Pracownicy likwidowanych jednostek mają prawo do trzynastki

W związku z likwidacją z końcem obecnego roku samorządowych zakładów budżetowych oraz gospodarstw pomocniczych samorządowych jednostek budżetowych pojawiły się wątpliwości dotyczące tego, czy pracownikom likwidowanych jednostek przysługują dodatkowe wynagrodzenia roczne (trzynastki) za rok 2010. Ministerstwo Pracy i Finansów wyraziły zapatrywanie, iż pracownicy likwidowanych jednostek posiadają prawo do tego składnika wynagrodzenia.

Nie ulega wątpliwości, iż pracownicy likwidowanych gospodarstw pomocniczych i zakładów budżetowych zatrudnieni byli jako pracownicy samorządowi w rozumieniu art. 2 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (dalej: ustawa o pracownikach samorządowych). Art. 36 ust. 2 wskazanej ustawy jako jeden ze składników wynagrodzenia każdego pracownika samorządowego wymienia dodatkowe wynagrodzenie roczne. Jednocześnie przepis ten w celu ustalenia zasad jego przyznawania odsyła do odrębnych przepisów. Są nimi przepisy ustawy z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (dalej: ustawa o trzynastkach). Z uwagi na fakt, iż prawo do trzynastek pracownikom samorządowym przyznaje ustawa o pracownikach samorządowych, węższy zakres podmiotowy określony w ustawie o trzynastkach nie ogranicza prawa do nich pracownikom gospodarstw pomocniczych i zakładów budżetowych.

Aby otrzymać trzynastkę, pracownik musi oczywiście spełniać wymagania do jej nabycia określone w przepisach ustawy o trzynastkach. Zasadą jest to, że nabycie prawa do trzynastki w pełnej wysokości wymaga przepracowania przez pracownika u danego pracodawcy samorządowego całego roku kalendarzowego. W przypadku pracowników, którzy nie przepracowali u danego pracodawcy pełnego roku kalendarzowego, o uprawnieniu do tego wynagrodzenia decyduje to, czy pozostawali oni w zatrudnieniu co najmniej sześć miesięcy. W takiej sytuacji dodatkowe wynagrodzenie roczne przysługuje pracownikowi proporcjonalnie do okresu, który przepracował. W określonych w ustawie sytuacjach uprawnienie do dodatkowego wynagrodzenia rocznego może nabyć nawet taki pracownik samorządowy, który nie przepracował u danego pracodawcy pełnych sześciu miesięcy w danym roku kalendarzowym. Na przykład pracownicy, z którymi po przepracowaniu krótszego okresu rozwiązywany jest stosunek pracy w związku z:

● likwidacją jednostki organizacyjnej pracodawcy lub jej reorganizacją,

● likwidacją pracodawcy albo zmniejszeniem zatrudnienia z przyczyn dotyczących pracodawcy.

Ostatnia z sytuacji objąć może w szczególności pracowników takich gospodarstw pomocniczych i zakładów budżetowych, które zlikwidowane zostały przed końcem 2010 r.

Dodatkowe wynagrodzenie roczne wynosi 8,5 proc. sumy wynagrodzenia za pracę otrzymanego przez pracownika samorządowego w ciągu roku kalendarzowego, za który przysługuje to wynagrodzenie. Nie jest ono uzależnione od efektów pracy pracownika. Jeśli likwidacja jednostki zatrudniającej pracownika nastąpiła wcześniej niż z końcem 2010 roku lub szybciej zaproponowano pracownikowi nowe warunki pracy, których nie przyjął (co spowodowało wygaśnięcie stosunku pracy), podstawą do naliczenia trzynastki będzie wynagrodzenie otrzymane przez czas zatrudnienia pracownika w 2010 roku nieobejmujący pełnego roku kalendarzowego. Przy ustaleniu wysokości należnej trzynastki należy liczyć się z tym, że nieobecność pracownika w pracy np. z powodu choroby czy urlopu macierzyńskiego wyłącza jego prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego za okres ,kiedy nie świadczył pracy. Pracodawca może bowiem proporcjonalnie obniżyć dodatkowe wynagrodzenie roczne pracownika, uwzględniając okres, w jakim efektywnie nie świadczył on pracy na jego rzecz (por. uchwała Sądu Najwyższego z 25 lipca 2003 r. (III PZP 7/03, Prokuratura i Prawo rok 2004/3/46 str. 43).

Dodatkowe wynagrodzenia roczne wypłaca się nie później niż w ciągu pierwszych trzech miesięcy roku kalendarzowego następującego po roku, za który przysługuje to wynagrodzenie. W przypadku likwidowanych jednostek termin ten znajdzie zastosowanie wtedy, gdy doszło do przejęcia pracownika w trybie art. 100 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych (dalej: ustawa z 27 sierpnia 2009 r.), ponieważ stosunek pracy jest w tym przypadku kontynuowany choć przez innego pracodawcę. W tym przypadku uznać również można, iż odpowiedzialnym za wypłatę trzynastek będzie nowy pracodawca, zaś roszczenie o wypłatę trzynastki stanie się wymagalne dopiero 31 marca 2011 r., ponieważ stosunek pracy nie uległ rozwiązaniu. Sytuacja jest odmienna w przypadku tych pracowników zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych, których stosunki pracy wygasają. Pracownikowi, z którym rozwiązano stosunek pracy w związku z likwidacją pracodawcy, wynagrodzenie roczne wypłaca się w dniu rozwiązania stosunku pracy. Na zasadzie analogii rozwiązanie to znajdzie zastosowanie do wygaśnięcia stosunku pracy, którego podstawą jest likwidacja pracodawcy. Roszczenia tej grupy pracowników stały się wymagalne z dniem zakończenia likwidacji gospodarstwa pomocniczego, jeśli nastąpiła ona wcześniej lub najpóźniej z 1 stycznia 2011 r.

Pozew o zapłatę trzynastki wnieść można dopiero, gdy roszczenie stanie się wymagalne. Jeśli po 31 grudnia 2010 r. stosunek pracy pracownika likwidowanego gospodarstwa pomocniczego jest kontynuowany, pozew o zapłatę trzynastki powinno się skierować zgodnie z ogólnymi zasadami prawa pracy przeciwko nowemu pracodawcy. Art. 89 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. przewiduje jednak, że zobowiązania zlikwidowanego gospodarstwa pomocniczego przejmuje jednostka budżetowa, przy której funkcjonowało gospodarstwo. W większości przypadków nowym pracodawcą pracownika będzie ten sam podmiot, który przejmuje zobowiązania likwidowanej jednostki. Wybór strony pozwanej może w świetle cytowanego przepisu budzić wątpliwości, szczególnie wtedy gdy pracownik kontynuuje zatrudnienie w jednostce budżetowej, która nie przejęła żadnych zadań jednostki likwidowanej, co nie pozwalałoby przyjąć, ze doszło do przejęcia zakładu pracy w trybie art. 23¹ k.p. Rozważyć w tej sytuacji należy pozwanie również podmiotu przejmującego zobowiązania likwidowanego gospodarstwa pomocniczego. Podmiot taki należy pozwać także wtedy, gdy doszło do wygaśnięcia stosunku pracy pracownika. Zgodnie z art. 89 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. zobowiązania przejmuje jednostka budżetowa, przy której funkcjonowało likwidowane gospodarstwo pomocnicze, a w przypadku zakładów budżetowych przejmuje je organ, który przeprowadza likwidację, albo nowo utworzona jednostka organizacyjna (art. 88 ustawy z 27 sierpnia 2009 r.). W omawianym przypadku jednostki te nie będą mogły zostać uznane za pracodawcę pracownika, który domaga się wypłaty trzynastki. W świetle art. 460 k.p.c. zdolność sądową w postępowaniu przed sądem pracy ma tylko podmiot nieposiadający osobowości prawnej, który jest pracodawcą dla pracownika procesującego się z nim.

Dokonując wyboru podmiotu, który ma zostać pozwany, pamiętać należy również, iż podmiot, który nie ma osobowości prawnej ani nie jest jednostką organizacyjną zatrudniającą pracowników (art. 3 k.p.), nie ma zdolności sądowej i procesowej w sprawach z zakresu prawa pracy (art. 460 k.p.c.). Z tego powodu Sąd Najwyższy uważał, że również gospodarstwo pomocnicze samorządowej jednostki budżetowej może być uznane za pracodawcę tylko wówczas, gdy jego samodzielność obejmuje uprawnienie do zatrudniania pracowników (por. wyrok SN z 14 grudnia 2004 r. I PK 135/04 OSNP 2005/15/224). Nigdy pozwanym nie może być też organ jednostki samorządu terytorialnego, np. wójt czy rada gminy (por. wyrok SN z 25 września 2008 r. II PK 36/08 M.P.Pr. 2009/10/532), choćby przepisy finansowe wskazywały, że to organ taki przejmuje zobowiązania.

Z powyższych powodów uzasadniona wydaje się teza, iż w sprawie o zapłatę trzynastki, gdy pozwanym nie jest nowy pracodawca pracownika, jako podmiot odpowiedzialny za zobowiązania likwidowanej jednostki. Pozwana powinna zostać samorządowa osoba prawna (np. gmina), w skład której wchodzi jednostka budżetowa przejmująca zobowiązania zlikwidowanego gospodarstwa pomocniczego.

● nieusprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy trwającej dłużej niż dwa dni,

● stawienia się pracownika do pracy lub przebywania w pracy w stanie nietrzeźwości,

● wymierzenia pracownikowi kary dyscyplinarnej wydalenia z pracy lub ze służby,

● rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Art. 89, art. 100 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz. 1241 z późn. zm.).

Art. 5 ustawy z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (Dz.U. nr 160, poz. 1080 z późn.zm.)

Art. 2 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 223, poz. 1458).