Jak rodzic może obniżyć koszt pobytu dziecka w żłobku

Prowadzenie żłobków i klubów dziecięcych, czyli zapewnianie opieki nad dziećmi w wieku do lat 3, jest zadaniem własnym samorządów. To oznacza, że gminy muszą ich funkcjonowanie finansować ze swoich budżetów. W związku z tym pobierają one od rodziców i opiekunów dzieci opłaty, które mają częściowo pokrywać koszty utrzymywania tych placówek. Ich wysokość każda gmina ustala samodzielnie, jednak rodzice, dla których ponoszenie tych kosztów jest za duże, mogą skorzystać z kilku sposobów obniżenia ich wysokości.

Ulgi w opłatach

Pierwszy z nich wynika bezpośrednio z art. 59 ust. 2 ustawy z 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3. Zgodnie z nim rada gminy, która ustala w uchwale wysokość opłaty za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym oraz za wyżywienie w tych placówkach, może też fakultatywnie określić w niej warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od ponoszenia tych kosztów. Przepisy nie wskazują na konkretne kryteria, którymi powinny kierować się gminy ustalając warunki udzielania ulg, pozostawiając to ich decyzji, podobnie jak też samą wysokość obniżki. Większość samorządów, która się decyduje na ich wprowadzenie, uzależnia najczęściej uzyskanie preferencji od liczby dzieci objętych opieką oraz od dochodów osiąganych przez członków rodziny.

W tym pierwszym przypadku, w sytuacji gdy jedno dziecko w rodzinie korzysta już z opieki w żłobku lub klubie dziecięcym, opłata za pobyt drugiego oraz następnego może być obniżona, np. o połowę lub rodzic może być całkowicie z niej zwolniony. Gmina może też określić, że zmniejszenie kosztów będzie przysługiwać rodzinie wielodzietnej, która ma starsze, a więc niekorzystające już z opieki dzieci, np. uczące się w szkole lub rodzicowi, który samotnie wychowuje dziecko.

Wysokość dochodu

Natomiast drugim najpopularniejszym warunkiem udzielania ulg jest wysokość dochodów rodziców. Gminy często stosują w tym przypadku kryterium dochodowe, obowiązujące przy ubieganiu się o świadczenia rodzinne lub z pomocy społecznej. Wynoszą one odpowiednio 504 zł oraz 351 zł miesięcznie. To oznacza, że jeżeli dochód samego rodzica lub w przeliczeniu na jedną osobę w rodzinie nie przekracza tych kwot, opiekun ma prawo do określonej zniżki w opłacie. Ponadto, aby z tańszej opieki mogła skorzystać większa liczba rodziców, gmina może określić wyższy poziom dochodu do niej uprawniający, ustalając, że będzie to, np. 150 proc. kryterium dochodowego w pomocy społecznej.

W sytuacji gdy uzyskanie ulg jest uzależnione do sytuacji dochodowej rodziny, gmina, aby sprawdzić, czy spełnia warunki wskazane w uchwale, będzie wymagać od rodzica, który składa wniosek o przyjęcie dziecka do żłobka lub klubu dziecięcego, złożenia odpowiednich dokumentów. Będą one potwierdzać wysokość dochodów. [Przykład 1]

Liczba godzin pobytu

Kolejną możliwością na obniżenie kosztów pobytu w gminnym żłobku lub klubie dziecięcym jest wyegzekwowanie od samorządu takiego ustalenia wysokości opłaty, która będzie uzależniona od faktycznej liczby godzin, które maluch spędza w jednej z tych placówek. Większość gmin wprowadziła bowiem stałą miesięczną opłatę, co powoduje, że w sytuacji gdy jego podopieczny przebywa w placówce 6 godzin dziennie, płaci tyle samo co opiekun, którego dziecko jest tam 10 godzin.

Jednak taka forma ponoszenia kosztów przez rodziców jest kwestionowana przez część wojewodów oraz wojewódzkich sądów administracyjnych (np. wyrok WSA w Wrocławiu z 6 grudnia 2011 r., IV SA/Wr 505/2011 oraz WSA w Warszawie z 17 kwietnia 2012 r., II SA/Wa 2735/11). Wskazują one, że takie rozwiązania naruszają zasadę ekwiwalentności, zgodnie z którą opłata ma być wnoszona za realizację konkretnych usług przez żłobek i zróżnicowana w zależności od liczby godzin w nim spędzanych.

Zatem rodzic, który chciałby w związku z krótszym pobytem dziecka ponosić niższą opłatę, powinien skorzystać z procedury zawartej w art. 101 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 z późn. zm.). Daje ona mieszkańcom gminy możliwość wniesienia skargi do sądu administracyjnego, jeżeli ich interes majątkowy został naruszony uchwałą. Warunkiem skutecznego wniesienia skargi jest jednak wcześniejsze wezwanie gminy do usunięcia naruszenia. Rodzic musi w nim wykazać istnienie związku pomiędzy podjętą przez radę uchwałą a naruszeniem zagwarantowanych mu praw. Termin złożenia skargi jest uzależniony od tego, czy samorząd udzielił odpowiedzi na wezwanie do zaniechania naruszeń i wynosi 30 dni w przypadku jej udzielenia lub 60 dni od daty wezwania, gdy brak jest odpowiedzi organu na wezwanie.

Ponadto rodzic może też liczyć na częściowy zwrot opłaty, w tym tej za wyżywienie, jeżeli dziecko jest nieobecne w żłobku przez kilka dni w miesiącu. [Przykład 2]

Fundusz socjalny

Innym sposobem na obniżenie kosztów opieki zapewnianej w żłobku lub klubie dziecięcym, niezależnie, czy jest to gminna, czy prywatna placówka, jest skorzystanie z pomocy z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych (ZFŚS). Uzyskanie dofinansowania do ponoszonej przez rodzica opłaty umożliwia art. 2 pkt 1 ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (t.j. Dz.U. z 1996 r. nr 70, poz. 335 z późn. zm.). Zgodnie z nim działalnością socjalną są:

wusługi świadczone przez pracodawców na rzecz różnych form wypoczynku, działalności kulturalno-oświatowej i sportowo-rekreacyjnej oraz opieki nad dziećmi w żłobkach, klubach dziecięcych, przedszkolach oraz innych formach wychowania przedszkolnego,

wudzielanie pomocy materialnej rzeczowej lub finansowej,

wzwrotna lub bezwrotna pomoc na cele mieszkaniowe.

Aby skorzystać z takiej pomocy, w zakładzie pracy, w którym zatrudniony jest rodzic, musi przede wszystkim być utworzony ZFŚS. Co do zasady, taki obowiązek mają pracodawcy zatrudniający według stanu na dzień 1 stycznia danego roku co najmniej 20 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty. Mogą go też tworzyć firmy, które mają mniejszą liczbę podwładnych. Natomiast bez względu na ich liczbę ZFŚS musi funkcjonować u pracodawców prowadzących działalność w formie jednostek budżetowych oraz samorządowych zakładów budżetowych.

Zmiana regulaminu

Następnie, aby uzyskanie dofinansowania do opłat za dziecko umieszczone w żłobku lub klubie dziecięcym, było w ogóle możliwe, taki rodzaj działalności socjalnej musi być wpisany do regulaminu ZFŚS obowiązującego w danej firmie. To w nim bowiem określane są zasady i warunki korzystania z usług oraz świadczeń finansowanych ze środków funduszu, a także ich wysokość.

O tym, jakie formy pomocy finansowane z funduszu znajdą się w jego regulaminie, decyduje pracodawca wspólnie z zakładową organizacją związkową. Jeżeli w firmie nie działają związki zawodowe, jest on uzgadniany z pracownikiem wybranym przez załogę do reprezentowania jej interesów. Natomiast jeżeli w zakładzie pracy jest kilka organizacji związkowych i nie uzgodnią one wspólnego stanowiska w ciągu 30 dni, decyzję w tej sprawie podejmuje pracodawca, uwzględniając ich odrębne stanowiska.

Rodzic powinien też pamiętać, że nawet jeśli regulamin ZFŚS przewiduje dopłaty do czesnego w żłobku lub klubie dziecięcym, to nie oznacza, że na pewno otrzyma taką pomoc. Jest to związane z tym, że przyznawanie świadczeń z funduszu oraz ich wysokość są uzależnione od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej pracownika [Przykład 3].

Takie kryteria, które w każdej firmie mogą być inne, również są określane w regulaminie funduszu.

Ważne

Rodzic może otrzymać dofinansowanie z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych do opłaty za żłobek, niezależnie, czy jest to placówka samorządowa, czy prywatna

571 wynosiła w 2011 r. liczba żłobków i klubów dziecięcych

Przykłady

1 Rodzic musi przedstawić zaświadczenie lub oświadczenie o wysokości dochodu

Do uzyskania obniżki w opłacie niezbędne jest dostarczenie odpowiednich dokumentów potwierdzających prawo do ulgi. Każdy samorząd samodzielnie określa, jakie będzie stosował wymagania w tym zakresie. W przypadku gdy ulga jest uwarunkowana sytuacją dochodową, gmina może wymagać od opiekuna, np. złożenia oświadczenia lub zaświadczenia wystawionego przez pracodawcę o jego wysokości. Natomiast, jeżeli prawo do częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłaty przysługuje rodzinom spełniającym kryterium dochodowe, obowiązujące przy ubieganiu się o świadczenia rodzinne lub z pomocy społecznej, samorząd może zamiast zaświadczenia o dochodzie dopuścić możliwość dostarczenia zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej potwierdzającego, że rodzic ma np. prawo do zasiłku na dziecko.

2 Gmina zwróci część opłaty, gdy dziecka przez kilka dni w miesiącu nie ma w żłobku

Rodzic ma prawo do odzyskania części zapłaconych pieniędzy. Tak wskazuje wojewoda łódzki w rozstrzygnięciu nadzorczym z 6 czerwca 2011 r. (PNK-I.4131.536.2011) w sprawie uchwały podjętej przez radnych Pabianic 29 kwietnia ubiegłego roku, stwierdzając w nim, że wynika to bezpośrednio z przepisów ustawy żłobkowej. Zobowiązują one samorząd do określenia w statucie żłobka lub klubu dziecięcego zasad ustalania opłat za pobyt i wyżywienie dziecka w przypadku jego nieobecności. Wysokość opłaty podstawowej jest najczęściej obniżana proporcjonalnie do liczby dni absencji malucha. Z kolei w przypadku opłaty za wyżywienie, przy której najczęściej stosowana jest stawka dzienna, odlicza się liczbę dni, w których dziecko nie korzystało z posiłków, gdy wnosi opłatę za kolejny miesiąc.

3 Nie każdy pracownik uzyska dopłatę do czesnego z funduszu socjalnego

W związku z tym, że przyznawanie świadczeń z ZFŚŚ jest uzależnione od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej pracownika, nie każdy będzie miał do nich prawo. Najczęściej stosowanym kryterium zawieranym w regulaminiefunduszu jest określona wysokość dochodu osiąganego przez niego samego lub też łącznie z zarobkami jego współmałżonka. Dodatkowo w wielu firmach stosowana jest zasada, że im niższy jest dochód, tym do danego świadczenia wyższa jest dopłata z funduszu. Ponadto w sytuacji gdy przy jej przyznawaniu brany jest też pod uwagę dochód drugiego z rodziców dziecka, pracownik musi dostarczyć komisji socjalnej zaświadczenie lub oświadczenie o jego zarobkach. Na tej podstawie sprawdzi ona, czy rodzina otrzyma dofinansowanie do czesnego.

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz.U. nr 45, poz. 235 z późn. zm.).