Gminy muszą płacić składki za nauczycieli i wychowawców z prawem do emerytur pomostowych

Samorządy prowadzące szkoły i różnego rodzaju placówki wychowawcze zatrudniające pracowników wykonujących prace w szczególnym charakterze lub w szczególnych warunkach, obowiązkowo muszą za nich odprowadzać do ZUS składki na Fundusz Emerytur Pomostowych (FEP). Nakaz ten dotyczy m.in. nauczycieli i wychowawców urodzonych po 31 grudnia 1948 r. Rodzaje prac, które podlegają oskładkowaniu, zostały wymienione w załączniku nr 2 do ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych.

Obowiązek opłacania składek na FEP za pracownika powstaje z dniem rozpoczęcia wykonywania przez niego pracy o szczególnym charakterze lub w szczególnych warunkach, a ustaje z dniem zaprzestania tych prac. Stopa procentowa składki na FEP wynosi 1,5 proc. podstawy wymiaru składki, ustalanej na analogicznych zasadach jak podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Składka ta jest finansowana w całości przez ich płatnika. Należy ją opłacać co miesiąc. Okazuje się jednak, że nie za wszystkie osoby pracujące z trudną młodzieżą trzeba płacić.

Kto podlega

Reforma emerytalna spowodowała ograniczenie uprawnień do wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej. Po długich dyskusjach udało się ustalić, że tylko część opiekunów może pracować krócej. Z takiej możliwości mogą skorzystać wyłącznie osoby wykonujące pracę nauczycieli i wychowawców oraz inni pracownicy pedagogiczni zatrudnieni w:

● młodzieżowych ośrodkach wychowawczych,

● młodzieżowych ośrodkach socjoterapii,

● ośrodkach szkolno-wychowawczych,

● schroniskach dla nieletnich oraz zakładach poprawczych,

zgodnie z ustawą z 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich.

To znaczy, że prawo do emerytury pomostowej mają wyłącznie nauczyciele, wychowawcy oraz pracownicy pedagogiczni zatrudnieni w placówkach, w których przebywają nieletni skierowani przez sąd rodzinny. Chodzi także o te młode osoby wobec których zastosowano środek tymczasowy (w postaci umieszczenia w schronisku dla nieletnich). Warto zwrócić uwagę, że kryterium decydującym o obowiązku ponoszenia dodatkowych obciążeń jest sprawa bezpieczeństwa publicznego. I tylko za tych pracowników samorządy muszą ponosić dodatkowe koszty w postaci składek na fundusz.

Jaka kara

Obowiązkowe składki muszą być opłacane za wszystkich pracowników urodzonych po 31 grudnia 1948 r., którzy wykonują pracę w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach pomostowych, bez względu na wymiar czasu pracy, w jakim ją wykonują. To znaczy, że składkę na FEP należy także opłacać za pracowników wykonujących te prace w niepełnym wymiarze czasu pracy (np. na pół etatu). Zasada ta wynika z art. 35 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych. Należy ją opłacać za pracownika, który spełnia łącznie dwa warunki:

● urodził się po 31 grudnia 1948 r.,

● wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej wyjaśnia, ze wobec wyraźnego odesłania w art. 35 ust.1 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych - w zakresie dookreślenia pracownika, za którego płatnik składek winien opłacać składki na FEP - jedynie do przepisów art. 3 ust. 1 i 3 przywołanej wyżej ustawy, składka na FEP powinna być opłacana za wszystkich pracowników urodzonych po 31 grudnia 1948 r., którzy wykonują pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Art. 3 ust. 4 i 5 ustawy o emeryturach pomostowych, zgodnie z którym za pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze rozumie się wykonujących te prace w pełnym wymiarze czasu pracy, ma znaczenie jedynie przy ubieganiu się przez ubezpieczonych o ustalenie prawa do emerytury pomostowej. Nie ma to natomiast znaczenia przy opłacaniu składek.

Tylko okres pracy wykonywanej w pełnym wymiarze może natomiast zostać zaliczony do wymaganego szczególnego stażu pracy, od którego zależy uzyskanie emerytury pomostowej. Zapis ten nie ma jednak znaczenia przy kwalifikowaniu przez płatnika (pracodawcę) prac jako prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Jednocześnie resort wskazuje, że zgodnie z art. 41 ust. 8 ustawy o emeryturach pomostowych informacje dotyczące pracowników umieszczonych w ewidencji płatnik składek przekazuje do ZUS w zgłoszeniu danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze za dany rok kalendarzowy na druku ZUS ZSWA w terminie do 31 marca następnego roku kalendarzowego.

Płatnicy składek muszą jednak pamiętać, że w przypadku nieterminowego opłacania składek lub ich niewnoszenia poniosą konsekwencje finansowe. Zgodnie z art. 24 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585 z późn. zm.) w razie nieopłacenia składek lub opłacenia ich w zaniżonej wysokości zakład może wymierzyć płatnikowi składek dodatkową opłatę do wysokości 100 proc. nieopłaconych składek. Zasada ta została powtórzona w art. 40 ustawy o emeryturach pomostowych.

Nie tylko bursa poza prawem

Chociaż ustawa o emeryturach pomostowych obowiązuje od blisko czterech lat, to nadal są problemy interpretacyjne. W efekcie tego konieczne było wyjaśnienie, czy samorządy muszą ponosić dodatkowe koszty związane z opłaceniem składek na FEP. Tak jest w przypadku bursy, która jest zakładem opiekuńczym dla młodzieży uczącej się poza miejscem zamieszkania, prowadzonym przez powiat i działającym na podstawie ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm.). Zasady jej funkcjonowania określa także rozporządzenie ministra edukacji narodowej i sportu z 7 marca 2005 r. w sprawie rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych, warunków pobytu dzieci i młodzieży w tych placówkach oraz wysokości i zasad odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach (Dz.U. z 2005 r. nr 52, poz. 467 z późn. zm.). Opiekę w bursie sprawują nauczyciele i wychowawcy, których prawa i obowiązki wynikają z ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674, z późn. zm.). Jednak ustawa o emeryturach pomostowych nie obejmuje tej grupy zawodowej. Tym samym nie ma obowiązku opłacania składek za osoby zatrudnione w tym miejscu. To oznacza również, że pracownicy burs nie mogą skorzystać z pomostówek.

Praca z trudną młodzieżą także nie jest wystarczającym kryterium, aby takie osoby obciążały budżet z powodu obowiązku opłacania dodatkowych składek do FEP. Tak jest w przypadku osób zatrudnionych w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym (patrz ramka), który jednak nie jest ośrodkiem szkolno-wychowawczym, o którym mowa w pkt 21 zał. nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. Co konkretnie odróżnia te dwa rodzaje ośrodków, wyjaśnia rzecznik prasowy Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej - patrz opinia eksperta.

Jeden dzień wystarczy

Płatnicy składek jednak nie mogą zrozumieć dlaczego, skoro oni ponoszą koszty związane z opłacaniem składek, to ubezpieczeni nie będą mogli wcześniej skończyć aktywności zawodowej - pomimo, że faktycznie wykonują prace o szczególnym charakterze. Ministerstwo nie ma jednak wątpliwości, że prawo do ubiegania się o takie świadczenia mają wyłącznie osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r. Ale to nie wszystko, podstawowym warunkiem, jaki musi spełnić osoba ubiegająca się o emeryturę pomostową jest to, aby przepracowała co najmniej jeden dzień przed 1 stycznia 1999 r., wykonując prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów obowiązujących przed 1 stycznia 2009 r. W praktyce oznacza to, że o emeryturę pomostową może się ubiegać osoba, która przepracowała w szczególnym charakterze przynajmniej jeden dzień przed 1 stycznia 1999 r., a także była zatrudniona po 31 grudnia 2008 r., wykonując pracę wymienioną w ustawie o pomostówkach. W omawianym przez nas przypadku o takie świadczenie mogą występować nauczyciele zatrudnieni w szczególnym charakterze w placówkach określonych w załączniku do ustawy o emeryturach pomostowych.

Wcześniej na odpoczynek

● ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, wynoszący co najmniej 15 lat,

● ma okres składkowy i nieskładkowy (uwzględniony w wymiarze nie większym niż 1/3 udowodnionego okresu składkowego), wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn.

Powszechne zasady dla opiekunów niepełnosprawnych

● niesłyszących i słabosłyszących;

● niewidomych i słabowidzących;

● z niepełnosprawnością ruchową;

● z autyzmem;

● ze sprzężonymi niepełnosprawnościami;

● z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim, umiarkowanym lub znacznym.

Kwestie działalności tych ośrodków reguluje rozporządzenie ministra edukacji narodowej i sportu z 7 marca 2005 r. w sprawie rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych, warunków pobytu dzieci i młodzieży w tych placówkach oraz wysokości i zasad odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach.

Praca nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych wykonywana w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym dla dzieci i młodzieży nie jest pracą o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych, więc samorząd nie musi płacić za nie składek na FEP. Tym samym zatrudnione tam osoby nie będą mieć prawa do pomostówek. Jeśli więc samorząd zdecyduje się na ich zwolnienie, to ci pracownicy będą musieli szukać pracy na otwartym rynku, pracując do osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego.

Ważne

Art. 3 ust. 4 i 5 ustawy o emeryturach pomostowych, zgodnie z którym za pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze rozumie się pracowników wykonujących te prace w pełnym wymiarze czasu pracy, ma znaczenie jedynie przy ubieganiu się przez ubezpieczonych o ustalenie prawa do emerytury pomostowej. Nie ma to natomiast znaczenia przy opłacaniu składek

Bożena Wiktorowska

bozena.wiktorowska@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. nr 237, poz. 1656 z późn. zm.). Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm.). Ustawa z 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz.U. z 2002 r. nr 11, poz. 109 z późn. zm.). Ustawa z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674, z późn. zm.)

OPINIA EKSPERTA

@RY1@i02/2012/192/i02.2012.192.08800080h.803.jpg@RY2@

Janusz Sejmej, rzecznik prasowy Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej

Płacący składki na Fundusz Emerytur Pomostowych powinni wyraźnie odróżniać specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze od ośrodków szkolno-wychowawczych

Specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy nie jest ośrodkiem szkolno- wychowawczym, o którym mowa w pkt. 21 zał. nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.

Pojęcie specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego funkcjonuje na gruncie ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.) jako jeden ze środków wychowawczych dla dzieci i młodzieży, które z powodu niepełnosprawności nie mogą uczęszczać do szkoły, przedszkola w miejscu zamieszkania.

Natomiast ośrodek szkolno-wychowawczy, o którym mowa w ustawie o emeryturach pomostowych, to jeden ze środków zapobiegania i zwalczania demoralizacji i przestępczości nieletnich, który mógł zastosować sąd rodzinny wobec nieletnich na podstawie art. 6 pkt 9 ustawy z 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich w brzmieniu sprzed 23 sierpnia 2008 r. Tak więc ośrodek szkolno-wychowawczy, o którym mowa w ustawie o emeryturach pomostowych, to placówka dla nieletnich, którzy popadli w konflikt z prawem bądź z zasadami współżycia społecznego, wobec których sąd rodzinny zastosował środek wychowawczy w postaci umieszczenia w takiej placówce. Obecnie funkcje tych ośrodków pełnią młodzieżowe ośrodki wychowawcze oraz młodzieżowe ośrodki socjoterapii.

Nieletni, wobec którego sąd rodzinny zastosował środek wychowawczy w postaci umieszczenia w młodzieżowym ośrodku wychowawczym lub młodzieżowym ośrodku socjoterapii, kierowany był do ośrodka wskazanego przez Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej w Warszawie, przez starostę właściwego ze względu na miejsce zamieszkania nieletniego, a w przypadku braku miejsca zamieszkania - starostę właściwego ze względu na miejsce pobytu nieletniego. Od 1 stycznia 2010 r. funkcję tę przejął Ośrodek Rozwoju Edukacji, który powstał w wyniku połączenia Centralnego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli i Centrum Metodycznego Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej.

Zasady kierowania nieletnich do tych ośrodków reguluje rozporządzenia ministra edukacji narodowej i sportu z 26 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych zasad kierowania, przyjmowania, przenoszenia, zwalniania i pobytu nieletnich w młodzieżowym ośrodku wychowawczym oraz młodzieżowym ośrodku socjoterapii (Dz.U. z 2004 r. nr 178, poz. 1833 z późn. zm.).