Jakie sankcje ze strony gminy grożą dłużnikowi alimentacyjnemu

Samorządy, które zajmują się przyznawaniem osobom uprawnionym świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego (FA), prowadzą też postępowania wobec rodziców, którzy nie wywiązują się z zobowiązań alimentacyjnych. Podejmowane przez nie działania mają zmobilizować dłużnika do tego, aby zaczął płacić na dzieci oraz zwrócił pieniądze, które zostały wypłacone w jego zastępstwie z funduszu. Jednak zastosowanie określonych sankcji może grozić też tym niesolidnym rodzicom, których dzieci nie otrzymują pomocy z gminy. [Przykład 1]

Ocena majątku

Postępowanie wobec osoby uchylającej się od płacenia należności jest prowadzone zgodnie z kolejnością wskazaną w ustawie z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Pierwszym etapem tej procedury jest przeprowadzenie z takim dłużnikiem wywiadu alimentacyjnego na specjalnie przewidzianym do tego celu formularzu. Chodzi o ustalenie sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej zobowiązanego, stanu jego zdrowia oraz przyczyny niełożenia na dzieci.

Następnie dłużnik musi wypełnić i złożyć oświadczenie majątkowe (ono też ma określony druk), które jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Wpisywane są do niego nieruchomości, np. dom, mieszkanie, gospodarstwo rolne oraz inne posiadane przez niego przedmioty o wartości materialnej, w tym samochód oraz ewentualne oszczędności.

Jeżeli po przeprowadzonym wywiadzie okaże się, że powodem niepłacenia alimentów jest brak zatrudnienia rodzica, organ gminy, który prowadzi wobec niego postępowanie, zobowiąże go do zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny lub poszukujący pracy, o ile dłużnik już nie jest w nim zarejestrowany. Jednocześnie gmina przekazuje do urzędu informację o potrzebie aktywizacji zawodowej takiej osoby.

Wniosek do starosty

W przypadku gdy rodzic na tym etapie nie będzie chciał podjąć współpracy z gminą, uniemożliwiając lub odmawiając przeprowadzenia wywiadu, złożenia oświadczenia majątkowego oraz zarejestrowania się w urzędzie pracy, będzie mu grozić zatrzymanie prawa jazdy oraz skierowanie wniosku do prokuratury o ściganie go za przestępstwo określone w art. 209 par. 1 kodeksu karnego. Jest to tzw. uporczywa niealimentacja, która jest zagrożona karą grzywny, ograniczenia wolności oraz pozbawienia wolności do dwóch lat.

Te same sankcje będą też zastosowane, gdy dłużnik już po zarejestrowaniu w urzędzie pracy bez uzasadnionej przyczyny w rozumieniu przepisów ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 69, poz. 415 z późn. zm.) odmawia:

● przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej,

● wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych,

● udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych.

Zanim jednak takie sankcje zostaną zastosowane, to od 1 stycznia tego roku konieczne jest jeszcze, aby gmina uznała dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Nastąpi to poprzez wydanie przez nią dodatkowej decyzji. [Przykład 2] Przy czym oprócz zaistnienia jednej z czterech wymienionych wyżej przesłanek konieczne jest też sprawdzenie, w jakiej wysokości rodzic płacił alimenty w ciągu ostatnich sześciu miesięcy.

Istnieje bowiem zastrzeżenie, że osoba nie może być uznana za uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych, jeżeli okaże się, że w ostatnim półroczu płaciła ona na dzieci kwoty wynoszące nie mniej niż 50 proc. zasądzonych przez sąd alimentów. Przy czym warunek ten musi być spełniony odnośnie do każdego miesiąca z branego pod uwagę przez samorząd półrocza.

W sytuacji gdy dłużnik nie spełnia tego wymogu, gmina wyda mu decyzję o uznaniu go za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Niesolidny rodzic będzie się mógł od niej odwołać do samorządowego kolegium odwoławczego i dopiero po jej uprawomocnieniu skierowany zostanie wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy oraz drugi do prokuratury, na podstawie którego wszczęte zostanie przez organy ścigania postępowanie. [Przykład 3]

Rodzic, który utraci w ten sposób prawo jazdy, będzie mógł je potem odzyskać. Aby jednak gmina skierowała do starosty wniosek o uchylenie jego decyzji w tej sprawie, muszą być spełnione dwa warunki. Po pierwsze, ma ustać przyczyna jego odebrania. Jeżeli było nią niezgłoszenie się na wywiad lub odmowa zarejestrowania w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny, dłużnik musi dopełnić tego obowiązku. Następnie gmina będzie jeszcze raz u komornika sprawdzać, w jakiej wysokości w ciągu ostatnich sześciu miesięcy płacił on alimenty. Jeżeli ponownie będzie to mniej niż ich połowa, rodzic nie odzyska prawa jazdy.

Lista dłużników

Osobie niepłacącej alimentów będzie też grozić umieszczenie na jednej z trzech ogólnopolskich list dłużników, prowadzonych przez biura informacji gospodarczej.

Gmina przekaże jednemu z nich informację o wysokości zaległości zobowiązanego z tytułu wypłaconych świadczeń z FA oraz zaliczek alimentacyjnych, pod warunkiem że dotyczą one okresu dłuższego niż ostatnie sześć miesięcy przed umieszczeniem na takiej liście. Ta sankcja nie jest więc, tak jak wniosek o zatrzymanie prawa jazdy, uzależniona od tego, czy rodzic zgłosił się na wywiad alimentacyjny lub podjął aktywizację zawodową.

Ponadto o tym, że takie działanie zostało podjęte, dłużnik zostanie poinformowany już na etapie przeprowadzania wywiadu alimentacyjnego i składania oświadczenia majątkowego.

Natomiast konsekwencją znalezienia się na takiej liście mogą być problemy, np. z uzyskaniem kredytu, zakupami na raty sprzętu elektronicznego lub gospodarstwa domowego, skorzystaniem z oferty abonamentowej. Jest to związane z tym, że wiele firm oraz instytucji finansowych sprawdza, czy dana osoba nie znajduje się w rejestrze dłużników. Rodzic będzie też mógł być wykreślony z tego wykazu dopiero w sytuacji, gdy spłaci całość swoich należności, niezależnie od tego, czy dotyczą one bieżących, czy zaległych alimentów.

Egzekucja skarbowa

Kolejne działanie jest podejmowane przez gminy po zakończeniu okresu świadczeniowego, w trakcie którego wypłacane są osobom uprawnionym pieniądze z funduszu. Dłużnik jest bowiem zobowiązany do zwrotu gminie wypłaconych w nim kwot wraz z ustawowymi odsetkami. W związku z tym otrzymuje decyzję w tej sprawie, na której podana jest suma, którą musi zwrócić. Takie rozstrzygnięcie może też być wydane wcześniej, gdy uchylana jest decyzja dotycząca przyznania świadczeń z FA, np. gdy osoba uprawniona przestała spełniać warunki ich otrzymywania.

Jeżeli dłużnik nie spłaci tych należności, gmina wystawi tytuł wykonawczy i przekaże go do urzędu skarbowego, który będzie ściągał zaległości w trybie przepisów ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 z późn. zm.).

Rodzic może też, po otrzymaniu decyzji dotyczącej zwrotu należności, wystąpić do gminy z wnioskiem o umorzenie jego należności łącznie z odsetkami (w całości lub części), o odroczenie terminu płatności lub rozłożenie długu na raty. Musi go umotywować swoją szczególną sytuacją, np. rodzinną, dochodową i osobistą. Nie oznacza to jednak, że gmina przychyli się do jego prośby, ponieważ takie rozstrzygnięcie ma charakter uznaniowy i każdy przypadek jest przez samorząd szczegółowo analizowany. Jeżeli wniosek nie zostanie rozpatrzony przez gminę pozytywnie, będzie mógł odwołać się do samorządowego kolegium odwoławczego.

PRZYKŁADY

1 Gmina podejmie działania wobec dłużnika na wniosek rodzica

Samorząd ma obowiązek wszcząć wobec dłużnika alimentacyjnego postępowanie w dwóch przypadkach. Po pierwsze z urzędu, gdy jest wypłacane świadczenie z funduszu oraz gdy dziecko uprawnione do alimentów jest umieszczone w pieczy zastępczej. Natomiast w sytuacji gdy pomoc z FA nie przysługuje, postępowanie może być prowadzone, jeżeli z takim wnioskiem wystąpi drugi rodzic. Musi też dołączyć do niego zaświadczenie od komornika o bezskutecznej egzekucji alimentów za ostatnie dwa miesiące, zawierające dodatkowe informacje o przyczynach bezskuteczności i podjętych działaniach w celu uzyskania należności. Po otrzymaniu takiego wniosku gmina zastosuje taką samą procedurę, polegającą na przeprowadzeniu wywiadu, złożeniu oświadczenia majątkowego i wnioskowaniu do starosty o zatrzymanie prawa jazdy rodzicowi.

2 Postępowanie będzie umorzone, gdy dłużnik przed wydaniem decyzji zgodzi się na wywiad

W opinii Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej jeżeli w trakcie prowadzonego postępowania o uznanie dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, ale jeszcze przed wydaniem decyzji, nie będzie istniała żadna z czterech przesłanek, które inicjują jego wszczęcie, gmina powinna umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe. To oznacza, że samorząd nie musi też sprawdzać, czy w ciągu ostatnich sześciu miesięcy płacił nie mniej niż 50 proc. zasądzonych alimentów. Również w sytuacji, gdyby okazało się, że dłużnik nie spełnia tego warunku, ale zgłosił się na wywiad, nie będzie mu groziło zatrzymanie prawa jazdy.

3 Rodzic odwoła się przed złożeniem wniosku o zatrzymanie prawa jazdy

Ponieważ uznanie dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych ma formę decyzji, rodzic może się od niej odwołać do samorządowego kolegium odwoławczego (SKO). Ma na to jednak 14 dni od jej otrzymania, a odwołanie jest wnoszone za pośrednictwem samorządu. Natomiast po upłynięciu tego terminu decyzja staje się prawomocna i gmina kieruje wtedy wniosek do starosty o odebranie niesolidnemu rodzicowi prawa jazdy. Jeżeli więc dłużnik przekroczy ten termin, będzie mógł się odwołać dopiero po otrzymaniu decyzji od starosty o zatrzymaniu tego dokumentu.

Ważne

Podejmowanie przez gminę działań wobec dłużników alimentacyjnych nie oznacza, że egzekucję należności przestanie prowadzić komornik sądowy

6 miesięcy wynosi okres niepłacenia alimentów po którym rodzic zostanie wpisany na czarną listę dłużników

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Podstawa prawna

Art 3, 5, 8a oraz 27 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 1, poz. 7 z późn. zm.).