Gminy wydadzą więcej na świadczenia z pomocy społecznej

Wzrost progów dochodowych uprawniających do pomocy społecznej wynika z przypadającego na ten rok terminu ich weryfikacji. Jest ona wprawdzie przeprowadzana co trzy lata, ale ostatni raz ich wysokość zmieniła się w 2006 r. W związku z tym, że wiele obowiązków, które na samorządy nakłada ustawa z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, należy do ich zadań własnych, muszą one zaplanować w swoim przyszłorocznym budżecie, a także ostatnim kwartale tego roku więcej pieniędzy na ich realizację. Po podwyżce więcej osób będzie spełniało bowiem warunki przyznania wsparcia.

Ustawowe kryterium

Zgodnie z przyjętym przez rząd rozporządzeniem kwota kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej od 1 października wynosi 542 zł miesięcznie (obecnie jest 477 zł), a dla rodzin 456 zł miesięcznie w przeliczeniu na jednego jej członka (obecnie 351 zł).

Wysokość kryterium ma też bezpośredni wpływ na to, ile wynoszą kwoty niektórych świadczeń. Należy do nich zasiłek stały, który jest podstawowym świadczeniem przysługującym w ramach pomocy społecznej dla osób całkowicie niezdolnych do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności. Ponieważ jego maksymalna wysokość ulega zmianie o 50 proc. sumy kwot, o które wzrastają kryteria dochodowe dla osoby samotnej i rodziny, to od 1 października uprawniony otrzyma 529 zł, więcej o 85 zł niż przysługiwało we wrześniu.

Zgodnie z tą samą zasadą, tyle, że o 25 proc. sumy kwot, o które wzrosły kryteria dochodowe, podwyższona została wysokość dochodu uzyskiwanego z 1 hektara przeliczeniowego, co jest ważne w przypadku osób osiągających dochód z gospodarstwa rolnego, i wynosi 250 zł.

O ile jednak zasiłki stałe są całkowicie finansowane przez budżet, to z własnych pieniędzy samorządy finansują zasiłki celowe. Są to świadczenia fakultatywne, przyznawane na zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowej, a w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu, np. żywności, leków i leczenia, opału, odzieży. Natomiast dla osób, które znajdują się w trudnej sytuacji, a ich dochody przekroczą ustawowe kryterium przeznaczony jest specjalny zasiłek celowy. W związku z tym, że jego wysokość nie może być wyższa niż kwota progu dochodowego, od października będzie on mógł wynosić maksymalnie 542 zł dla osoby samotnej oraz 456 zł dla rodziny.

Świadczenia niepieniężne

Poza pomocą w postaci zasiłków gmina ma też obowiązek zapewniać osobom o najniższych dochodach lub nieosiągających ich w ogóle, świadczenia niepieniężne. Najważniejszymi z nich są:

● świadczenie usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych w miejscu zamieszkania osoby niesamodzielnej,

● praca socjalna i poradnictwo,

● pomoc w postaci zapewnienia schronienia, posiłku i odzieży,

● sprawienie pogrzebu.

Podwyższenie kryterium dochodowego ma też wpływ na zwiększanie wydatków gmin związanych z pobytem ich mieszkańców w domach pomocy społecznej. Przepisy przewidują bowiem, że w określonych przypadkach gmina ma obowiązek pokrywać część miesięcznej opłaty naliczanej za pobyt w tej placówce.

Co do zasady, do jej ponoszenia w pierwszej kolejności zobowiązana jest sama osoba mieszkająca w DPS. Przy czym może ona płacić nie więcej niż 70 proc. swojego dochodu. Gdy opłata jest wyższa, różnicę powinni pokryć jego najbliżsi: małżonek oraz zstępni przed wstępnymi, ale tylko pod warunkiem że dochód osoby samotnie gospodarującej lub przypadający na osobę w rodzinie jest wyższy od 300 proc. kryterium dochodowego obowiązującego właśnie w pomocy społecznej. Od października będą to więc kwoty wynoszące odpowiednio 1626 zł oraz 1368 zł.

Jeżeli więc okaże się, że członkowie rodziny ze względu na dochód niższy od wskazanego wyżej są zwolnieni z dopłacania lub wnoszone przez nich kwoty nie pokrywają całej opłaty, to w obydwu przypadkach do jej pokrycia jest zobowiązana gmina.

Ponieważ październikowa podwyżka kryterium powoduje, że więcej krewnych będzie ze względu na wysokość swojego dochodu zwalniana z dopłacania, to wyższe koszty pobytu w DPS ponosi właśnie samorząd.

Bezpłatne posiłki

Kryterium dochodowe z pomocy społecznej jest też podstawą do przyznawania bezpłatnych posiłków lub zasiłków celowych w ramach rządowego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Prawo do skorzystania z niego mają bowiem osoby samotne oraz rodziny, których miesięczny dochód nie przekracza kwoty stanowiącej 150 proc. kryterium dochodowego obowiązującego w pomocy społecznej.

Zgodnie z zasadami programu koszty jego realizacji są dzielone między budżet państwa i gminy, przy czym udział środków własnych samorządu wynosi 40 proc., a w uzasadnionych przypadkach może być zmniejszony do 20 proc. Może się więc okazać, że przy wyższym kryterium dochodowym wzrośnie liczba osób, które będą uprawnione do bezpłatnych posiłków, co w konsekwencji spowoduje, że gmina będzie musiała jeszcze zwiększyć wydatki związane z udziałem w rządowym programie.

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 9, 36 - 41 oraz 61 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 z późn. zm.). Par. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. poz. 823).