Gmina musi wspierać mieszkańców w opłatach czynszowych

Jednym z najważniejszych zadań własnych każdej gminy jest wspieranie budownictwa mieszkaniowego oraz zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych lokalnej społeczności. Zadania te mogą być realizowane m.in. poprzez racjonalne zarządzanie istniejącą infrastrukturą mieszkaniową, w tym poprzez dokonywanie jej remontów i modernizacji. Gmina może też pozyskiwać nowe mieszkania socjalne i komunalne na wynajem. Obowiązkiem samorządu jest także finansowe wsparcie dla rodzin, które mają własne mieszkanie, ale nie stać ich na jego utrzymanie. W tym celu każda gmina ma możliwość przyznania dodatku mieszkaniowego dla najuboższych rodzin ze swojego terenu. Wypłata dodatków mieszkaniowych jest zadaniem własnym gminy.

Dodatek mieszkaniowy jest świadczeniem, które gmina może przyznać, ale nie każdej osobie zamieszkującej na jej terenie. Przysługuje on bowiem jedynie najbiedniejszym mieszkańcom wspólnoty lokalnej.

Przepisy dokładnie wymieniają krąg osób uprawnionych do otrzymania dodatku mieszkaniowego. Przysługuje on przede wszystkim najemcom oraz podnajemcom lokali mieszkalnych. Nie ma tutaj znaczenia, kto jest właścicielem mieszkania. Dotyczy to lokali komunalnych, mieszkań zakładowych czy wynajmowanych na wolnym rynku. Dodatek mogą otrzymać także osoby mieszkające w lokalach mieszkalnych, do których zalicza się spółdzielcze własnościowe lub lokatorskie prawo do lokalu. Na pomoc materialną mogą liczy też osoby mieszkające w lokalach mieszkalnych znajdujących się w budynkach stanowiących ich własność, właściciele samodzielnych lokali mieszkalnych, a także inne osoby mające tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego i ponoszące wydatki związane z jego utrzymaniem, np. na podstawie umowy użyczenia. Gmina nie ma prawa odmówić przyznania dodatku mieszkalnego nawet osobom, które zajmują lokal mieszkalny bez tytułu prawnego. Pod warunkiem jednak, że oczekują na przysługujący im lokal zamienny albo socjalny. W każdym przypadku dodatek mieszkaniowy gmina może przyznać tylko na podstawie jednego tytułu prawnego do lokalu.

Samo pozostawanie w jednej z tych grup nie oznacza jednak, że gmina automatycznie przyzna dodatek mieszkaniowy. Osoba, która się o niego ubiega, musi bowiem spełnić jeszcze inne wymagania określone w ustawie. Jednym z nich jest uzyskiwanie odpowiedniego miesięcznego dochodu.

Dodatek mieszkaniowy może być przyznany jedynie osobom, których średni miesięczny dochód przypadający na jednego członka gospodarstwa domowego w okresie trzech miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego nie przekracza 175 proc. kwoty najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym. Jeżeli gospodarstwo jest wieloosobowe, to miesięczny dochód nie może przekroczyć 125 proc. tej kwoty. Przy wydawaniu decyzji o przyznaniu dodatku mieszkaniowego uwzględnia się kwotę najniższej emerytury obowiązującą w dniu złożenia wniosku. Ogłaszana jest ona przez prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej Monitor Polski na podstawie art. 94 ust. 2 pkt 1 lit. a) ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.). Kwota ta zawsze ustalana jest na początku marca każdego roku. W 2011 roku wynosi ona 706,29.

Za dochód uważa się wszelkie przychody po odliczeniu kosztów ich uzyskania oraz po odliczeniu składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz na ubezpieczenie chorobowe, określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zostały już zaliczone do kosztów uzyskania przychodu. Do dochodu nie wlicza się natomiast świadczeń pomocy materialnej dla uczniów, dodatków dla sierot zupełnych, jednorazowych zapomóg z tytułu urodzenia się dziecka, pomocy w zakresie dożywiania, zasiłków pielęgnacyjnych, zasiłków okresowych z pomocy społecznej, jednorazowych świadczeń pieniężnych i świadczeń w naturze z pomocy społecznej, dodatku mieszkaniowego oraz zapomogi pieniężnej.

Poza kryterium dochodowym osoba ubiegająca się o przyznanie dodatku mieszkaniowego musi także spełnić kryterium wielkości zajmowanego przez siebie lokalu. Dodatek mieszkaniowy wypłacany jest jedynie wówczas, gdy osoba zamieszkuje w lokalu o odpowiedniej wielkości. Przy ustalaniu powierzchni użytkowej lokalu bierze się pod uwagę wszystkie pomieszczenia. W skład powierzchni lokalu wchodzą zatem pokoje, kuchnie, spiżarnie, przedpokoje, alkowy, hole, korytarze, łazienki i inne pomieszczenia służące potrzebom mieszkalnym i gospodarczym. Nie wlicza się natomiast do niej balkonów, tarasów, loggii, antresoli, szaf i schowków w ścianach, pralni, suszarni, wózkowni, strychów, piwnic i komórek na opał. W przypadku najmu lub podnajmu części lokalu mieszkalnego za zajmowaną powierzchnię użytkową gmina powinna uznać powierzchnię zajmowanych pokoi, wynikającą z umowy najmu, oraz część powierzchni kuchni, łazienki, korytarzy i innych pomieszczeń wspólnych znajdujących się w lokalu, odpowiadającą stosunkowi liczby członków gospodarstwa domowego najemcy do liczby osób zajmujących cały lokal.

Ustalona w ten sposób powierzchnia użytkowa nie może być większa niż: 35 mkw. dla jednej osoby, 40 mkw. dla dwóch osób, 45 mkw. dla trzech osób, 55 mkw. dla czterech osób, 65 mkw. dla pięciu osób i 70 mkw. dla sześciu osób. W razie zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym większej liczby osób, dla każdej kolejnej osoby zwiększa się powierzchnię tego lokalu o 5 mkw.

Dodatek mieszkaniowy może być przyznany przez gminę także w sytuacji, gdy powierzchnia użytkowa lokalu mieszkalnego przekracza obszar określony przez ustawę. W takiej sytuacji powierzchnia ta nie może być przekroczona jednak o więcej niż 30 proc. albo 50 proc., pod warunkiem że udział powierzchni pokoi i kuchni w powierzchni użytkowej tego lokalu nie przekracza 60 proc. Powierzchnia lokalu może zostać zwiększona także wówczas, gdy w lokalu mieszka osoba niepełnosprawna poruszająca się na wózku, lub jeżeli niepełnosprawność lokatora wymaga zamieszkiwania w odrębnym pokoju. O wymogu zamieszkiwania w oddzielnym pokoju orzekają powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności. W takiej sytuacjach gmina -przyznaje także wówczas, gdy dopuszczalna powierzchnia lokalu przekroczona zostanie maksymalnie o 15 mkw.

Spełnienie wszystkich wymagań dochodowych i warunków mieszkaniowych nie oznacza, że gmina automatycznie przyznaje dodatek mieszkaniowy. W tym przypadku organ nie działa bowiem z urzędu. Do przyznania pomocy materialnej konieczny jest wniosek osoby zainteresowanej. Formularz takiego wniosku został określony w załączniku nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie dodatków mieszkaniowych.

We wniosku należy wpisać między innymi adres zamieszkania, nazwę i siedzibę zarządcy domu, tytuł prawny do zajmowanego lokalu oraz jego powierzchnię. Powinien on określać liczbę osób w gospodarstwie domowym, a także kwoty wydatków na mieszkanie za ostatni miesiąc. Tak wypełniony wniosek musi zostać potwierdzony przez administrację domu lub mieszkania, które zajmuje wnioskodawca. Właściciele domów jednorodzinnych z kolei muszą dołączyć do wniosku oświadczenie potwierdzające powierzchnię użytkową i wyposażenie techniczne domu. Oświadczenie to składane jest pod rygorem odpowiedzialności karnej.

Poza odpowiednio wypełnionym formularzem o dodatek mieszkaniowy gminie trzeba przedstawić również informację o uzyskiwanych miesięcznych dochodach. Osoba ubiegająca się o pomoc wypełnia deklarację o dochodach za ostatnie trzy miesiące sprzed daty złożenia wniosku. Wzór takiej deklaracji stanowi załącznik numer 3 do rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie dodatków mieszkaniowych. W deklaracji tej wnioskodawca będzie musiał podać także, pod rygorem odpowiedzialności karnej, w szczególności dane dotyczące posiadanych ruchomości i nieruchomości oraz zasobów pieniężnych. Niezłożenie takiego oświadczenia jest podstawą do wydania decyzji o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego. Należy pamiętać, że dokumenty potwierdzające wysokość dochodów wykazanych w deklaracji o dochodach gospodarstwa domowego wnioskodawca ma obowiązek przechowywać przez trzy lata od dnia wydania decyzji o przyznaniu dodatku mieszkaniowego.

Po złożeniu formularza wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego oraz deklaracji o uzyskiwanych miesięcznych dochodach wnioskodawca musi się liczyć także z tym, że pracownik urzędu gminy przeprowadzi u niego wywiad środowiskowy. Powinien on zostać przeprowadzony w miejscu zamieszkania wnioskodawcy, w ciągu 14 dni od daty złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego.

Wywiad środowiskowy powinien określać aktualną sytuację dochodową, zawodową, zdrowotną oraz rodzinną wnioskodawcy. Podczas jego przeprowadzania pracownik gminy musi sprawdzić przede wszystkim, jaki jest faktyczny stan majątkowy wnioskodawcy oraz jakie są jego warunki bytowe. Pracownik urzędu gminy powinien także sprawdzić, jaka jest faktycznie liczba osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego wnioskodawcy.

Wyniki wywiadu wpływają na rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania dodatku mieszkaniowego. Przykładowo rażąca dysproporcja między faktycznym stanem majątkowym ustalonym w wyniku wywiadu, a dochodami zadeklarowanymi we wniosku jest podstawą do wydania decyzji o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego. Podstawą odmowy może być także stwierdzenie, że gospodarstwo domowe wnioskodawcy składa się z mniejszej liczby osób, niż wynika to z deklaracji składanej razem z wnioskiem o dodatek.

Osoby ubiegające się o przyznanie dodatku mieszkaniowego powinny składać wnioski we właściwych ze względu na położenie nieruchomości urzędach gminy lub miasta. Zgodnie z ustawą o dodatkach mieszkaniowych wójt, burmistrz lub prezydent miasta może upoważnić inną osobę do wydawania decyzji w sprawach dodatków mieszkaniowych. W praktyce w niektórych miejscowościach decyzje takie wydawane są przez miejskie ośrodki pomocy społecznej.

Dodatek mieszkaniowy przyznawany jest na podstawie decyzji administracyjnej wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Decyzja powinna być wydana w ciągu miesiąca od dnia złożenia wniosku oraz doręczona wnioskodawcy i zarządcy lub osobie uprawnionej do pobierania należności za lokal mieszkalny. Pieniądze wypłacane są z budżetu gminy, na terenie której położony jest lokal.

Dodatek mieszkaniowy przyznawany jest zawsze na okres sześciu miesięcy, licząc od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu złożenia wniosku przez wnioskodawcę. Przyznanie dodatku mieszkaniowego nie oznacza jednak, że wnioskodawca będzie co miesiąc otrzymywał dodatkowe środki finansowe na swoje konto. Gmina wypłaca dodatek mieszkaniowy na konto administracji domu, w którym zamieszkuje wnioskodawca. W ten sposób osoba uprawniona ma obowiązek płacenia czynszu za zajmowany przez siebie lokal w wysokości pomniejszonej o wartość przyznanego dodatku mieszkaniowego.

Do rąk właściciela wypłacany jest jedynie dodatek przyznany osobom zamieszkującym w domu jednorodzinnym. Gmina ma obowiązek wypłacania przyznanego dodatku mieszkaniowego oraz ryczałtu na opał do 10. dnia każdego miesiąca z góry.

Przyznanie dodatku mieszkaniowego nie oznacza, że dla wszystkich jest on takiej samej wysokości. To, w jakiej wysokości gmina przyzna dodatek mieszkaniowy, zależy od różnicy wysokości wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania oraz ustawowo ustalonej ich wysokości. Wynik tej różnicy stanowi właśnie wysokość przyznanego przez gminę dodatku.

Dla przykładu dla najemców i podnajemców oraz innych osób mających tytuł prawny do używania lokalu wydatkami tymi jest czynsz albo inne opłaty za używanie lokalu oraz opłaty za energię, wodę i odbiór nieczystości. Natomiast dla osób mieszkających w spółdzielni mieszkaniowej (bez względu na rodzaj tytułu prawnego do lokalu) wydatkami tymi są opłaty za energię, wodę, odbiór nieczystości oraz opłaty związane z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości w częściach przypadających na lokale mieszkalne w spółdzielni mieszkaniowej, z wyłączeniem ubezpieczeń, podatku od nieruchomości i opłat za wieczyste użytkowanie gruntów. Do opłat właścicieli lokali mieszkalnych zalicza się natomiast opłaty za energię i wodę, opłaty za odbiór nieczystości oraz zaliczki na koszty zarządu nieruchomością wspólną, z wyłączeniem ubezpieczeń, podatku od nieruchomości i opłaty za wieczyste użytkowanie gruntów.

Wydatki na normatywną powierzchnię zajmowanego lokalu mieszkalnego gmina oblicza, dzieląc wydatki ponoszone za ten lokal przez jego powierzchnię użytkową i mnożąc uzyskany w ten sposób wskaźnik przez normatywną powierzchnię określoną w ustawie.

Wysokość dodatku mieszkaniowego zależy również od dochodów i liczby osób w gospodarstwie domowym. Gospodarstwo jednoosobowe może przeznaczać 15 proc. swoich miesięcznych dochodów brutto na opłaty za mieszkanie, a resztę może pokryć dodatek mieszkaniowy. W przypadku gospodarstwa dwu-, trzy-, i czteroosobowego kwota ta wynosi 12 proc. miesięcznych dochodów brutto na opłaty za mieszkanie, a w przypadku gospodarstwa pięcioosobowego lub więcej kwota ta może wynosić 10 proc. miesięcznych dochodów.

Jeżeli średni miesięczny dochód jest równy lub wyższy od 150 proc. kwoty najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym i 100 proc. tej kwoty w gospodarstwie wieloosobowym, lecz nie przekracza odpowiednich wysokości średnich miesięcznych dochodów, czyli odpowiednio 175 proc. i 125 proc., to gmina musi przyjąć, że gospodarstwo jednoosobowe przeznacza 20 proc. swoich miesięcznych dochodów brutto na opłaty za mieszkanie, gospodarstwo dwu-, trzy- i czteroosobowe przeznacza 15 proc. swoich miesięcznych dochodów brutto na opłaty za mieszkanie, a gospodarstwo pięcio- i więcej osobowe przeznacza 12 proc. swoich miesięcznych dochodów brutto na opłaty związane z utrzymaniem mieszkania. Reszta tych wydatków może być pokrywana z dodatku mieszkaniowego.

Gminy mają możliwość zmieniania liczb procentowych, które określają maksymalną wysokość przyznanego dodatku mieszkaniowego. Uprawnienie to przysługuje radzie gminy, która w drodze uchwały może obniżyć lub podwyższyć ten wskaźnik nie więcej niż o 20 proc.

Przyznanie dodatku mieszkaniowego pociąga za sobą również obowiązki po stronie osoby uprawnionej. Jej podstawowym obowiązkiem jest opłacanie na bieżąco należności za lokal. Jeżeli należności te nie są wpłacane regularnie, to wypłata dodatku jest wstrzymywana przez gminę do czasu pokrycia zaległości. Dodatkowo decyzja o przyznaniu dodatku wygasa, jeżeli zaległości nie zostaną pokryte w ciągu trzech miesięcy od dnia wydania przez gminę decyzji o wstrzymaniu wypłaty dodatku. Jeśli natomiast osoba uprawniona ureguluje zaległości w terminie, to gmina wypłaci jej dodatek za okres, w którym wypłata była wstrzymana. Jeśli natomiast osoba uprawniona do dodatku nie ureguluje zaległości w terminie, a decyzja o przyznaniu dodatku wygasła, to dodatek nie zostanie przez gminę wypłacony, a o ponowne przyznanie dodatku osoba zainteresowana będzie mogła wystąpić dopiero po uregulowaniu zaległości.

Gmina wydająca decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego powinna zamieścić w niej pouczenie o trybie i terminie odwołania. Co do zasady składa się je za pośrednictwem organu, który wydał decyzję w terminie 14 dni od daty jej otrzymania. Jeśli organ, który wydał decyzję, uzna, że odwołanie zasługuje w całości na uwzględnienie, to może w ciągu siedmiu dni od otrzymania odwołania wydać nową decyzję, w której uchyli lub zmieni decyzję zaskarżoną. W przypadku gdy organ ten uzna, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, ma obowiązek przekazania sprawy do samorządowego kolegium odwoławczego. Od rozstrzygnięcia SKO można wnieść skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Wypełniony wniosek musi zostać potwierdzony przez administrację domu lub mieszkania, które zajmuje wnioskodawca. Właściciele domów jednorodzinnych muszą natomiast dołączyć do wniosku zaświadczenie potwierdzające powierzchnię użytkową i wyposażenie techniczne domu. Zaświadczenie takie wystawiane jest przez właściwy organ nadzoru budowlanego wydający pozwolenia na budowę. Zaświadczenie może zastąpić również oświadczenie właściciela, które składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Właściciel domu jednorodzinnego musi dołączyć do wniosku o przyznanie dodatku także rachunki dotyczące wydatków na utrzymanie domu. Poza odpowiednio wypełnionym formularzem o dodatek mieszkaniowy gminie trzeba przedstawić również informację o uzyskiwanych miesięcznych dochodach. Osoba ubiegająca się o pomoc wypełnia deklarację o dochodach za ostatnie trzy miesiące sprzed daty złożenia wniosku.

Gmina ma również możliwość przyznania wramach dodatku mieszkaniowego ryczałtu na zakup opału. Ryczałt taki gmina może przyznać, jeżeli osobie przysługuje dodatek mieszkaniowy, a w jej mieszkaniu nie ma centralnego ogrzewania lub ciepłej wody, lub gazu przewodowego z zewnętrznego źródła znajdującego się poza lokalem. Wysokość ryczałtu na zakup opału wypłacana jest nie obok dodatku mieszkaniowego, ale łącznie z nim. Wysokość przyznanego ryczałtu nie jest jednakowa dla wszystkich mieszkańców i zależy od powierzchni zajmowanego lokalu oraz liczby osób, które wchodzą w skład gospodarstwa domowego. Środki na zakup opału wylicza się w następujący sposób:

- brak centralnego ogrzewania - iloczyn ceny 5 kilowatogodzin energii elektrycznej według rachunku za ostatni okres rozliczeniowy, z wyłączeniem opłaty abonamentowej i stałych opłat miesięcznych, oraz liczby metrów kwadratowych zajmowanej powierzchni użytkowej, ale nie większej niż określona ustawowo powierzchnia normatywna lokalu.

- brak ciepłej wody - iloczyn ceny 20 kilowatogodzin energii elektrycznej według rachunku za ostatni okres rozliczeniowy, z wyłączeniem opłaty abonamentowej i stałych opłat miesięcznych, - oraz liczby osób w gospodarstwie domowym.

brak gazu przewodowego - suma 10 kilowatogodzin energii elektrycznej w gospodarstwie jednoosobowym według rachunku za ostatni okres rozliczeniowy, z wyłączeniem opłaty abonamentowej i stałych opłat miesięcznych, oraz 2 kilowatogodzin na każdą dodatkową osobę.

@RY1@i02/2011/198/i02.2011.198.20700040f.802.jpg@RY2@

Łukasz Mazurek

lukasz.mazurek@infor.pl

Ustawa z 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. nr 71, poz. 734 z późn. zm.).

Rozporządzenie Rady Ministrów z 28 grudnia 2001 r. w sprawie dodatków mieszkaniowych (Dz.U. nr 156, poz. 1817 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra infrastruktury z 27 grudnia 2001 r. w sprawie sposobu przeprowadzania wywiadu środowiskowego, wzoru kwestionariusza wywiadu oraz oświadczenia o stanie majątkowym wnioskodawcy i innych członków gospodarstwa domowego, a także wzoru legitymacji pracownika upoważnionego do przeprowadzenia wywiadu (Dz.U. nr 156, poz. 1828).