Do tego czasu kierownik ośrodka pomocy społecznej może, ale nie musi, zatrudnić takiego pracownika. Liczba asystentów rodziny będzie więc na razie uzależniona od potrzeb i możliwości finansowych danej gminy.

Likwidacja barier

Samorządy otrzymują też pieniądze z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Są one przekazywane na realizację zadań rehabilitacji osób niepełnosprawnych znajdujących się w kompetencjach samorządów powiatowych i wojewódzkich. Miejskie ośrodki pomocy społecznej, działając na podstawie zapisów ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. nr 123, poz. 776 z późn. zm.) oraz na mocy rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 25 czerwca 2002 r. w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków PFRON (Dz.U. nr 96, poz. 861 z późn. zm.), udzielają pomocy m.in. niepełnosprawnym dzieciom w wieku szkolnym.

- W I półroczu 2013 roku w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Bydgoszczy pozytywnie rozpatrzono 19 wniosków na dofinansowanie w zakresie likwidacji barier architektonicznych, barier w komunikowaniu się i barier technicznych na kwotę ponad 26 tys. zł - mówi Jerzy Karwowski, kierownik działu rehabilitacji osób niepełnosprawnych bydgoskiego MOPS. Dodaje, że wypłacono też dofinansowanie 72 dzieciom w wysokości niemal 125 tys. zł na zakup sprzętu rehabilitacyjnego, przedmiotów ortopedycznych, środków pomocniczych i leczniczych środków technicznych. Udzielono również 128 dofinansowań dla dzieci i ich opiekunów do pobytu na turnusie rehabilitacyjnym, na kwotę 166 tys. zł. W ramach dofinansowania do likwidacji barier w komunikowaniu się, zapobiegając wykluczeniu cyfrowemu dzieci z dysfunkcją mowy i słuchu, zakupiono też 20 zestawów komputerowych.

Emilia Woś

dgp@infor.pl