Jak prawidłowo zorganizować prace społeczne w jednostkach samorządu terytorialnego

Zatrudnianie bezrobotnych do wykonywania prac zleconych przez władze lokalne pozwala na minimalizowanie zjawiska bezrobocia długookresowego. Tę formę aktywizacji osób pozostających bez zatrudnienia wykorzystują już od dziesięcioleci Stany Zjednoczone i kraje Europy Zachodniej. W Polsce prace społeczne są przedsięwzięciami realizowanymi w dalszym ciągu w małym stopniu, chociaż jednostki samorządu terytorialnego mają w tym zakresie wiele obowiązków. Przykładowo bezrobotnym do 25. roku życia oraz bezrobotnemu powyżej 50. roku życia powiatowy urząd pracy w okresie do sześciu miesięcy od dnia rejestracji powinien przedstawić propozycję zatrudnienia, innej pracy zarobkowej, stażu, odbycia przygotowania zawodowego w miejscu pracy lub zatrudnienia w ramach prac interwencyjnych lub robót publicznych. Podobnie jest w przypadku osób długotrwale bezrobotnych. W takiej sytuacji osobie, która pobiera świadczenie z pomocy społecznej lub realizuje indywidualny program usamodzielnienia, powiatowy urząd pracy w okresie sześciu miesięcy od dnia utraty prawa do zasiłku z powodu upływu okresu jego pobierania powinien przedstawić np. propozycję zatrudnienia w ramach prac interwencyjnych lub robót publicznych.

Poprzez prace interwencyjne należy rozumieć zatrudnienie będącego w szczególnej sytuacji na rynku pracy bezrobotnego, które nastąpiło w wyniku umowy zawartej przez pracodawcę ze starostą. Należy jednak pamiętać, że prace te nie mogą być organizowane przez przedsiębiorców w trudnej sytuacji ekonomicznej. Zatrudniającymi w takich przypadkach nie mogą być także m.in. partie polityczne, Kościoły czy urzędy państwowe.

Zatrudnianie osób w ramach prac interwencyjnych odbywa się w procedurze, w której najpierw zatrudniający co najmniej jedną osobę pracodawca składa wniosek o organizowanie prac do wybranego powiatowego urzędu pracy. Następnie starosta w terminie 30 dni od dnia złożenia takiego wniosku powiadamia przedsiębiorcę o podjętej decyzji. Jeśli jest ona pozytywna, zawiera z nim umowę, która określa w szczególności liczbę bezrobotnych oraz okres, na jaki zostaną zatrudnieni, i rodzaj, jak również miejsce wykonywanych prac interwencyjnych. W dokumencie muszą się znaleźć ponadto niezbędne lub pożądane kwalifikacje bezrobotnych.

Na podobnej zasadzie są organizowane roboty publiczne. Występuje tu zasadniczo ta różnica, że ich organizator składa wniosek o organizowanie robót publicznych do powiatowego urzędu pracy właściwego ze względu na miejsce wykonywania tych robót. Ich organizatorami mogą być gminy, organizacje pozarządowe statutowo zajmujące się problematyką: ochrony środowiska, kultury, oświaty, sportu i turystyki, opieki zdrowotnej, bezrobocia czy pomocy społecznej. Mogą to być także spółki wodne i ich związki. Warunkiem organizacji robót publicznych jest ich finansowane lub dofinansowane ze środków samorządu terytorialnego, budżetu państwa, funduszy celowych, organizacji pozarządowych, spółek wodnych i ich związków.

W każdym razie zatrudnienie w ich ramach oznacza zatrudnienie bezrobotnego jedynie w okresie nie dłuższym niż 12 miesięcy. Jednocześnie organizator robót publicznych ma prawo wskazać pracodawcę, u którego będą wykonywane roboty publiczne.

Prace społecznie użyteczne są formą aktywizacji bezrobotnych. Są to prace wykonywane przez bezrobotnych nieposiadających już prawa do zasiłku. Do tych prac chętne osoby kieruje starosta, a organizują je gminy, najczęściej w jednostkach pomocy społecznej, organizacjach lub instytucjach statutowo zajmujących się pomocą charytatywną lub na rzecz społeczności lokalnej.

Zgodnie z art. 73a ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy na wniosek gminy starosta może skierować bezrobotnego bez prawa do zasiłku korzystającego ze świadczeń z pomocy społecznej do wykonywania prac społecznie użytecznych na terenie gminy, w której bezrobotny zamieszkuje lub przebywa. Może ona odbywać się w wymiarze do 10 godzin w tygodniu. Do wykonywania prac społecznie użytecznych mogą być kierowane również osoby uczestniczące w kontrakcie socjalnym, indywidualnym programie usamodzielniania, lokalnym programie pomocy społecznej lub indywidualnym programie zatrudnienia socjalnego, jeżeli podjęły uczestnictwo w tych formach w wyniku skierowania powiatowego urzędu pracy.

Wykonywanie prac społecznie użytecznych odbywa się na podstawie porozumienia zawartego między starostą a gminą, na rzecz której prace społecznie użyteczne będą wykonywane. Bezrobotnemu nieposiadającemu prawa do zasiłku przysługuje świadczenie w wysokości nie niższej niż 6 zł za każdą godzinę wykonywania prac społecznie użytecznych. Świadczenie podlega waloryzacji. W dodatku starosta ma obowiązek zrefundować gminie ze środków Funduszu Pracy do 60 proc. minimalnej kwoty świadczenia przysługującego bezrobotnemu.

Głównym celem prac społecznie użytecznych jest, oprócz zapewnienia osobom bezrobotnym możliwości uzyskania przynajmniej minimalnych dochodów, ich aktywizacja, zdyscyplinowanie oraz ograniczenie możliwości wykonywania przez nie pracy na czarno. Organizując prace społecznie użyteczne dla mieszkańców danej gminy, należy wcześniej zaplanować plan prac, zabezpieczyć front prac, wyposażyć pracowników w niezbędny sprzęt. Trzeba ustalić formę nadzoru, np. podpisywanie list obecności w obecności pracownika urzędu, oraz kontrolę stanu wykonania robót.

Co roku, do dnia 31 stycznia każda gmina ma obowiązek sporządzenia rocznego planu potrzeb w zakresie wykonywania prac społecznie użytecznych. Potem przesyła go właściwemu miejscowo staroście i kierownikowi ośrodka pomocy społecznej. Plan określa w szczególności rodzaje prac społecznie użytecznych, ich niezbędną liczbę godzin oraz liczbę bezrobotnych bez prawa do zasiłku korzystających ze świadczeń z pomocy społecznej.

Starosta zawiera z gminą porozumienie dotyczące wykonywania prac społecznie użytecznych, określające przede wszystkim liczbę bezrobotnych bez prawa do zasiłku, którzy zostaną skierowani w okresie objętym porozumieniem, liczbę godzin wykonywania prac społecznie użytecznych ogółem oraz ich rodzaj i miejsce. W tym trybie nie można zawierać porozumienia dotyczącego wykonywania prac społecznie użytecznych w miastach na prawach powiatu. W takim przypadku prace społecznie użyteczne mogą być organizowane na wniosek prezydenta miasta na prawach powiatu, skierowany do dyrektora właściwego powiatowego urzędu pracy. Wniosek ten musi zawierać informacje i wymagania przewidziane dla porozumień w sprawie prac społecznie użytecznych.

Następnie na podstawie takiego porozumienia kierownik ośrodka pomocy społecznej sporządza listę bezrobotnych bez prawa do zasiłku, którzy mogą zostać skierowani do wykonywania prac społecznie użytecznych na terenie gminy, i przesyła ją do właściwego miejscowo powiatowego urzędu pracy.

Gmina lub inny podmiot, w którym organizowane są prace społecznie użyteczne, przyjmuje skierowanego przez starostę bezrobotnego. Przy przydziale prac społecznie użytecznych należy uwzględniać wiek bezrobotnego, stan jego zdrowia oraz - w miarę możliwości - posiadane kwalifikacje.

Zgodnie z kodeksem karnym sąd, skazując za popełnione przestępstwa, może wymierzyć karę ograniczenia wolności, która wiąże się z wykonywaniem prac społecznie użytecznych. Kara ta trwa najkrócej miesiąc, a najdłużej 12 miesięcy. W czasie odbywania kary ograniczenia wolności skazany nie może bez zgody sądu zmieniać miejsca stałego pobytu, jest obowiązany do wykonywania wskazanej pracy i ma obowiązek udzielania wyjaśnień dotyczących przebiegu odbywania kary.

Obowiązek pracy w ramach kary ograniczenia wolności polega na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne wskazanej przez sąd w odpowiednim zakładzie pracy, placówce służby zdrowia, opieki społecznej, organizacji lub instytucji niosącej pomoc charytatywną lub na rzecz społeczności lokalnej, w wymiarze od 20 do 40 godzin w stosunku miesięcznym.

Miejsce, czas, rodzaj lub sposób wykonywania obowiązku pracy sąd określa po wysłuchaniu skazanego. Należy jednak pamiętać, że karę ograniczenia wolności wykonuje się w miejscu zamieszkania lub zatrudnienia skazanego albo w niewielkiej odległości od tego miejsca, chyba że ważne względy przemawiają za wykonaniem kary w innym miejscu.

Wykonanie kary ograniczenia wolności ma na celu wzbudzenie w skazanym woli kształtowania jego społecznie pożądanych postaw, w szczególności poczucia odpowiedzialności oraz potrzeby przestrzegania porządku prawnego. Na skazanym spoczywa również obowiązek sumiennej pracy oraz nakaz przestrzegania ustalonych w miejscu pracy porządku i dyscypliny.

W przypadku orzeczenia kary ograniczenia wolności sąd przesyła odpis orzeczenia podmiotowi zatrudniającemu wskazanemu przez właściwy organ samorządu terytorialnego, który jest organem założycielskim dla tego podmiotu, bądź wskazanemu przez sąd innemu zakładowi pracy, placówce służby zdrowia lub opieki społecznej, instytucji albo organizacji niosącej pomoc charytatywną, względnie reprezentującej społeczność lokalną.

Po uprawomocnieniu się wyroku sąd wzywa skazanego do stawienia się w wyznaczonym terminie do wskazanego zakładu, placówki, instytucji lub organizacji. Rozpoczęcie odbywania kary następuje w dniu, w którym skazany przystąpił do wykonywania wskazanej pracy. Kwoty odpowiadające wynagrodzeniu, jakie za wykonaną nieodpłatną kontrolowaną pracę na cele społeczne należałoby zapłacić, gdyby została wykonana na podstawie umowy o pracę lub umowy o świadczenie usług, przeznacza się w szczególności na cele związane z organizowaniem i kontrolowaniem pracy skazanych.

Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z 23 marca 2004 r. w sprawie podmiotów, w których jest wykonywana kara ograniczenia wolności oraz praca społecznie użyteczna, prezes sądu rejonowego sporządza corocznie, nie później niż do 31 stycznia, opinię dotyczącą potrzeb sądu rejonowego w zakresie wykonywania pracy przez skazanych oraz przesyła ją niezwłocznie właściwemu organowi samorządu terytorialnego.

Opinia ta określa w szczególności przewidywaną liczbę skazanych zobowiązanych do wykonywania pracy, niezbędną liczbę godzin w przeliczeniu na jednego skazanego oraz w miarę potrzeby rodzaj pracy na dany rok kalendarzowy. Na podstawie otrzymanej opinii jednostki samorządu terytorialnego wskazują podmioty, dla których są organem założycielskim, gdzie będzie wykonywana kara ograniczenia wolności. Wyznaczone podmioty zobowiązane są do przyjęcia skazanych w celu wykonania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne. Informację o tych podmiotach właściwy organ samorządu terytorialnego przekazuje prezesowi sądu rejonowego w terminie 30 dni od dnia otrzymania opinii. Jednostki samorządu terytorialnego mają obowiązek prowadzenia wykazu podmiotów, gdzie wykonywana jest praca na cele społeczne.

Zakład pracy wskazany przez samorząd, np. zakład oczyszczania miasta czy przedsiębiorstwo wodociągowe, przyjmuje skazanego skierowanego przez sąd w celu wykonywania pracy. Po odpowiednim przeszkoleniu kierownik wyznaczonego przez samorząd zakładu pracy przydziela skazanemu pracę w wymiarze godzin określonym w orzeczeniu sądu i dokonuje podziału godzin pracy na tygodnie i dni w sposób odpowiadający organizacji pracy przez niego wykonywanej. Przy ustaleniu godzin pracy w miarę możliwości uwzględnia się prośbę skazanego. W uzasadnionych przypadkach można wyznaczyć skazanemu indywidualną normę pracy odpowiadającą liczbie godzin, które mogą być przepracowane w danym dniu.

Dodatkowo do obowiązków zakładu, w którym skazani wykonują karę, należy kierowanie ich do pracy w zorganizowanych grupach liczących do dziesięciu osób. Na nim ciąży również obowiązek wskazania sądowemu kuratorowi zawodowemu pracownika odpowiedzialnego za organizowanie i kontrolowanie pracy skazanych oraz przebiegu tej pracy. Równocześnie wskazany przez samorządy zakład pracy ustala harmonogram pracy skazanych, określający czas, miejsce i rodzaj pracy na okres co najmniej jednego miesiąca, którego odpis przekazuje sądowemu kuratorowi zawodowemu. Także do kuratora z miejsca pracy skazanego trafiają informacje o liczbie godzin przepracowanych przez skazanego, rodzaju wykonywanej przez niego pracy i jej efektywności.

Podmioty, u których istnieje możliwość wykonywania kontrolowanej pracy na cele społeczne, mogą zgłaszać prezesowi sądu rejonowego właściwemu ze względu na ich siedzibę gotowość przyjęcia skazanych skierowanych przez sąd w celu wykonywania pracy, określając liczbę skazanych mogących ją wykonywać i przewidywaną liczbę godzin pracy w przeliczeniu na jednego skazanego, a także rodzaj pracy.

Gmina sporządza do 31 stycznia każdego roku roczny plan potrzeb w zakresie wykonywania prac społecznie użytecznych i przesyła go właściwemu miejscowo staroście i kierownikowi ośrodka pomocy społecznej.

Starosta zawiera z gminą porozumienie dotyczące wykonywania prac społecznie użytecznych.

Gmina lub podmiot, w którym są organizowane prace społecznie użyteczne, przyjmuje skierowanego przez starostę bezrobotnego w celu wykonywania prac, zgodnie z porozumieniem, oraz poucza go o konieczności przestrzegania ustalonych w miejscu wykonywania pracy porządku i dyscypliny oraz zapoznaje bezrobotnego z przepisami dotyczącymi bezpieczeństwa i higieny pracy.

Starosta przekazuje właściwemu kierownikowi ośrodka pomocy społecznej w terminie do 10. dnia każdego miesiąca wykaz bezrobotnych bez prawa do zasiłku za miesiąc poprzedni, którzy zostali skierowani do wykonywania prac społecznie użytecznych lub odmówili przyjęcia propozycji ich wykonywania.

Gmina lub podmiot, w którym są organizowane prace społecznie użyteczne, prowadzi ewidencję tych prac i ustala wysokość przysługujących bezrobotnym świadczeń, uwzględniając rodzaj i efekty wykonywanej pracy.

Na wniosek gminy starosta refunduje ze środków Funduszu Pracy, do wysokości określonej w porozumieniu w sprawie prac społecznie użytecznych, kwotę wypłaconych świadczeń bezrobotnym bez prawa do zasiłku w poprzednim miesiącu.

● bezrobotnym do 25. roku życia,

● bezrobotnym długotrwale albo po zakończeniu realizacji kontraktu socjalnego, albo kobiet, które nie podjęły zatrudnienia po urodzeniu dziecka,

● bezrobotnym powyżej 50. roku życia,

● bezrobotnym bez kwalifikacji zawodowych, bez doświadczenia zawodowego lub bez wykształcenia średniego,

● bezrobotnym samotnie wychowujących co najmniej jedno dziecko do 18. roku życia,

● bezrobotnym, którzy po odbyciu kary pozbawienia wolności nie podjęli zatrudnienia,

● bezrobotnym niepełnosprawnym.

Powiatowy Urząd Pracy zorganizował 225 miejsc pracy dzięki umowom zawartym z pracodawcami w zakresie prac interwencyjnych. W wyniku zawartych umów skierowano do prac interwencyjnych 268 bezrobotnych. 59,3 proc. z nich stanowiły osoby zamieszkałe na terenach wiejskich powiatu siedleckiego, a 38,4 proc. - długotrwale bezrobotni. Po zakończeniu dofinansowania miejsc pracy w ramach organizacji prac interwencyjnych otrzymało 129 osób. Na dofinansowanie kosztów poniesionych przez pracodawców w związku z zatrudnieniem bezrobotnych przy pracach interwencyjnych Powiatowy Urząd Pracy w Siedlcach wydatkował 1,05 mln zł. W tym samym roku siedlecki PUP zorganizował 117 miejsc pracy w ramach robót publicznych.

źródło: www.spib.pl

prace wykonywane przez bezrobotnych bez prawa do zasiłku na skutek skierowania przez starostę, organizowane przez gminę w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej, organizacjach lub instytucjach statutowo zajmujących się pomocą charytatywną lub na rzecz społeczności lokalnej,

zatrudnienie bezrobotnego przez pracodawcę, które nastąpiło w wyniku umowy zawartej ze starostą i ma na celu wsparcie osób będących w szczególnej sytuacji na rynku pracy,

zatrudnienie bezrobotnego, w okresie nie dłuższym niż 12 miesięcy, mające na celu reintegrację zawodową i społeczną, przy wykonywaniu prac organizowanych np. przez gminy i jeżeli prace te są finansowane lub dofinansowane ze środków samorządu terytorialnego, budżetu państwa, funduszy celowych, organizacji pozarządowych, spółek wodnych i ich związków.

Katarzyna Sawicka

gp@infor.pl

Ustawa z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2008 r. nr 69, poz. 415 z późn. zm.).

Ustawa z 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. nr 88, poz. 553 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 7 stycznia 2009 r. w sprawie organizowania prac interwencyjnych i robót publicznych oraz jednorazowej refundacji kosztów z tytułu opłaconych składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2009 r. nr 5, poz. 25).

Rozporządzenie Rady Ministrów z 23 marca 2004 r. w sprawie podmiotów, w których jest wykonywana kara ograniczenia wolności oraz praca społecznie użyteczna (Dz.U. nr 56, poz. 544 z późn. zm.).