Starosta przyzna świadczenia dla rodzin zastępczych

Dziecku pozbawionemu całkowicie lub częściowo opieki rodzicielskiej powiat zapewnia opiekę i wychowanie w jednej z form opieki zastępczej. Są nimi całodobowe placówki opiekuńczo-wychowawcze, czyli domy dziecka oraz rodziny zastępcze. Wśród tych ostatnich wyróżnia się:

● rodziny spokrewnione z dzieckiem,

● rodziny niespokrewnione z dzieckiem,

● niespokrewnione z dzieckiem zawodowe rodziny zastępcze:

- wielodzietne dla maksimum 6 dzieci,

- specjalistyczne dla dzieci niedostosowanych społecznie lub z problemami zdrowotnymi, wymagające szczególnej opieki i pielęgnacji,

- o charakterze pogotowia rodzinnego.

Z kolei placówki opiekuńczo-wychowawcze dzielą się na: interwencyjne, specjalistyczne, wielofunkcyjne i rodzinne. Te ostatnie to tzw. rodzinne domy dziecka, w których może przebywać od 4 do 8 dzieci, a jeden z opiekunów dzieci pełni jednocześnie funkcję dyrektora domu.

Osoby prowadzące rodzinne domy dziecka otrzymują pomoc pieniężną przyznawaną przez starostę. Do tej pory jej wysokość, na podstawie art. 85 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej, określało rozporządzenie ministra polityki społecznej z 5 listopada 2004 roku w sprawie określenia zryczałtowanej kwoty na utrzymanie dziecka oraz stawek na bieżące funkcjonowanie placówki rodzinnej (Dz.U. nr 245, poz. 2461 z późn. zm.). To upoważnienie zawarte w art. 85 ww. ustawy za niezgodne z konstytucją uznał Trybunał Konstytucyjny w swoim wyroku z 21 kwietnia 2009 roku (sygn. akt K 6/08). Trybunał orzekł, że niedopuszczalne jest takie brzmienie delegacji ustawowej, która w istocie nie przewiduje wydania rozporządzenia w celu wykonania ustawy, lecz upoważnia do samodzielnego uregulowania kompleksu zagadnień bez bezpośrednich unormowań i wskazówek w treści ustawy. Zgodnie z wyrokiem TK obecne rozporządzenie przestało obowiązywać 1 maja tego roku.

W celu realizacji tego orzeczenia uchwalona została nowelizacja ustawy o pomocy społecznej, która określa zasady i wysokość pomocy przyznawanej dla placówek rodzinnych. Większość przepisów pozostała niezmieniona, a jedynie doprecyzowana i przeniesiona z rozporządzenia do ustawy. Zgodnie z nimi dyrektor rodzinnej placówki otrzymuje na każde dziecko świadczenie w wysokości nie niższej niż 34 proc. podstawy (559,98 zł). Te pieniądze są przeznaczane m.in. na wyżywienie i wyposażenie dziecka w odzież, podręczniki, opłacenie zajęć, zakup zabawek. Starosta przyznaje też środki finansowe na bieżące funkcjonowanie rodzinnego domu dziecka. Są one określane w stawkach miesięcznych (na utrzymanie budynku i usługi telekomunikacyjne) oraz rocznych (na remonty lub naprawy, świadczenia opieki zdrowotnej, które nie są finansowane przez NFZ oraz zajęcia wyrównawcze dla dzieci).

W nowelizacji przewidziano jednak, że w środkach finansowych na bieżące funkcjonowanie placówki rodzinnej, mieszczącej się w domu jednorodzinnym, uwzględnione będą opłaty za czynsz. Do tej pory wydatki takie były wliczane do kosztów utrzymania tylko w przypadku budynków wielorodzinnych.

Nowelizacja przewiduje też przeniesienie z rozporządzenia do ustawy przepisów, które regulują przyznawanie pomocy pieniężnej dla rodzin zastępczych. Tak zdecydował ustawodawca, mając na uwadze to, że zawarta w art. 78 ust 11 ustawy o pomocy społecznej delegacja ustawowa ma podobny charakter do tej, którą w swoim wyroku zakwestionował TK. Zgodnie z tymi regulacjami starosta przyznaje rodzinie zastępczej świadczenie nie niższe niż:

● 60 proc. (988,20 zł) podstawy - w przypadku dziecka w wieku do 7 lat,

● 80 proc. (1317,60 zł) - dla dziecka do 7 lat, które legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności,

● 60 proc. - na dziecko w wieku 7-18 lat, jeżeli posiada ono orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o umiarkowanym i znacznym stopniu niepełnosprawności,

● 60 proc. - w przypadku dziecka w wieku 7-18 lat, jeżeli zostało ono umieszczone w takiej rodzinie na podstawie przepisów o postępowaniu w sprawach nieletnich,

● 80 proc. podstawy - dla dziecka w wieku 7-18 lat, które legitymuje się jednym z orzeczeń o niepełnosprawności i umieszczono je w rodzinie zastępczej na podstawie przepisów o postępowaniu wobec nieletnich.

Wysokość świadczenia jest pomniejszana o kwotę odpowiadającą 50 proc. dochodu dziecka. Obniżenie to nie może to być jednak mniejsze niż 20 proc. Taka pomoc pieniężna jest przyznawana za okres pobytu dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej i niespokrewnionej z dzieckiem oraz zawodowej wielodzietnej i specjalistycznej rodzinie zastępczej, zaczynając od dnia ustanowienia przez sąd takiej rodziny. Natomiast w przypadku rodziny zastępczej o charakterze pogotowia rodzinnego świadczenie jest przyznawane od dnia, w którym dziecko zostało faktycznie w tej rodzinie umieszczone. W obydwu jednak przypadkach świadczenia nie mogą być przyznane wcześniej niż za okres miesiąca kalendarzowego, w którym został złożony wniosek o przyznanie pomocy pieniężnej.

Obok świadczenia na dziecko zawodowy rodzic zastępczy otrzymuje też wynagrodzenie. Jeżeli jest to rodzina wielodzietna lub specjalistyczna, wynagrodzenie wynosi od 95 proc. (1564,65 zł) do 160 proc. (2635,2 zł) podstawy. Ustalając jej wysokość, starosta bierze pod uwagę m.in. dodatkowe staże i szkolenia ukończone przez rodzinę oraz doświadczenie w pracy z dziećmi. Z kolei rodzina zawodowa o charakterze pogotowia rodzinnego ma przyznane wynagrodzenie w wysokości 95 proc. podstawy.

Ustawa rozszerza też katalog sytuacji, w których rodzina zastępcza otrzymuje do 20 proc. (329,4 zł) podstawy świadczenia, jeżeli nie może sprawować osobistej opieki nad dzieckiem. Dotychczas pomoc ta była przyznawana, jeżeli dziecko przebywało w: domu pomocy społecznej, specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym oraz młodzieżowym ośrodku wychowawczym, a rodzina zastępcza nie ponosiła kosztów utrzymania dziecka. Obecnie do tej grupy placówek dołączono też młodzieżowy ośrodek socjoterapii.

Zmiana przepisów, na podstawie których przyznawane są świadczenia pieniężne, wymaga wydania nowych decyzji dla obecnie funkcjonujących rodzin zastępczych i placówek rodzinnych. Jednocześnie zastrzeżono, iż zawarte - na podstawie dotychczasowych przepisów - umowy o pomocy finansowej dla rodzin zastępczych zachowają moc przez sześć miesięcy od wejścia w życie tej ustawy.

Nowelizacja daje też możliwość starostom podwyższania świadczeń przyznawanych rodzinom zastępczym ponad to, co określają przepisy. Jednak takie prawo przewidywała już poprzednia ustawa z 29 października 2009 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz.U. nr 221, poz. 1738), która weszła w życie 24 stycznia 2010 r.

Wysokość świadczenia dla rodzin zastępczych i rodzinnych domów dziecka jest obliczana jako procent podstawy wynoszącej 1647 zł. Jej wysokość, podobnie jak progi dochodowe w pomocy społecznej, co trzy lata podlegają weryfikacji

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Ustawa z 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz.U. nr 81, poz. 527). Obowiązuje od 29 maja, ale z mocą od 1 maja 2010 r.