Są inne możliwości obsadzania wakatów niż nadużywanie p.o.

Powierzanie pełnienia obowiązków, tzw. p.o., nie jest zjawiskiem rzadkim w administracji publicznej, w tym w samorządzie. W internecie nietrudno znaleźć tego przykłady. Generalnie uważa się, że jest to sposób niepożądany, niezgodny z prawem i należy go zwalczać. Oznacza bowiem obejście obowiązku obsadzania etatów urzędniczych w drodze wolnego i konkurencyjnego naboru. Praktyka powierzania obowiązków sekretarza w gminie, powiecie i województwie była jedną z głównych przyczyn nowelizacji ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 902; dalej: u.p.s.) z 10 maja 2013 r.

Powodem, który może już wkrótce stwarzać pokusę powierzania obowiązków, jest likwidacja gabinetów politycznych w samorządzie. Przewiduje ją nowelizacja u.p.s. uchwalona przez Sejm 15 września 2017 r. Sęk w tym, że takie zagospodarowanie doradców i asystentów będzie niezgodne z prawem. Nie jest bowiem dopuszczalne przenoszenie pracowników w drodze awansu wewnętrznego (czyli bez konieczności organizowania naboru) między grupami stanowisk.

Grupy stanowisk ⒸⓅ

● urzędniczych, w tym kierowniczych stanowiskach urzędniczych,

● doradców i asystentów,

● pomocniczych i obsługi.

AGP

Pozostają jeszcze stanowiska w podmiotach samorządowych, w których nie obowiązują przepisy u.p.s. Zgodnie bowiem z art. 2 u.p.s. przepisów ustawy nie stosuje się do pracowników zatrudnionych w jednostkach samorządowych, których status prawny określają odrębne przepisy. Ale te szczególne regulacje również nie przewidują możliwości powierzania obowiązków, z pewnymi wyjątkami - dla przykładu można podać przepisy oświatowe, które jednak ustawodawca obwarował warunkami. W praktyce mogą się pojawić problemy kadrowe, gdy do naboru na dane stanowisko nie zgłosi się żaden kandydat albo wystartuje jedna osoba, która nie spełnia wymagań selekcyjnych. Takie patowe sytuacje też nie uzasadniają jednak naruszania prawa przez obsadzenie wakatu w drodze powierzenia obowiązków. Ustawa o pracownikach samorządowych przewiduje wachlarz rozwiązań, które z powodzeniem pracodawca może zastosować. O tym, jakie są to mechanizmy, piszemy poniżej.

Główne kryterium to legalność

Przepisy u.p.s. nie zakazują wyraźnie obsadzania stanowisk na zasadzie pełnienia obowiązków. Czy może to być zatem argument za dopuszczalnością takiej praktyki? Odpowiedź musi być negatywna, ponieważ wobec organów samorządu nie stosuje się zasady: to, czego prawo nie zabrania, jest dozwolone. Przeciwnie, dotyczy ich reguła, zgodnie z którą dozwolone jest tylko to, co prawo wyraźnie przewiduje (por. np. rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody lubelskiego z 2 stycznia 2017 r., znak: PN-II.4131.483.2016, oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 maja 1993 r., sygn. akt III SA 2017/92).

W tym duchu wypowiedział się też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, który w wyroku z 21 stycznia 2016 r. (sygn. akt III SA/Gd 847/15) dodał, że stosownie do art. 7 Konstytucji RP organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, a zatem samodzielność organów gminy istnieje wyłącznie w granicach ustanowionego prawa. Należy więc podkreślić, że u.p.s. nie zawiera regulacji przyznającej uprawnienia pracodawcy samorządowego do obsadzenia stanowiska w drodze powierzenia pełnienia obowiązków.

Trzeba jednak dodać, że w przeszłości przepisy przewidywały instytucję pełnienia obowiązków. Wprowadzona ona była m.in. do nieobowiązującej już ustawy z 18 grudnia 1998 r. o służbie cywilnej. To rozwiązanie (odnoszące się również do dyrektorów generalnych urzędów) było obwarowane jednak kilkoma warunkami. Powierzenie następowało na czas określony w ustawie (sześć miesięcy z możliwością jednokrotnego przedłużenia o trzy miesiące albo na okres urlopu bezpłatnego lub wychowawczego). Podobną rolę odegrał art. 144a ustawy z 18 grudnia 1998 r. o służbie cywilnej, który został wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 12 grudnia 2002 r. (sygn. akt K 9/02, OTK-A 2002/7/94) uznany za niezgodny z art. 153 konstytucji. Powodem było m.in. to, że zdaniem trybunału art. 144a ustawy z 18 grudnia 1998 r. o służbie cywilnej był nadużywany i stwarzał drogę do pozamerytorycznego decydowania o kryteriach wyboru, a tym samym praktycznej negacji potrzeby istnienia obiektywnych i czytelnych reguł (czyli konkursowego naboru na wyższe stanowiska w służbie cywilnej).

Z tego powodu możliwości obsadzania stanowisk na zasadzie p.o. nie przewiduje obecna ustawa z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1345 ze zm.) ani omawiana u.p.s.

Definicja pojęcia

W orzecznictwie powierzenie stanowiska (lub inaczej powierzenie pełnienia obowiązków) oznacza generalnie wejście danej osoby, której powierza się to pełnienie obowiązków, w sytuację prawną w zakresie funkcji, zadań i kompetencji właściwą (przypisaną) temu stanowisku. Jest to oczywiście wejście w sytuację prawną tymczasowe, zamknięte w oznaczonym horyzoncie czasowym. Podkreśla się przy tym, że rozwiązanie to wynika wprost z przepisów. Te określają również zakres merytoryczny, jaki obejmuje p.o. Mogą przewidywać możliwość wykonywania wszystkich kompetencji lub tylko niektórych, przypisanych do danego stanowiska. Przy czym ustalają przesłanki, które muszą być spełnione, aby uruchomić czasowe powierzenie etatu (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 7 czerwca 2017 r., sygn. akt I ACa 88/17).

Z przepisów u.p.s. wynika, że nie jest możliwe czasowe powierzenie pełnienia obowiązków w innej formule niż określona w art. 12 i art. 21 u.p.s., a tym bardziej nie jest dopuszczalne stałe zatrudnienie (obsadzenie stanowiska) bez naboru wewnętrznego lub zewnętrznego, który jest obowiązkowy przy zatrudnianiu wszystkich pracowników na stanowiskach urzędniczych (w tym również na kierowniczych stanowiskach urzędniczych).

WAŻNE

Zasada otwartego i konkurencyjnego naboru jest regułą zatrudniania pracowników na wszystkich stanowiskach urzędniczych. Oznacza to, że nie jest dopuszczalne zatrudnianie na tych stanowiskach w drodze powierzenia pełnienia obowiązków.

Przepisy jedno, praktyka drugie

W praktyce obsadzanie w drodze powierzenia obowiązków odbywa się w celu uniknięcia wymogów kwalifikacyjnych dla danego stanowiska kierowniczego. Brak podstaw prawnych nie oznacza, że w jednostkach samorządu terytorialnego (JST) nie dochodzi do faktycznego korzystania z tej instytucji przez organy wykonawcze - zauważa radca prawny Bartosz Góra, prowadzący własną kancelarię w Dębicy. Tytułem przykładu podaje wyrok WSA w Lublinie z 1 grudnia 2008 r. (sygn. akt III SA/Lu 413/08) i wyrok NSA z 29 maja 2009 r. (sygn. akt I OSK 127/09), które wprost odniosły się krytycznie do praktyki powierzania pełnienia obowiązków. Podstawowym zarzutem sądów był brak przepisu, który pozwalałby na takie działanie - twierdzi Bartosz Góra.

Zdaniem prawnika powierzenie obowiązków należy traktować tak samo jak zatrudnienie na danym stanowisku. Istotą pracy jest bowiem właśnie pełnienie (wykonywanie) określonych obowiązków. Mecenas Góra zauważa, że w praktyce powierzenie pełnienia obowiązków może wynikać tak z celowego działania pracodawcy, jak i być również wynikiem czynników niezależnych, np. przeprowadzenia kolejnych nieskutecznych naborów. Jednak w jego ocenie nie można relatywizować zagadnienia w zależności od przyczyn. Przyjęcie, że obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości powierzenia pełnienia obowiązków powinno wymuszać takie działania pracodawcy, które będą mieścić się w granicach prawa.

Według Bartosza Góry nie można tworzyć etatu pełniącego obowiązki jako protezy dla danego stanowiska (por. wyrok WSA w Kielcach z 17 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ke 974/15). Dodaje przy tym, że można znaleźć stanowiska popierające funkcjonowanie instytucji powierzenia obowiązków (zobacz: http://www.chwp.pl/publikacje/nasze-publikacje/pelniacy-obowiazki-w-jednostce-samorzadu-terytorialnego/). Jednak zdaniem prawnika przepisy u.p.s. nie pozwalają legalnie powierzyć pełnienia obowiązków na danym stanowisku.

O dziwo mniej krytyczna w ocenie tej praktyki była Najwyższa Izba Kontroli w raporcie nr 148/2010/P/09/190/LZG z września 2010 r. o wynikach kontroli naboru pracowników na stanowiska urzędnicze w JST. Zdaniem NIK: "Instytucja powierzenia pełnienia obowiązków nie jest przewidziana w przepisach prawa dotyczących pracowników samorządowych, a jedynie została ukształtowana przez praktykę. Z założenia ma charakter krótkotrwały i przejściowy, zatem nie powinna być nadużywana. Konieczność zapewnienia prawidłowej organizacji pracy w chwili powstania wakatu na stanowisku kierowniczym uzasadnia powierzenie pełnienia obowiązków, jednak powinno temu towarzyszyć rozpisanie konkursu będącego jedynym przewidzianym prawem instrumentem zapewniającym wybór najlepiej przygotowanych kandydatów do służby publicznej w samorządzie terytorialnym". Należy dodać, że raport ten był impulsem do nowelizacji u.p.s. z 10 maja 2013 r.

Nowelizacja pogłębiła wątpliwości

Ustawa z 10 maja 2013 r. o zmianie ustawy o pracownikach samorządowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2013 r. poz. 645) weszła w życie 1 września 2013 r. Z uzasadnienia jej projektu wynikało, że w niektórych JST praktykuje się zatrudnianie osoby pełniącej obowiązki sekretarza. Osoba taka jest zatrudniana poza otwartym naborem i często nie spełnia wymogów stawianych sekretarzowi przez u.p.s. Dlatego ustawodawca w dodanym ust. 1a w art. 5 wprowadził obowiązek przeprowadzenia naboru kandydatów na wolne stanowisko sekretarza nie później niż w ciągu trzech miesięcy od jego zwolnienia. Jednocześnie w ust. 1b tego artykułu wyraźnie zabroniono obsadzania etatu sekretarza w drodze powierzenia pełnienia obowiązków.

To rozwiązanie jednak było uznawane za zbędne. Profesor Łukasz Pisarczyk w opinii prawnej do projektu nowelizacji pisał: "Krytycznie należy ocenić przepis zakazujący obsadzania stanowiska sekretarza w drodze powierzenia obowiązków. Rozwiązanie takie można uznać za niedopuszczalne już na gruncie obowiązujących przepisów. Należy bowiem podkreślić, że ustawodawca, z zastrzeżeniem pewnych wyjątków, także obecnie nie przewiduje konstrukcji powierzenia pełnienia obowiązków. Co więcej, wprowadzenie proponowanego przepisu w odniesieniu do sekretarzy może spowodować wątpliwości co do innych stanowisk w samorządzie terytorialnym, stając się podstawą nieuzasadnionego wnioskowania a contrario". Regulacja ta może być bowiem tak rozumiana, że jeżeli jest zakazane obsadzanie stanowiska sekretarza w drodze pełnienia obowiązków, to w przypadku innych urzędniczych etatów jest to dozwolone. Zdaniem mecenasa Bartosza Góry do u.p.s. powinien być wprowadzony przepis jednoznacznie wykluczający praktykę pełniących obowiązki.

Wolne stanowisko urzędnicze

Istnieją jednak rozwiązania, które pozwalają zgodnie z prawem rozwiązywać problemy kadrowe. Ważna wskazówka zawarta jest w art. 12 u.p.s., który określa, kiedy mamy do czynienia z wolnym stanowiskiem, tj. kiedy zachodzi konieczność przeprowadzenia naboru. Regulacja ta dotyczy tylko tych etatów urzędniczych, na których pracownicy są zatrudniani na podstawie umowy o pracę. Naboru nie przeprowadza się natomiast na stanowiska nieurzędnicze oraz obsadzane w drodze wyboru (np. wójt, burmistrz, prezydent miasta, członkowie zarządu powiatu i województwa) i powołania (np. zastępca wójta, skarbnik).

Ramka 1. Wakat na stanowisku

Wolnym stanowiskiem urzędniczym (w tym wolnym kierowniczym stanowiskiem urzędniczym) jest stanowisko:

● na które, zgodnie z przepisami u.p.s. albo w drodze porozumienia, nie został przeniesiony pracownik samorządowy zatrudniony na stanowisku urzędniczym (w tym kierowniczym stanowisku urzędniczym), posiadający kwalifikacje wymagane na danym stanowisku, lub

● na które nie został przeprowadzony nabór, albo

● na którym, mimo przeprowadzonego naboru, nie został zatrudniony pracownik.

Artykuł 12 ust. 1 u.p.s. dopuszcza obsadzanie stanowisk urzędniczych w drodze przeniesienia wewnątrz jednostki samorządowej (w drodze awansu wewnętrznego) albo z innej jednostki. Osoba ta musi jednak posiadać wymagane kwalifikacje. Ponadto zgodnie z art. 20 ust. 2 u.p.s. awans wewnętrzny może zostać dokonany jedynie w ramach tej samej grupy stanowisk. Oznacza to, że przy obsadzaniu danego stanowiska w trybie przeniesienia służbowego lub porozumienia stron nie uruchamia się procedury naboru zewnętrznego.

WAŻNE

Wolnym stanowiskiem urzędniczym w rozumieniu art. 12 u.p.s. jest tylko takie, na którym zatrudnia się pracowników w oparciu o umowę o pracę.

Jednocześnie trzeba wyjaśnić, że z wakatem na stanowisku nie mamy do czynienia wtedy, gdy urzędnik przebywa na zwolnieniu lekarskim albo urlopie (np. macierzyńskim albo bezpłatnym). W tym przypadku może mieć zastosowanie art.  2 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którym nie wymaga przeprowadzenia naboru zatrudnienie osoby na zastępstwo w związku z usprawiedliwioną nieobecnością pracownika samorządowego. Chodzi zatem o umowę o pracę na czas określony, o której mowa w art. 25¹ par. 4 pkt 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1666 ze zm.; dalej: k.p.).

Przeniesienie do innej jednostki

Sposobem na rozwiązanie problemów kadrowych związanych z wakatem albo czasową nieobecnością urzędnika jest skorzystanie z art. 22 u.p.s. Zgodnie z jego treścią pracownika samorządowego zatrudnionego na stanowisku urzędniczym, w tym kierowniczym stanowisku urzędniczym, można na jego wniosek lub za jego zgodą przenieść do pracy w innej jednostce, o której mowa w art. 2 u.p.s., w tej samej lub innej miejscowości, w każdym czasie, jeżeli nie narusza to ważnego interesu jednostki, która dotychczas go zatrudniała, oraz przemawiają za tym ważne potrzeby po stronie jednostki przejmującej (ust. 1). Przeniesienie następuje w drodze porozumienia pracodawców (ust. 2). W przypadku przeniesienia pracownika samorządowego zatrudnionego na stanowisku urzędniczym, w tym kierowniczym stanowisku urzędniczym, do innej jednostki, jego akta osobowe wraz z pozostałą dokumentacją w sprawach związanych ze stosunkiem pracy przekazuje się do jednostki, w której ma być zatrudniony (ust. 3).

Z regulacji wynika, że możliwość przeniesienia musi się odbywać w ramach jednostek wskazanych w art. 2 u.p.s. Obsadzenie stanowiska urzędniczego w drodze przeniesienia urzędnika z innej jednostki nie wymaga przeprowadzania procedury naboru.

Ramka 2. Przesunięcia pracowników pomiędzy jednostkami

Przeniesienie może być dokonywane w ramach:

● urzędów marszałkowskich oraz wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych;

● starostw powiatowych oraz powiatowych jednostek organizacyjnych;

● urzędów gmin, jednostek pomocniczych gmin oraz gminnych jednostek i zakładów budżetowych;

● biur (ich odpowiedników) związków jednostek samorządu terytorialnego oraz zakładów budżetowych utworzonych przez te związki;

● biur (ich odpowiedników) jednostek administracyjnych jednostek samorządu terytorialnego.

Przeniesienie może nastąpić do jednostki organizacyjnej położonej w tej samej lub innej miejscowości. Z art. 22 u.p.s. nie wynika również ograniczenie przesunięć pracowników pomiędzy jednostkami organizacyjnymi JST różnego szczebla. Oznacza to, że urzędnik może np. w drodze porozumienia przejść z gminnego podmiotu do powiatowej jednostki organizacyjnej.

Propozycja przeniesienia służbowego na podstawie art. 22 u.p.s. powinna określać istotne postanowienia umowy o pracę (art. 29 par. 1 k.p.), ponieważ zgoda na przesunięcie do pracy w innej jednostce dotyczy również warunków, na jakich pracownik samorządowy będzie kontynuował tam zatrudnienie. Tak orzekł Sąd Najwyższy w wyroku z 20 października 2015 r. (sygn. akt I PK 288/14). Podkreślił ponadto, że złożona propozycja musi być tak skonkretyzowana w zakresie warunków pracy i płacy, aby pracownik miał dostateczne rozeznanie, na co się zgadza.

PRZYKŁAD 1

Propozycja nowych warunków zatrudnienia

Główna księgowa zatrudniona w dwóch przedszkolach gminnych po połowie etatu otrzymała propozycję przejścia do Centrum Usług Wspólnych. W propozycji określono wysokość pensji oraz zatrudnienie na pełen etat. Pracownica zaakceptowała nowe warunki pracy i płacy.

W wyniku przeniesienia treść dotychczasowego angażu zmienia się w zakresie określenia pracodawcy oraz miejsca świadczenia pracy. Dodatkowo zmianie mogą ulec inne warunki zatrudnienia, np. nazwa zajmowanego przez pracownika stanowiska, wysokość wynagrodzenia lub zakres obowiązków. Dopuszczalna jest też modyfikacja rodzaju umowy, np. bezterminowa na terminową i odwrotnie (wyrok SN z 28czerwca 2013 r., sygn. akt I PK 27/13). Przeniesienie odbywa się za zgodą urzędnika. Zatem musi on zaakceptować nowe warunki zatrudnienia, w tym rodzaj kontraktu.

Bardzo ważne wyjaśnienia dotyczące przeniesienia urzędnika zawarte są w wyroku SN z 12 czerwca 2013 r. (sygn. akt I PK 2/13). W orzeczeniu tym stwierdzono, że przeniesienie urzędnika do pracy w innej jednostce samorządowej w drodze porozumienia pracodawców na podstawie art. 22 u.p.s. nie powoduje rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą dotychczasowym i nawiązania nowego stosunku pracy z jednostką, w której pracownik ma być zatrudniony. Dotychczasowy pracodawca nie ma więc obowiązku wydania świadectwa pracy.

WAŻNE

Nie jest dopuszczalne przenoszenie pracowników z powołania i wyboru do innej jednostki organizacyjnej.

Kontynuacja zakładowego stażu pracy

Ponadto SN w wyroku z 12 czerwca 2013 r. wskazał, że w myśl art. 36 par. 1 k.p. długość okresu wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony jest uzależniona od okresu zatrudnienia u danego pracodawcy. W orzecznictwie SN przyjmuje się, że użyte w tym przepisie pojęcie "okres zatrudnienia u danego pracodawcy" oznacza zakładowy staż pracy, przez który co do zasady należy rozumieć okres trwający od chwili nawiązania stosunku pracy do daty jego ustania z upływem okresu wypowiedzenia (por. wyrok SN z 11 maja 1999 r., sygn. akt I PKN 34/99), przy uwzględnieniu wszystkich okresów zatrudnienia (stosunków pracy) u tego samego (danego) pracodawcy (por. uchwałę SN z 2003 r., sygn. akt III PZP 20/02).

W nawiązaniu do powyższych poglądów SN w wyroku z 12 czerwca 2013 r. wyjaśnił, że zakładowy staż pracy w rozumieniu art. 36 par. 1 k.p. jest jednak pojęciem szerszym niż wskazywałoby brzmienie tego przepisu. Wynika to z art. 36  par. 1¹ k.p., który nakazuje wliczanie (sumowanie) okresów zatrudnienia u kolejnych pracodawców w każdym przypadku, gdy ich zmiana następuje w trybie art. 23¹ k.p. lub z mocy innych przepisów odrębnych, przewidujących następstwo prawne.

Zdaniem SN art. 36 par. 1¹ k.p. usuwa tym samym mogące się wyłaniać na tle art. 36 par. 1 k.p. wątpliwości dotyczące uwzględniania okresu zatrudnienia odbytego co prawda u innego (poprzedniego) pracodawcy, ale w ramach tego samego stosunku pracy. W rezultacie zmiana pracodawcy na zasadach określonych w art. 23¹ k.p. lub wskutek następstwa prawnego powoduje możliwość sumowania okresów zatrudnienia objętych tym samym stosunkiem pracy z takim skutkiem, że stają się one jednym okresem zatrudnienia związanym ze stosunkiem pracy łączącym pracownika z podmiotem zatrudniającym. Inaczej mówiąc, tak zsumowane okresy zatrudnienia stanowią na gruncie art. 36 par. 1 k.p. okres zatrudnienia u tego (danego) pracodawcy, który dokonuje wypowiedzenia umowy o pracę.

Sąd Najwyższy uznał, że art. 22 u.p.s. jest po pierwsze przepisem odrębnym, o którym mowa w art. 36 par. 1¹ k.p. Po drugie, wywołuje takie same skutki jak art. 23¹ k.p. W praktyce oznacza to, że staż pracy w dotychczasowej jednostce samorządowej sumuje się do zakładowego stażu w tym podmiocie, do którego pracownik został przeniesiony w trybie art. 22 u.p.s.

PRZYKŁAD 2

Sumowanie stażów pracy

Andrzej Ł. był zatrudniony w urzędzie miasta na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony przez okres 10 lat. 1 sierpnia 2017 r., po wyrażeniu przez pracownika pisemnej zgody, doszło do zawarcia porozumienia w sprawie przeniesienia go pomiędzy pracodawcami samorządowymi, tj. urzędem miasta a spółką samorządową. Po przepracowaniu dwóch miesięcy, 1 października 2017 r. nowy pracodawca wypowiedział Andrzejowi Ł. umowę o pracę. Okres wymówienia kontraktu powinien wynieść trzy miesiące. Do zakładowego stażu pracy (od którego zależy długość wypowiedzenia) należy bowiem zaliczyć okres pracy w urzędzie miasta. Gdyby ten czas nie został wliczony, Andrzejowi Ł. przysługiwałby tylko miesięczny okres wypowiedzenia.

WAŻNE

Przeniesienie urzędnika do innej jednostki samorządowej może być czasowe lub bezterminowe.

Czasowe powierzenie obowiązków

Kolejnym przepisem, który zwalnia z obowiązku przeprowadzania naboru, a jednocześnie umożliwia rozwiązanie problemów, np. z dłuższą nieobecnością pracownika, jest art.  1 u.p.s. Wyjaśniając istotę tej regulacji SN w wyroku z 12 kwietnia 2017 r. (sygn. akt I PK 345/16) wskazał, że art. 21 u.p.s. przewiduje możliwość jednostronnej zmiany treści stosunku pracy w zakresie stanowiska pracy, która nie jest oświadczeniem woli, lecz poleceniem (służbowym). Przesłanką zastosowania tego rozwiązania są potrzeby jednostki, których ocena istnienia należy do pracodawcy.

Wzór. Powierzenie wykonywania innej pracy niż określona w umowie o pracę ⒸⓅ

Kapkowice, 2 października 2017 r.

Wójt Kapkowic

Pani Maria Kowalska

główny specjalista w wydziale nieruchomości i zagospodarowania przestrzennego

Na podstawie art. 21 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 902) od 2 października 2017 r. powierzam pani na okres do trzech miesięcy w roku kalendarzowym wykonywanie pracy na stanowisku naczelnika wydziału nieruchomości i zagospodarowania przestrzennego.

W związku z powyższym na czas pełnienia wyżej wymienionej funkcji przyznaję pani dodatek funkcyjny w wysokości 1000 zł.

Pozostałe warunki umowy o pracę pozostają bez zmian.

Józef Nowak

wójt Kapkowic

SN podkreślił, że powierzenie pracownikowi samorządowemu innej pracy, nieprzewidzianej w umowie o pracę, na podstawie tego artykułu, ma charakter czasowy. Nie może ono trwać w sumie dłużej niż trzy miesiące w roku kalendarzowym. Warunkiem czasowego powierzenia pracy innej niż określona w angażu jest to, aby pracownik posiadał kwalifikacje do jej wykonywania. W okresie pracy na nowym stanowisku pracownikowi przysługuje wynagrodzenie stosowne do wykonywanej pracy, lecz nie niższe od dotychczasowego. SN zauważył również, że art. 21 u.p.s. nie zawiera regulacji, która określałaby przedział czasu zbliżony do okresu wypowiedzenia, po upływie którego miałyby obowiązywać nowe warunki zatrudnienia. Terminowe powierzenie pracownikowi innej pracy staje się więc skuteczne z dniem określonym w decyzji pracodawcy.

Ponadto SN stwierdził, że powierzenie nie musi być dokonane na piśmie ani zawierać uzasadnienia. Nie wymaga również uprzedniej konsultacji ze związkami zawodowymi. Pracodawca nie ma też obowiązku informowania pracownika o możliwości odwołania się do sądu. Należy pamiętać, że art. 21 u.p.s. może być zastosowany, gdy łącznie wystąpią przesłanki w nim określone.

Przesłanki wyznaczenia innych obowiązków

● jest to uzasadnione potrzebami jednostki, w której zatrudniony jest pracownik (potrzebami pracodawcy),

● okres wykonywania pracy innej niż określono w kontrakcie nie może przekroczyć trzech miesięcy w roku kalendarzowym,

● powierzenie innych obowiązków nie będzie skutkowało obniżeniem wynagrodzenia pracownika,

● powierzona praca musi być zgodna z kwalifikacjami pracownika. ⒸⓅ

Z art. 21 u.p.s. wynika, że czasowe powierzenie innych obowiązków jest dopuszczalne na okres trzech miesięcy w roku kalendarzowym. Na przełomie lat inna praca niż określona w angażu może być przez pracownika wykonywana przez sześć miesięcy.

PRZYKŁAD 3

Na przełomie lat

Kierownik referatu zamówień publicznych wziął urlop bezpłatny na sześć miesięcy (od 1 października 2017 r. do 31 marca 2018 r.) w celu odwiedzin rodziców, którzy mieszkają w USA. Jego pracę będzie wykonywała pracownica tej komórki organizacyjnej urzędu. Jest to dopuszczalne, gdyż nie zostanie przekroczony okres, gdy pracownikowi można powierzyć inną pracę. Nie jest też konieczna zmiana treści jej umowy o pracę.

Możliwość zastosowania art. 21 u.p.s. odnosi się do wszystkich kontraktowych pracowników samorządowych, nie tylko zatrudnionych na etatach urzędniczych (w tym kierowniczych), ale i na stanowiskach pomocniczych i obsługi czy doradców i asystentów.

PRZYKŁAD 4

Zastępstwo urzędniczki

Anna C., inspektor w referacie podatków, złamała rękę. Będzie na zwolnieniu do końca 2017 r. W okresie jej nieobecności zastąpi ją Marzena C. zatrudniona na stanowisku sekretarki. Pracownica ta ma odpowiednie kwalifikacje i doświadczenie, by wykonywać pracę Anny C.

Artykuł 21 u.p.s. stanowi powtórzenie art. 42 par. 4 k.p., dlatego w razie wątpliwości można się posiłkować orzecznictwem wydanym na gruncie tego ostatniego przepisu.

Tabela 1. Orzecznictwo Sądu Najwyższego ⒸⓅ

Oddelegowanie pracownika do innych zajęć na trzy miesiące nie oznacza, że przełożony chce ominąć wręczenie podwładnemu wypowiedzenia zmieniającego. Takie działanie należy traktować jak zwykłe polecenie służbowe.	z 18 września 2014 r., sygn. akt III PK 138/13
Wypowiedzenie zmieniające (art. 42 par. 1-3 k.p) oraz powierzenie innej pracy (art. 42 par. 4 k.p.) to dwie odrębne czynności. Powierzenie pracownikowi innej pracy w trybie art. 42 par. 4 k.p. następuje w drodze polecenia pracodawcy i jest to czynność całkowicie odmienna od wypowiedzenia zmieniającego dokonywanego przez złożenie oświadczenia woli.	z 18 września 2014 r., sygn. akt III PK 138/13
Powierzenie na podstawie art. 42 par. 4 k.p. odwołanemu prezesowi zarządu spółki pracy niewymagającej wysokich kwalifikacji, wykonywanej na hali produkcyjnej pomiędzy pracownikami fizycznymi, może stanowić naruszenie przez pracodawcę obowiązku poszanowania godności pracownika (art. 111 k.p.), jeżeli nosiło znamiona intencjonalnego, świadomego i natężonego złą wolą działania zmierzającego do poniżenia i zdyskredytowania pracownika. Naruszenie to może być przesłanką rozwiązania przez pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 55 par. 11 k.p.	z 21 lutego 2008 r., sygn. akt II PK 171/07
Pracownik, któremu pracodawca powierzył inną pracę niż określona w umowie o pracę, nie ma interesu prawnego w ustaleniu przed sądem, czy polecenie tej treści było uzasadnione potrzebami pracodawcy.	z 25 lipca 2003 r., sygn. akt I PK 269/02
Przez pojęcie kwalifikacji, o jakich mowa w art. 42 par. 4 k.p., należy rozumieć nie tylko przygotowanie zawodowe pracownika, tj. jego formalne wykształcenie, zdobyte doświadczenia zawodowe i potrzebne umiejętności, ale także właściwości psychofizyczne pracownika, predyspozycje psychiczne oraz zdolności do wykonywania określonych czynności z punktu widzenia zdrowia fizycznego.	z 4 października 2000 r., sygn. akt I PKN 61/00
Pracownik odmawiający wykonania sprzecznego z art. 42 par. 4 k.p. polecenia kierującego go do innej pracy nie uchybia obowiązkowi pracowniczemu i umowa o pracę nie może być z nim rozwiązana w trybie natychmiastowym na podstawie art. 52 par. 1 pkt 1 k.p.	z 18 listopada 1999 r., sygn. akt I PKN 370/99
Pracą odpowiednią do kwalifikacji pracownika jest praca, która ich nie przekracza i przy której te kwalifikacje znajdą choćby częściowe zastosowanie.	z 5 lutego 1998 r., sygn. akt I PKN 515/97
Jeżeli po upływie okresu trzech miesięcy pracodawca zatrudnia pracownika bez jego zgody na innym stanowisku niż określone w umowie o pracę, to może ponosić odpowiedzialność odszkodowawczą na podstawie art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p.	z 4 grudnia 1997 r., sygn. akt I PKN 418/97

Odrębne regulacje

Praktyka obsadzania stanowisk na zasadzie pełnienia obowiązków może być spowodowana faktem, że tej procedury nie reguluje tylko u.p.s. Nie wszystkie osoby zatrudnione w podmiotach utworzonych przez JST mają status pracowników samorządowych. Zgodnie bowiem z art. 3 u.p.s. przepisów u.p.s. nie stosuje się do pracowników zatrudnionych w jednostkach wymienionych w art. 2 u.p.s., których status prawny określają odrębne przepisy.

Jednak nie zawsze oznacza to, że istnienie odrębnych uregulowań z automatu odbiera pracownikom przez nie określonym status pracowników samorządowych. Przykładowo chodzi o strażników gminnych (miejskich), którzy mają swoją ustawę z 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 706 ze zm.). Są jednak ujęci w tabeli IV części G załącznika nr 3 do rozporządzenia Rady Ministrów z 18 marca 2009 r. w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1786 ze zm.; dalej: r.w.p.s.). Podobnie jest z pracownikami socjalnymi zatrudnionymi w ośrodkach pomocy społecznej. W ich przypadku obowiązuje ustawa z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.; dalej: u.o.p.s.). Pracownicy ci uwzględnieni są natomiast w tabeli IV części H pkt III, pt. "Jednostki organizacyjne pomocy społecznej, centra integracji społecznej oraz jednostki organizacyjne wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej" załącznika nr 3 do r.w.p.s.

W piśmiennictwie wskazuje się, że klasycznym przykładem grupy zawodowej, której nie przysługuje status pracowników samorządowych, są nauczyciele. Nie wzbudza kontrowersji pogląd, że takiego statusu nie posiadają także pracownicy instytucji kultury utworzonej przez jednostkę samorządową (np. muzeów, bibliotek, domów kultury, ognisk artystycznych, galerii sztuki lub ośrodków badań i dokumentacji).

Do grupy wyłączonych spod obowiązywania u.p.s. należy zakwalifikować również pracowników komend, inspektoratów i innych jednostek organizacyjnych stanowiących aparat pomocniczy kierowników zespolonych służb, inspekcji i straży wojewódzkich oraz kierowników powiatowych służb inspekcji i straży. Wyłączenie to jest motywowane kompleksowym uregulowaniem ich statusu przez ustawę z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1511 ze zm.), której podlegają (K. Baran [red.], "Komentarz do ustawy o pracownikach samorządowych", [w:] "Prawo urzędnicze. Komentarz", LEX, Warszawa 2014).

Poszczególne regulacje często określają odrębne od ustalonych w u.p.s. zasady obsadzania stanowisk kierowniczych. Co więcej, różne są zakresy warunków selekcyjnych obowiązujące przy wyznaczaniu osoby na wakujący etat. Inne kryteria musi spełniać kandydat na dyrektora szkoły, a inne na szefa ośrodka pomocy społecznej. Najczęściej jednak nie ma w tych regulacjach podstaw do obsadzania stanowisk na zasadzie pełnienia obowiązków.

Należy jednak wskazać, że u.p.s. upoważnia wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starostę i marszałka województwa do wykonywania czynności z zakresu prawa pracy wobec kierowników jednostek organizacyjnych odpowiednio gminy, powiatu i województwa.

Podmioty lecznicze

Pierwszą grupą pracowników określoną w odrębnej regulacji są pracownicy podmiotów służby zdrowia. W tym zakresie obowiązuje ustawa z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1638 ze zm.; dalej: u.d.l.).

Jak wskazał WSA w Bydgoszczy w wyroku z 17 maja 2017 r. (sygn. akt II SA/Bd 1502/16), podstawą do zatrudniania i zwalniania kierowników gminnych jednostek organizacyjnych, w tym kierowników podmiotów leczniczych, przez wójta, burmistrza, prezydenta miasta jest art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 446 ze zm.). Zdaniem sądu przepis ten nie upoważnia jednak organu JST do powierzenia pełnienia obowiązków dyrektora szpitala. Taką formę czasowego przejęcia przez wskazaną przez prezydenta miasta osobę wszystkich przynależnych stanowisku dyrektora funkcji, kompetencji, uprawnień i powinności - bez przeprowadzenia wcześniejszego konkursu, nie można z kolei uznać za sposób nawiązania stosunku pracy, o którym mowa w art. 49 ust. 1 pkt 1 u.d.l. Zgodnie z tym przepisem w podmiocie leczniczym niebędącym przedsiębiorcą przeprowadza się konkurs na stanowisko kierownika. Ogłasza go w myśl art. 49 ust. 2 u.d.l. podmiot tworzący.

PRZYKŁAD 5

Skutki pominięcia konkursu

Prezydent miasta zarządzeniem powierzył Marcinowi J. (dotychczasowemu zastępcy dyrektora ds. personalnych) obowiązki dyrektora szpitala. Ten został odwołany w związku z kryzysem finansowym placówki. Wojewoda akt prezydenta miasta zaskarżył do sądu. W ocenie tego organu kwestionowane zarządzenie zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 46 ust. 1 i 3 oraz art. 49 ust. 1, 2 i 6 u.d.l. Powierzenie Marcinowi J. pełnienia obowiązków dyrektora nie zostało poprzedzone konkursem na stanowisko kierownika podmiotu leczniczego. Wojewoda wskazał, że przepisy u.d.l. dotyczą nawiązania stosunku zatrudnienia wyłącznie z kierownikiem podmiotu leczniczego na zasadzie powołania lub umowy o pracę albo zawarcia umowy cywilnoprawnej, a nie w drodze czynności powierzenia obowiązków. Dodał, że obligatoryjnie muszą być one poprzedzone konkursem. Włodarz natomiast powierzenie obowiązków tłumaczył tym, że dążył do jak najszybszego powołania nowego dyrektora, który podjąłby natychmiastowe działania w celu uzdrowienia sytuacji finansowej szpitala. Jednocześnie samorządowiec kwestionował kompetencje wojewody do zaskarżenia aktu do sądu. Sąd stwierdził nieważność zaskarżonego zarządzenia. W uzasadnieniu stwierdził, że prezydent miasta, powierzając pełnienie obowiązków dyrektora, przyjął domniemanie swoich kompetencji niewyrażonych wprost w obowiązujących przepisach, co należało uznać za niedopuszczalne. Sąd dodał także, że bez znaczenia dla wyniku sprawy są przyczyny podjęcia zarządzenia, tj. sytuacja organizacyjna i finansowa szpitala. Podkreślił również, że przepisy u.d.l. wskazują sposób obsadzenia stanowiska kierownika podmiotu leczniczego i podmiot tworzący powinien był się do nich zastosować, a wszelka wykraczająca poza te regulacje dowolność musi być uznana za istotne naruszenie prawa. Sąd wyjaśnił ponadto, że pismo dotyczące powierzenia przez prezydenta miasta pełnienia obowiązków dyrektora szpitala jest aktem z zakresu zadań administracji publicznej o władczym charakterze, o którym mowa w art. 3 par. 2 pkt 6 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) i podlega nadzorowi administracyjnemu oraz kontroli sądów (wyrok WSA w Bydgoszczy z 17 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Bd 1501/16).

Podobnie orzekł WSA w Poznaniu, który w wyroku z 2 marca 2017 r. (sygn. akt IV SA/Po 716/16) stwierdził, że instytucja powierzenia pełnienia obowiązków nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Powierzenia pełnienia obowiązków kierownika specjalistycznego zespołu opieki zdrowotnej nad matką i dzieckiem nie można uznać za sposób nawiązania stosunku pracy, o którym mowa w art. 49 ust. 1 pkt 1 u.d.l., w sytuacji braku przeprowadzenia konkursu. Tym samym nie można uznać, że organem właściwym, na zasadzie art. 41 ust. 2 pkt 6 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 486), do powierzenia pełnienia obowiązków jest zarząd województwa. Poznański sąd administracyjny wyjaśnił, że bez znaczenia jest przy tym okoliczność, czy obsadzenie stanowiska kierowniczego w podmiocie leczniczym niebędącym przedsiębiorcą następuje w ramach czasowego powierzenia pełnienia obowiązków, czy też w ramach stałego. Obsadzenie stanowiska kierowniczego w tej placówce musi bowiem zawsze nastąpić przy zachowaniu ustawowych wymagań, tj. m.in. przeprowadzenia konkursu. Możliwość powierzenia obowiązków kierownika bez wymogu przeprowadzenia konkursu w podmiocie leczniczym niebędącym przedsiębiorcą (SPZOZ) musiałaby bowiem wynikać wprost z przepisów prawa. Takiej sytuacji nie przewiduje jednak u.d.l. (por. też wyroki NSA z: 15 marca 2016 r., sygn. akt II OSK 112/16, z 9 marca 2016 r., sygn. akt II OSK 1694/14 oraz wyroki WSA w Opolu z 7 lipca 2016 r., sygn. akt II SA/Op 223/16 oraz w Kielcach z 17 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ke 974/15).

Na kolejną ważną kwestię zwrócił natomiast uwagę wojewoda śląski. Otóż w rozstrzygnięciu nadzorczym z 3 kwietnia 2015 r. (znak: NPII.4131.1.116.2015) stwierdził, że brak przepisu przyznającego upoważnienie do powierzenia pełnienia obowiązków dyrektora samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej (SPZOZ) w u.d.l. oznacza niedopuszczalność wprowadzania regulacji w tym zakresie w statucie SPZOZ.

Jednostki pomocy społecznej

Kolejną liczną grupę jednostek organizacyjnych samorządu tworzą podmioty pomocy społecznej. Nieprawidłowości w powoływaniu kierowników tych placówek były przedmiotem wielu orzeczeń. Przykładowo WSA w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z 8 października 2014 r. (sygn. akt II SA/Go 611/14) stwierdził, że art. 112 ust. 7 u.o.p.s. nie upoważnia do wydania zarządzenia powierzającego pełnienie obowiązków dyrektora w jednostce organizacyjnej pomocy społecznej. W świetle tego przepisu zarząd powiatu zatrudnia kierowników jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, o których mowa w ust. 8 (czyli ośrodków adopcyjno-opiekuńczych, jednostek specjalistycznego poradnictwa, w tym rodzinnego, oraz ośrodków wsparcia, domów pomocy społecznej, placówek opiekuńczo-wychowawczych i ośrodków interwencji kryzysowej), zgodnie z wymogami określonymi w art. 122 ust. 1 u.o.p.s., po zasięgnięciu opinii kierownika powiatowego centrum pomocy rodzinie lub kierownika ośrodka pomocy społecznej w mieście na prawach powiatu. Według gorzowskiego sądu administracyjnego z tej regulacji nie wynika upoważnienie do wydawania zarządzeń w sprawie powierzenia pełnienia obowiązków dyrektora domu pomocy społecznej. Upoważnienia takiego nie stwarza również żaden inny przepis obowiązującego prawa. Powierzenie pełnienia obowiązków kierownika jednostki organizacyjnej musi wynikać wprost z przepisów powszechnie obowiązujących - podkreślił sąd.

Analogiczny pogląd przedstawił WSA w Lublinie w wyroku z 1 grudnia 2008 r. (sygn. akt III SA/Lu 413/08). Zaakcentował on również obowiązek dokonania naboru na kierownicze stanowisko urzędnicze w administracji samorządowej, jakim jest też stanowisko dyrektora domu pomocy społecznej. Wskazał ponadto, że w razie braku efektów przeprowadzonego wcześniej postępowania konkursowego mającego na celu wyłonienie kandydata na stanowisko dyrektora domu pomocy społecznej, zarząd powiatu, zamiast stosować rozwiązania naruszające obowiązujące przepisy, powinien rozważyć możliwość takiego ukształtowania pozaprawnych elementów oferty pracy na wolnym stanowisku urzędniczym (np. w zakresie wynagrodzenia, innych warunków pracy), aby zachęcić do udziału w konkursie większą liczbę osób i w ten sposób zwiększyć szanse wyboru osoby spełniającej wymogi ustawowe (por. też wyrok WSA w Poznaniu z 26 kwietnia 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 1248/11).

Nieliczne wyjątki

Istnieją regulacje, które wprost przewidują możliwość pełnienia obowiązków. Takim aktem jest ustawa z 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 406 ze zm.; dalej: u.o.p.d.k.). Artykuł 16 u.o.p.d.k. przewiduje możliwość obsadzenia wakatu na stanowisku dyrektora instytucji kultury w formie powierzenie pełnienia obowiązków na okres nie dłuższy niż rok. Regulacja ta wprowadza jeden warunek. Może to nastąpić w razie, gdy dotychczasowy szef instytucji kultury został odwołany lub którego powołanie wygasło. Musi być zatem wakat na stanowisku dyrektora. Oznacza to, że art. 16a u.o.p.d.k. nie będzie miał zastosowania w razie długotrwałej nieobecności szefa instytucji, np. z powodu przedłużającej się choroby. W takiej sytuacji zastępować go powinien wicedyrektor lub inny pracownik.

Możliwość pełnienia obowiązków dyrektora szkoły przewidywał art. 36a ust. 5 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1934; dalej: u.s.o.). Regulację tę powiela obecnie art. 63 ust. 13 ustawy z 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz.U. z 2017 r. poz. 59 ze zm.; dalej: u.p.o.). Zgodnie z jego brzmieniem, do czasu powierzenia stanowiska dyrektora zgodnie z ust. 10 lub 12, organ prowadzący może powierzyć pełnienie obowiązków dyrektora szkoły wicedyrektorowi, a w szkołach, w których nie ma wicedyrektora, nauczycielowi tej szkoły, jednak nie dłużej niż na okres 10 miesięcy. Przy czym w ust. 10 chodzi o powierzenie stanowiska w trybie konkursu, natomiast ust. 12 dotyczy sytuacji, gdy do konkursu nie zgłosi się żaden kandydat albo w wyniku konkursu nie wyłoniono kandydata. W tym przypadku organ prowadzący powierza to stanowisko ustalonemu, w porozumieniu z organem sprawującym nadzór pedagogiczny, kandydatowi, po zasięgnięciu opinii rady szkoły lub placówki i rady pedagogicznej.

Jeżeli zatem dyrektor nie zostanie wyłoniony zgodnie z art. 63 ust. 10 lub 12 u.p.o., to znajdzie zastosowanie art. 63 ust. 13 u.p.o. Dotychczasowy art. 36a u.s.o. w praktyce powodował sporo problemów. Świadczy o tym liczne orzecznictwo. Wobec tego, że obecny art. 63 u.p.o. jest prawie dokładnym powielaniem ww. przepisu, nadal jest ono aktualne.

Tabela 2. Orzecznictwo sądów administracyjnych ⒸⓅ

Okres, na jaki powierza się określonej osobie obowiązki dyrektora szkoły lub placówki, nie może w żadnym razie trwać dłużej niż 10 miesięcy. Z upływem tego okresu mandat pełniącego obowiązki dyrektora wygasa z mocy prawa. Należy wykluczyć możliwość powierzenia tej samej lub innej osobie obowiązków na dalszy czas, przekraczający 10 miesięcy, gdyż u.s.o. stwarza dostatecznie dużo możliwości rozwiązania sytuacji patowych, a przedłużanie stanu rzeczy, w którym szkoła lub placówka jest faktycznie pozbawiona swojego najważniejszego organu, w większości przypadków wskazuje na dążenie do obejścia ustawy i realizacji celów z nią sprzecznych.	WSA w Krakowie z 11 lipca 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 497/17
Artykuł 36a ust. 5 u.s.o. wyraźnie dopuszcza powierzenie pełnienia obowiązków dyrektora szkoły jednemu z jej nauczycieli, ale tylko wtedy, gdy w tej placówce nie ma stanowiska wicedyrektora. W sytuacji zaś, gdy taki etat w szkole istnieje, organ prowadzący, chcąc dokonać powierzenia obowiązków dyrektora innej osobie, musi powierzyć je tylko wicedyrektorowi.	NSA z 4 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 1898/16
Powierzenie stanowiska dyrektora w trybie art. 36a ust. 5 u.s.o. może dotyczyć tylko nauczyciela zatrudnionego w tej szkole. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do sytuacji, w której nauczyciel uzupełniający pensum w danej placówce, lecz zatrudniony w innej szkole, a któremu powierzono stanowisko dyrektora, pozostawałby w zależności służbowej od szefa tej innej szkoły. Jest to sytuacja niedopuszczalna, gdyż kierowanie działalnością placówki oświatowej wymaga znacznego zakresu swobody działania. Działanie osoby pełniącej funkcję dyrektora szkoły nie może być natomiast krępowane przez zależność służbową od innego dyrektora.	NSA z 26 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 944/12
Nieuprawnione jest w świetle art. 36a ust. 5 u.s.o. stanowisko, że organ prowadzący przy powierzaniu pełnienia obowiązków ma swobodny wybór pomiędzy wicedyrektorem a nauczycielem tej szkoły.	NSA z 1 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 483/12
Powierzenie pełnienia obowiązków dyrektora i wyznaczenie nauczyciela zastępującego dyrektora szkoły w przypadku jego nieobecności, to dwie zupełnie odrębne instytucje prawne mające zastosowanie w przypadku zaistnienia okoliczności faktycznych wymienionych w art. 36a ust. 5 albo w art. 39 ust. 7 u.s.o. [obecnie jest to art. 68 ust. 9 u.p.o. - przypis red.]	WSA w Lublinie z 8 września 2011 r., sygn. akt III SA/Lu 399/11
W art. 36a ust. 5 u.s.o. nie ma ani jednego słowa mogącego sugerować, że wcześniejsze wszczęcie procedury konkursowej jest niezbędną przesłanką do powierzenia pełnienia obowiązków dyrektora w tym trybie.	NSA z 30 lipca 2008 r., sygn. akt I OSK 298/08

@RY1@i02/2017/192/i02.2017.192.05000010a.805.jpg@RY2@

Leszek Jaworski

leszek.jaworski@infor.pl