Gminy mogą uniknąć wypłacania dodatku dla nauczycieli

Gminy już od 11 lat mają obowiązek zapewniania średnich płac pedagogom. W przyszłym roku po raz trzeci muszą się z niego szczegółowo rozliczyć. Zgodnie z art. 30a Karty nauczyciela (KN) każdego roku organ prowadzący szkołę przeprowadza analizę poniesionych w poprzednim roku kalendarzowym wydatków na wynagrodzenia nauczycieli w odniesieniu do wysokości średnich wynagrodzeń oraz średniorocznej struktury zatrudnienia nauczycieli na poszczególnych stopniach awansu zawodowego.

W ostatnim okresie kolejny raz zmieniła się jednak zasada naliczania średnich. Od 1 stycznia 2011 roku obowiązuje znowelizowane rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad ustalania wynagrodzenia oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy nauczycieli.

Rozporządzenie stanowi, że przy wyliczaniu dodatku uzupełniającego do średniej trzeba koniecznie wliczyć wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy, ekwiwalent za ten urlop, nagrodę jubileuszową i trzynastą pensję.

Przed nowelizacją samorządy przy wypłacaniu wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy musiały uwzględnić m.in. pensję zasadniczą, dodatki za wysługę lat, motywacyjny, funkcyjny oraz warunki pracy.

Nowelizacja rozporządzenia każe uwzględniać też jednorazowy dodatek uzupełniający. Stanowi on wyrównanie do średniej za cały rok. Dlatego w wynagrodzeniu miesięcznym za urlop jest uwzględniany w wysokości 1/12 kwoty wyrównania. Dodatek też ma być uwzględniany przy wypłacaniu pedagogom trzynastej pensji.

Dlatego dodatek uzupełniający wypłacony nauczycielom w 2011 roku za poprzedni rok wlicza się do podstawy ustalenia wysokości trzynastego wynagrodzenia za rok 2011, który będzie wypłacany w następnym roku.

Zmianie nie uległy zasady naliczania trzynastki. W tym zakresie wciąż będzie miał zastosowanie art. 4 ust. 1 ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej. Zgodnie z nim wynagrodzenie roczne ustala się w wysokości 8,5 proc. sumy wynagrodzenia za pracę otrzymanego przez pracownika w ciągu roku kalendarzowego, za który przysługuje to wynagrodzenie, uwzględniając wynagrodzenie i inne świadczenia ze stosunku pracy przyjmowane do obliczenia ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy. W całej administracji państwowej, w tym też w samorządach, obowiązek wypłaty dodatkowego wynagrodzenia rocznego przypada nie później niż w ciągu pierwszych trzech miesięcy roku kalendarzowego następującego po roku, za który przysługuje to wynagrodzenie.

W czerwcu 2011 roku zmieniono też rozporządzenia w sprawie sposobu opracowywania sprawozdania z wysokości średnich wynagrodzeń nauczycieli na poszczególnych stopniach awansu zawodowego w szkołach prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego. Dane zawarte w postaci elektronicznej muszą być zgodne z tymi przekazywanymi w formie pisemnej.

Ponadto sprawozdanie powinno być podpisane przez osobę faktycznie je sporządzającą i przedstawiciela organu prowadzącego - w rozumieniu art. 91d pkt 2 ustawy - Karta nauczyciela.

Samorządy w celu poprawnego wyliczenia średnich płac nauczycieli muszą zapoznać się z wzorami ich wyliczeń, które są określone w rozporządzeniu ministra edukacji narodowej. Na ich podstawie wszystkie placówki, nie tylko szkoły, powinny być uwzględniane przy wyliczaniu średnich płac nauczycieli z określonym stopniem awansu w przeliczeniu na pełne etaty. Samorządy, wyliczając średnią, muszą uwzględniać kilkanaście składników wynagrodzenia nauczycieli. Jeśli np. stażyści ze wszystkich szkół na terenie gmin nie osiągają średniej, to różnica kwoty obliczanej zgodnie ze średnią a kwotą już przez nich otrzymaną będzie im wypłacona w dodatku uzupełniającym.

Gdy wyliczona różnica na pełny etat wyniesie 200 zł, to nauczyciel zatrudniony na pół etatu otrzyma 100 zł. Z kolei nauczyciel zatrudniony na 1,5 etatu otrzyma wyrównanie do pełnego etatu w wysokości 200 zł. Co więcej, jeśli nauczyciel był zatrudniony w ubiegłym roku przez sześć miesięcy, otrzyma on 100 zł dodatku proporcjonalnie do jego zatrudnienia. Na taki dodatek mogą też liczyć ci, którzy już nie pracują w szkole i nie osiągnęli średniej.

Samorządy, które zatrudniają nauczycieli na 1,5 etatu (na tyle maksymalnie pozwala Karta nauczyciela), nie będą mieć problemów z zapewnieniem średnich płac. Mogą starać się tego uniknąć przez zlecanie pedagogom dodatkowych zajęć. W zapewnieniu średnich pomaga też ustanowienie wysokich dodatków motywacyjnych, funkcyjnych czy też za tzw. wychowawstwo.

I choć to dyrektorzy szkół decydują o strukturze zatrudnienia nauczycieli, którzy przygotowują arkusze organizacyjne swoich placówek, to duży wpływ na politykę kadrową mają także gminy. To one ostatecznie zatwierdzają arkusze organizacyjne placówek i mają prawo zalecić np. niezatrudnianie nowych pedagogów.

Kolejnym obowiązkiem samorządów jest rozliczenie się przed określonym instytucjami z obowiązku zapewnienia średnich płac pedagogom. W tym celu muszą przestrzegać terminów określonych w KN, które dotyczą wypłacenia wynagrodzeń nauczycielom. Jeśli ich nie dochowają, mogą się narazić np. na zarzut naruszenia dyscypliny finansów.

Nowelizacja Karty Nauczyciela zobowiązała też ministra edukacji narodowej do sporządzenia jednolitego wzoru sprawozdania dla gmin. Takie sprawozdanie powinno być przygotowane przez wszystkie gminy. W efekcie muszą go przygotować nawet te samorządy, które nie musiały wypłacać tzw. jednorazowego dodatku uzupełniającego.

Samorządy są kontrolowane z wywiązania się z obowiązku zapewnienia nauczycielom średnich płac przy okazji tzw. kompleksowej kontroli przeprowadzanej przez Regionale Izby Obrachunkowe (RIO). Sprawdzany jest wtedy sposób wyliczenia średnich i wypłacenia ewentualnego dodatku uzupełniającego. Każda gmina musi się spodziewać kontroli pensji co cztery lata.

Przy czym jednostki są sprawdzane dwukrotnie. Za pierwszym razem RIO weryfikuje poprawność sporządzonego sprawozdania - jeśli okaże się, że są w nim nieprawidłowości, gmina będzie musiała je wyjaśnić.

Drugie sprawdzenie nastąpi przy okazji kompleksowej kontroli gminy. Kontrolerzy będą wtedy badać stopień osiągnięcia wysokości średnich wynagrodzeń nauczycieli. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości RIO powiadomi wojewodę o niewykonywaniu zadania przez gminę.

Tak. Każda gmina, która co miesiąc dokonuje analizy zapewniania nauczycielom średnich płac, może dzięki swoim decyzjom doprowadzić do uniknięcia wypłaty jednorazowego dodatku uzupełniającego. Wystarczy, że w tym celu np. przyzna nagrody najlepszym pedagogom.

Jeśli gmina nie monitoruje wynagrodzeń nauczycieli, to często musi się liczyć z wypłatą takiego dodatku. W efekcie otrzymują go wszyscy z danej grupy awansu zawodowego nauczycieli, np. stażyści. Wtedy dodatek nie jest przyznawany najlepszym, ale wszystkim z tej grupy bez względu na ich zaangażowanie. Dlatego w ocenie wielu samorządów wypłacanie dodatku jest demotywujące.

Jeśli samorząd dysponuje odpowiednimi środkami, to lepiej jest wypłacić nagrody tylko najlepszym pedagogom. Co więcej, w takiej sytuacji dodatki mogą doprowadzić do uniknięcia konieczności wypłaty wyrównania lub zmniejszenia jego wysokości.

Gminy przy wyliczeniu średnich płac dla nauczycieli za 2011 r. powinny uwzględnić dwie kwoty bazowe - za okres styczeń - sierpień 2446 zł oraz za okres wrzesień - grudzień 2618 zł

Gmina ma obowiązek do:

- sporządzić analizę poniesionych wydatków na pensje pedagogów,

- wypłacić dodatek uzupełniający nauczycielom, którzy nie osiągnęli średnich płac,

. - sporządzić sprawozdanie z poniesionych wydatków na pensje pedagogów,

. - przesłać dyrektorowi szkoły, oświatowym związkom zawodowym oraz regionalnym izbom obrachunkowym sprawozdanie.

Stażysty - - 100 proc. kwoty bazowej*

Nauczyciela kontraktowego - - 111 proc.

Nauczyciela mianowanego - - 144 proc.

Nauczyciela dyplomowanego - - 184 proc.

* tyle wyniesie kwota bazowa po 7-proc. podwyżce od 1 września 2011 r.

Artur Radwan

artur.radwan@infor.pl

Ustawa z 19 listopada 2009 r. o zmianie ustawy - Karta nauczyciela (Dz.U. nr 213, poz. 1650). Rozporządzenie ministra edukacji narodowej z 13 stycznia 2010 r. w sprawie sposobu opracowywania sprawozdania z wysokości średnich wynagrodzeń nauczycieli na poszczególnych stopniach awansu zawodowego w szkołach prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego (Dz.U. nr 6, poz. 35 z późn. zm.). Rozporządzenie ministra edukacji narodowej z 28 czerwca 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie sposobu opracowywania sprawozdania z wysokości średnich wynagrodzeń nauczycieli na poszczególnych stopniach awansu zawodowego w szkołach prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego (Dz.U. nr 143, poz. 838).