Można składać wnioski o świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego

● Pomoc z Funduszu przysługuje nie tylko dzieciom wychowywanym przez samotnych rodziców, ale także żyjącym w pełnych rodzinach

● Z Funduszu Alimentacyjnego można otrzymać do 500 zł na jedno dziecko, trzeba jednak spełniać kryterium dochodowe

W październiku ubiegłego roku weszła w życie ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Jej celem jest udzielenie finansowego wsparcia osobom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej na skutek bezskuteczności egzekucji alimentów od osób zobowiązanych do ich płacenia.

Wsparcie z Funduszu Alimentacyjnego (FA) przysługuje osobom uprawnionym do alimentów zasądzonych od rodzica, na podstawie tytułu wykonawczego (zasądzenie alimentów przez sąd lub zawarcie ugody przed sądem lub mediatorem) w przypadku bezskuteczności egzekucji. Oznacza to egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych w kwocie aktualnie zasądzonych alimentów.

Uprawnione są osoby do ukończenia 18. roku życia, a gdy kontynuują naukę w szkole lub w szkole wyższej, mogą otrzymywać wsparcie nawet do ukończenia 25 lat. Co więcej w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności świadczenia przysługują bezterminowo, bez względu na wiek dziecka.

Świadczenie z FA przysługuje nie tylko obywatelom polskim, ale także cudzoziemcom. Dotyczy to tych cudzoziemców, którzy przebywają w Polsce na podstawie zezwolenia na osiedlenie się, mających statut rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich, status uchodźcy lub ochrony uzupełniającej.

Egzekucja alimentacyjna odbywa się na podstawie tytułu wykonawczego, prowadzona jest przez komornika sądowego, według właściwości dłużnika albo wierzyciela alimentacyjnego. Bezskuteczność egzekucji oznacza egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych.

Za bezskuteczną egzekucję uważa się też niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu, który przebywa poza Polską, w szczególności z powodu:

● braku podstawy prawnej do podjęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika, tj. wszczęcie lub prowadzenie egzekucji jest niemożliwe, gdyż w miejscu zamieszkania dłużnika nie ma podstaw prawnych do podjęcia czynności egzekucyjnych wobec dłużnika,

● braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą.

Świadczenia z FA są wypłacane w wysokości zasądzonych alimentów, nie więcej jednak niż 500 zł na jednego uprawnionego członka rodziny. Jeśli więc na przykład sąd zasądził od ojca alimenty na dwójkę dzieci w kwocie 400 zł na jedno dziecko i 800 zł na drugie dziecko, a ojciec dzieci nie płaci alimentów (musi to wynikać z zaświadczenia od komornika o bezskuteczności egzekucji), świadczenia z FA będą przysługiwały odpowiednio na każde uprawnione dziecko w kwocie 400 zł i 500 zł.

Co niezwykle ważne, uprawnione do świadczenia są tylko te rodziny, których kryterium dochodowe w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł.

Przy ustalaniu dochodu rodziny uwzględnia się dochody:

● rodziców osoby uprawnionej,

● małżonka rodzica osoby uprawnionej,

● osoby, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko,

● pozostających na ich utrzymaniu dzieci w wieku do 25 lat,

● dziecka, które ukończyło 25 lat otrzymujące świadczenia z FA lub legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w przepisach ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych,

● osoby uprawnionej.

W przypadku gdy rodzina uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego oraz pozarolnicze, będą one sumowane. Przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z 15 listopada1984 r. o podatku rolnym.

Roczny dochód rodziny pomniejsza się o wydatki poniesione przez rodzinę z tytułu alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Przeciętny miesięczny dochód na osobę w rodzinie oblicza się, dzieląc łączną kwotę dochodu uzyskanego przez wszystkich członków rodziny w roku poprzedzającym okres świadczeniowy (obecnie za 2008 rok) przez 12, czyli przez liczbę miesięcy w roku, a następnie przez liczbę członków rodziny.

Przy ustalaniu prawa do świadczeń z FA do dochodu rodziny nie będzie się wliczać kwot otrzymanych świadczeń z tego funduszu.

W przypadku utraty przez członka rodziny dochodu, od dochodu rodziny odejmuje się przeciętną miesięczną kwotę utraconego dochodu. Jeśli więc jeden z członków rodziny utraci dochód, należy obliczyć jego przeciętny miesięczny dochód uzyskany w 2008 roku i o ten dochód – jako utracony – pomniejszyć dochód rodziny uzyskany w 2008 roku. Ustawa ściśle określa sytuacje, które są uznawane za utratę bądź zmianę dochodu. Są to:

● uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego lub zakończenie tego urlopu,

● utrata lub uzyskanie prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych,

● utrata lub uzyskanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

● utrata lub uzyskanie zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, a także emerytury, renty, renty rodzinnej lub socjalnej, z wyjątkiem rent przyznanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego,

● wyrejestrowanie lub rozpoczęcie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Nie pomniejsza się dochodu rodziny o utracony dochód, jeżeli w tym samym roku kalendarzowym osoba uzyskała inny dochód i nie utraciła go przed złożeniem wniosku, bez względu na przerwę w uzyskiwaniu dochodów w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy.

Prawo do świadczeń ustala się od pierwszego pełnego miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła utrata dochodu, nie wcześniej jednak niż od miesiąca złożenia wniosku. Do wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z FA trzeba wtedy dołączyć dokument potwierdzający utratę przez członka rodziny dochodu oraz wysokość utraconego dochodu.

Wniosek o świadczenia z FA osoba uprawniona składa w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce jej zamieszkania (wójt, burmistrz, prezydent, wyjątkowo marszałek województwa). Gminy mogą zlecać wypłatę świadczeń ośrodkom pomocy społecznej lub innym jednostkom organizacyjnym gminy. Dla obecnych i przyszłych świadczeniobiorców, którzy chcą skorzystać z pomocy z FA, oznacza to, że muszą dowiedzieć się w miejscu zamieszkania, kto odpowiada za wypłatę tych świadczeń. Niektóre gminy nie przekazują ośrodkom pomocy społecznej zadań związanych z wypłatą świadczeń.

Gdy ubiegający się o świadczenia złoży wniosek o nie do urzędu miasta lub gminy, a właściwą jednostką do jego przyjęcia i rozpatrzenia jest ośrodek pomocy społecznej, uprawniony pracownik urzędu gminy ma obowiązek przekazać wniosek z dokumentami do właściwego ośrodka pomocy społecznej bądź innej jednostki organizacyjnej gminy, która rozpatrzy wniosek jako właściwa.

Wniosek składa się, jeżeli egzekucja prowadzona przez komornika sądowego okaże się bezskuteczna. Organ właściwy (najczęściej gmina) wierzyciela wydaje decyzję administracyjną o przyznaniu świadczeń z FA na podstawie wniosku o ustalenie prawa do świadczeń i innych wymaganych dokumentów. Świadczenia z FA, przyznane decyzją wydaną przez marszałka województwa, wypłaca organ właściwy wierzyciela.

Poprawne i kompletne dane we wniosku oraz załączenie do niego odpowiednich dokumentów gwarantuje szybkie wydanie decyzji o wypłacie świadczeń.

We wniosku o świadczenie z FA powinny się znaleźć:

● dane dotyczące członków rodziny, imię, nazwisko, data urodzenia, numer PESEL, numer NIP,

● oświadczenie wnioskodawcy o przekazaniu organowi egzekucyjnemu wszelkich znanych mu informacji niezbędnych do prowadzenia postępowania egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu,

● oświadczenia wnioskodawcy o miejscu zamieszkania, wieku, zatrudnieniu sytuacji ekonomicznej osób zobowiązanych do względem osoby uprawnionej do alimentacji.

Do wniosku trzeba dołączyć wymagane zaświadczenia i dokumenty oraz dowody niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia. Są to:

● zaświadczenia o dochodach z urzędu skarbowego, tj. o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych każdego członka rodziny, które wydane jest przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego (obecnie chodzi o dochód za 2008 rok). Zaświadczenie to powinno zawierać dane o wysokości dochodu, o wysokości składek na ubezpieczenia społeczne odliczonych od dochodu, o wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne odliczonych od podatku, o wysokości należnego podatku,

● oświadczenia o dochodzie członków rodziny rozliczających się na podstawi przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, uzyskanym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy,

● oświadczenia o dochodzie członków rodziny niepodlegającym opodatkowaniu, uzyskanym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy,

● zaświadczenia lub oświadczenia wykazującego wysokość innych dochodów,

● zaświadczenia organu prowadzącego egzekucję stwierdzającego jej bezskuteczność (w sytuacji gdy zobowiązany do alimentów mieszka poza terytorium Polski należy przedstawić informacje właściwego sądu lub instytucji o podjęciu przez osobę uprawnioną czynności związanych z wykonaniem tytułu wykonawczego za granicą albo o niepodjęciu tych czynności, zwłaszcza kiedy nie ma podstawy prawnej do ich podjęcia lub gdy nie ma możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika za granicą.

● dokument stwierdzający wiek osoby uprawnionej,

● zaświadczenie organu prowadzącego egzekucję stwierdzające bezskuteczność egzekucji i wysokości wyegzekwowanych świadczeń alimentacyjnych (od komornika sądowego) wraz z informacją o stanie egzekucji, przyczynach jej bezskuteczności oraz o działaniach podejmowanych w celu wyegzekwowania zasądzonych alimentów (w oryginale),

● orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności,

● odpis prawomocnego orzeczenia sądu zasądzającego alimenty, odpis protokołu zawierającego treść ugody sądowej lub ugody zawartej przed mediatorem oraz odpis postanowienia sądu o zabezpieczeniu powództwa o alimenty,

● orzeczenia sądu rodzinnego o ustaleniu opiekuna prawnego dla osoby uprawnionej,

● zaświadczenia o uczęszczaniu osoby uprawnionej do szkoły lub szkoły wyżej,

● oświadczenie wnioskodawcy o tym, że osoba uprawniona nie przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w rodzinie zastępczej, nie zawarła związku małżeńskiego i nie jest uprawniona do zasiłku rodzinnego na własne dziecko.

W przypadku alimentów z zagranicy dodatkowo należy dołączyć informacje właściwego sądu lub właściwej instytucji o podjęciu przez osobę uprawnioną czynności związanych z wykonaniem tytułu wykonawczego za granicą albo o niepodjęciu tych czynności szczególności w związku z brakiem podstawy prawnej do ich podjęcia lub brakiem możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą. Kopię dokumentów uwierzytelnia organ właściwy wierzyciela, notariusz lub instytucja, która wydała dokument.

Po wpłynięciu wniosku z dokumentami organ sprawdza, czy wniosek nie zawiera braków formalnych i w razie takiej konieczności wszczyna postępowanie naprawcze. Polega ono na tym, że w razie złożenia przez uprawnionego nieprawidłowo wypełnionego wniosku organ właściwy wierzyciela wezwie pisemnie wnioskodawcę do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie nie krótszym niż 14 dni i nie dłuższym niż 30 dni na uzupełnienie dokumentów.

Jeśli wnioskodawca nie uzupełni braków w terminie, organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania. Jeżeli do niezachowania przez wnioskodawcę wyznaczonego mu terminu do uzupełnienia braków (14–30 dni) dojdzie nie z jego winy – np. właściwa instytucja nie wyda uprawnionemu do świadczeń dokumentu w wymaganym terminie, a wnioskodawca może to udokumentować – świadczenia z FA będą przysługiwały od miesiąca, w którym wniosek został złożony.

Prawo do świadczenia z FA jest prawem okresowym, wypłacanym w okresach miesięcznych. Ustala się je na okres świadczeniowy. Jest to czas, na który przyznawane będą świadczenia alimentacyjne, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do organu właściwego wierzyciela, nie wcześniej niż od początku okresu świadczeniowego, do końca tego okresu – od 1 października do 30 września następnego roku.

Istnieją sytuacje, kiedy gmina może odmówić wypłaty świadczenia mimo bezskutecznej egzekucji alimentów i spełnienia kryteriów dochodowych.

Świadczenia z FA nie przysługują, jeżeli osoba uprawniona:

● została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w rodzinie zastępczej,

● jest pełnoletnia i posiada własne dziecko,

● zawarła związek małżeński.

Przepisy przewidują też przypadki, w których wypłata świadczeń z FA jest zawieszania. Wstrzymanie wypłaty świadczenia to stan, w którym działa w obrocie prawnym decyzja ustalająca prawo do świadczeń, ale z przyczyn wymienionych przez ustawodawcę decyzja ta nie może być wykonalna. Do przyczyn wstrzymania wypłaty świadczenia należą:

● odmówienie udzielenia lub nieudzielanie, w wyznaczonym terminie, wyjaśnień co do okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń,

● odmowa udzielenia organowi prowadzącemu postępowanie egzekucyjne informacji mających wpływ na skuteczność egzekucji lub udzielenie informacji nieprawdziwych,

● niepodjęcie świadczeń przez trzy kolejne miesiące kalendarzowe.

Po ustaniu przesłanek będących przyczyną wstrzymania wypłata świadczenia zostaje przywrócona bądź, jeśli wznowienie wstrzymanych wypłat nie nastąpi do końca okresu świadczeniowego, prawo do świadczeń wygasa. W przypadku zgłoszenia się osoby uprawnionej po upływie trzech miesięcy świadczenia z FA wypłaca się za cały okres wstrzymania, o ile osoba uprawniona nadal spełnia warunki do ich otrzymywania.

Organ właściwy wierzyciela (wójt, burmistrz, prezydent oraz w określonych przypadkach marszałek województwa) może zmienić lub uchylić decyzję o przyznaniu świadczenia z FA bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego. Dzieje się tak w sytuacji, w której egzekucja stała się skuteczna. Tym samym nie ma podstaw do dalszego wypłacania świadczeń z FA.

Organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą też bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z FA. Jest to możliwe, gdy:

● zmieni się sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny, a ma ona wpływ na prawo do świadczeń,

● członek rodziny nabędzie prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego,

● zajdzie sytuacja nienależnego pobrania świadczenie z FA.

Jeśli dojdzie do zmiany decyzji na korzyść osoby uprawnionej, nie jest konieczne uzyskanie jej zgody.