Gminy odpowiadają za wywóz odpadów od mieszkańców

Od początku 2012 roku każda gmina na nowych zasadach odpowiada za gospodarowanie odpadami na swoim terenie. Do końca ubiegłego roku właściciele nieruchomości sami podpisywali umowę na odbieranie śmieci z posesji z firmą wywożącą odpady. Teraz się to zmienia, bowiem to gminy w przetargu muszą wybrać firmy, które będą odbierać odpady. Gminy będą też pobierać opłaty za świadczenie takich usług bezpośrednio od mieszkańców. Uwzględnią one koszty odbioru, transportu, zbierania i recyklingu odpadów. To skutek nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, która weszła w życie 1 stycznia 2012 r.

Harmonogram prac

Wejście w życie nowych przepisów nie oznacza, że już teraz obowiązkiem każdej gminy jest odbieranie od mieszkańców wszystkich odpadów i wywożenie ich na przygotowane wcześniej miejsca - nie tylko wysypiska, ale przede wszystkim miejsca do przetwarzania i recyklingu. Nie oznacza to także, że wszystkie umowy mieszkańców z firmami, które do tej pory wywoziły odpady, przestają być ważne, a firmy te nie mają prawa zajmowania się wywozem nieczystości. Umowy te nadal są bowiem ważne, a firmy, które miały pozwolenie na zajmowanie się odpadami, nadal mogą to robić na starych zasadach.

Na wykonanie nowych przepisów ustawa daje bowiem gminom czas do połowy 2013 r. W tym czasie muszą one opracować i wprowadzić nowy sposób zarządzania odpadami, wyłonić w przetargu firmy przewożące odpady i poinformować mieszkańców o nowym systemie gospodarki odpadami. Gminy, które będą gotowe do wcześniejszego wprowadzenia systemu, mogą oczywiście wprowadzić go wcześniej.

Do połowy 2012 r. samorządy województw mają czas na zaktualizowanie wojewódzkich planów gospodarki odpadami oraz wskazanie miejsc, gdzie odpady będą przetwarzane. Do końca 2012 r. gminy muszą uchwalić lokalne regulaminy utrzymania czystości i porządku na ich terenach. Do tego czasu gminy są również zobowiązane wyznaczyć stawki opłat za śmieci i szczegółowe zasady ich ponoszenia. Po 1 stycznia 2013 r. gminy będą miały pół roku na kampanię edukacyjno-informacyjną dla mieszkańców poświęconą nowym zasadom odbioru odpadów. Najpóźniej 1 lipca 2013 r. gminy zaczną pobierać opłatę śmieciową, a wyłonione w przetargach firmy zaczną odbierać śmieci komunalne od wszystkich mieszkańców.

Najpierw plany wojewódzkie

Tylko pół roku - do połowy 2012 r. samorządy województw mają czas na zaktualizowanie wojewódzkich planów gospodarki odpadami oraz wskazanie miejsc, gdzie odpady będą przetwarzane - oddawane do recyklingu, sortowane, kompostowane, spalane i składowane. Plany te powinny być zgodne z polityką ekologiczną państwa, a także z krajowym planem gospodarki odpadami i służyć realizacji zawartych w nim celów.

Powinny one zawierać przede wszystkim: analizę aktualnego stanu gospodarki odpadami, w tym informacje dotyczące: rodzajów, ilości i źródeł ich powstawania, środków służących zapobieganiu powstawaniu odpadów i oceny ich użyteczności, rodzajów i ilości odpadów poddawanych poszczególnym procesom odzysku czy unieszkodliwiania, a także rodzajów, rozmieszczenia i mocy przerobowych instalacji do przetwarzania odpadów. Plany powinny również wskazywać prognozowane zmiany w zakresie gospodarki odpadami, w tym zmiany wynikające ze zmian demograficznych i gospodarczych, cele w zakresie gospodarki odpadami, wraz ze wskazaniem terminów ich osiągnięcia oraz kierunki działań w zakresie zapobiegania powstawaniu odpadów. W dokumencie tym władze województwa muszą także określić kryteria rozmieszczenia obiektów przeznaczonych do gospodarowania odpadami oraz mocy przerobowych przyszłych instalacji. Wojewódzkie plany muszą zawierać także m.in.: określenie regionów gospodarki odpadami komunalnymi, wraz ze wskazaniem gmin wchodzących w skład regionu, wykaz regionalnych instalacji do przetwarzania odpadów komunalnych w poszczególnych regionach.

Za przygotowanie projektu wojewódzkiego planu gospodarki odpadami odpowiada zarząd województwa. Projekt taki podlega zaopiniowaniu przez organy wykonawcze gmin z obszaru województwa oraz organy wykonawcze związków międzygminnych, a w zakresie związanym z ochroną wód - przez właściwego dyrektora regionalnego zarządu gospodarki wodnej. Po zaopiniowaniu projektu przez te podmioty zarząd województwa przekazuje go do zaopiniowania ministrowi środowiska. Wszystkie te opinie powinny być przekazane w terminie dwóch miesięcy od dnia otrzymania projektu. Nieudzielenie opinii w tym terminie uznaje się za brak uwag.

Jeżeli projekt zostanie zaopiniowany przez wszystkie podmioty, to zarząd województwa przedkłada go do uchwalenia sejmikowi województwa. Po jego przyjęciu zarząd województwa musi go przekazać ministrowi środowiska w terminie miesiąca. Wraz z uchwaleniem wojewódzkiego planu sejmik województwa podejmuje uchwałę w sprawie jego wykonania. Uchwała ta jest aktem prawa miejscowego.

Plany gospodarki odpadami podlegają aktualizacji nie rzadziej niż raz na 6 lat.

Nowe regulaminy do końca roku

Po zapoznaniu się z wojewódzkimi planami gospodarki odpadami każda gmina ma obowiązek uchwalenia nowego regulaminu utrzymania czystości i porządku na swoim terenie. Obowiązek posiadania takiego regulaminu istniał także przed 1 stycznia br. Wszystkie gminy posiadają więc takie uchwały. Z uwagi jednak na zmianę przepisów, gminy mają obowiązek dostosować swoje regulaminy do planów wojewódzkich.

Rada gminy powinna uchwalić nowy regulamin po zasięgnięciu opinii państwowego powiatowego inspektora sanitarnego. Regulamin ten jest aktem prawa miejscowego. Powinien on w szczególności określać wymagania w zakresie utrzymania czystości i porządku na terenie nieruchomości (np. uprzątanie śniegu czy zasady mycia pojazdów), rodzaj i minimalną pojemność pojemników przeznaczonych do zbierania odpadów, a także częstotliwość i sposób pozbywania się odpadów oraz inne wymagania wynikające z wojewódzkiego planu gospodarki odpadami. W regulaminie powinny być ponadto wskazane obowiązki osób utrzymujących zwierzęta domowe, wymagania w zakresie utrzymywania zwierząt gospodarskich na terenach wyłączonych z produkcji rolniczej, a także zasady wyznaczania obszarów podlegających obowiązkowej deratyzacji i terminów jej przeprowadzania.

Rada gminy jest obowiązana dostosować regulamin do wojewódzkiego planu gospodarki odpadami w terminie 6 miesięcy od dnia uchwalenia tego planu, ale nie później niż do końca 2012 r.

Trzeba na nowo określić stawki opłat

Z uwagi na to, iż teraz to gmina odpowiada za gospodarowanie odpadami na swoim terenie, gminy muszą wyznaczyć również stawki opłat za odbiór śmieci i szczegółowe zasady ich ponoszenia. Właściciele nieruchomości będą je bowiem teraz ponosili nie na rzecz prywatnej firmy, ale na rzecz gminy, na terenie której są położone ich nieruchomości. Podobnie jak przyjęcie nowych regulaminów utrzymania czystości i porządku, także i określenie stawek za wywóz odpadów powinno nastąpić najpóźniej do końca 2012 roku.[Przykład]

Górne stawki tej opłaty określa rada gminy w drodze uchwały. Z opłat, jakie gmina będzie pobierać od mieszkańców, zostaną pokryte koszty transportu i przetworzenia odpadów. Przepisy pozwalają gminom wybrać jeden z trzech sposobów naliczania opłat. Gmina może wziąć pod uwagę liczbę osób w gospodarstwie, ilość zużywanej wody albo powierzchnię domu czy lokalu. Mieszkańcy mają na piśmie deklarować, ile osób zamieszkuje w ich gospodarstwie domowym, jednak to rodzi ryzyko ukrywania prawdziwych danych. Między innymi z tego względu już teraz większość gmin deklaruje, że przy naliczaniu opłat będą głównie brały pod uwagę ilość zużywanej wody albo powierzchnię domu czy mieszkania, bo takie dane mogą zebrać we własnym zakresie, co eliminuje ryzyko wprowadzania lokalnych władz w błąd. Dodatkowo taki sposób naliczania opłat będzie lepszy dla tych gmin, które nie są w stanie precyzyjnie oszacować, ile osób mieszka na ich terenie, jak np. w Warszawie, gdzie bez zameldowania przebywają setki tysięcy studentów i osób, które w niej pracują.

Precyzyjne wyliczenie opłat, jakie będą wpływały z tytułu wywozu nieczystości, jest dla gmin ważne głównie z tego względu, że jest to konieczne przy przygotowywaniu przetargu na wybór przedsiębiorcy zajmującego się gospodarką odpadami. Tu konieczne są założenia specyfikacji istotnych warunków zamówienia, a te opierają się na liczbach.

Określając stawki opłat, rada gminy ma obowiązek zastosowania niższych stawek, jeżeli odpady są zbierane i odbierane w sposób selektywny. Rada może też stosować zróżnicowane stawki w zależności od gęstości zaludnienia na danym obszarze gminy oraz odległości od miejsca unieszkodliwiania odpadów komunalnych.

W każdym przypadku, określając stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, rada gminy musi brać pod uwagę liczbę osób zamieszkujących na jej ternie, ilość wytwarzanych przez nie odpadów, koszty funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami, a także przypadki, w których właściciele nieruchomości wytwarzają odpady nieregularnie, w szczególności to, że na niektórych nieruchomościach powstają one sezonowo.

Przetargi do 2013 roku

Wójtowie, burmistrzowie, prezydenci miast mają czas do 1 lipca 2013 r. na przygotowanie systemu zbiórki i zagospodarowania odpadów. Najpóźniej więc do tego czasu muszą oni wyłonić w drodze przetargów firmy, które zabiorą worki ze śmieciami od mieszkańców. Zadania te mogą wykonywać także spółki z udziałem gminy. Ze spółką, która wygrała taki przetarg, wójt, burmistrz, prezydent miasta musi zawrzeć umowę na odbieranie odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości. W przypadku jej rozwiązania organ wykonawczy gminy jest obowiązany niezwłocznie zorganizować nowy przetarg. Do czasu jego rozstrzygnięcia gmina zapewnia usługi wywozu nieczystości w trybie zamówienia z wolnej ręki.

Obszar gmin powyżej 10 tys. mieszkańców będzie mógł być podzielony na sektory. Konsekwencją wprowadzenia takiego podziału będzie możliwość przeprowadzenia odrębnych postępowań przetargowych dla każdego z sektorów. Umożliwi to udział w przetargach mniejszym przedsiębiorcom, którzy nie byliby w stanie wystartować w przetargu zorganizowanym dla obszaru całej gminy.

Powstaną nowe spalarnie

Samorządy będą też zobowiązane do budowy, utrzymania i eksploatacji regionalnych instalacji zagospodarowania opadów, jak np. spalarnie, kompostownie, segregatornie. Nie muszą tego jednak robić same, gdyż w tym zakresie mogą nawiązać współpracę z sąsiednimi gminami poprzez związek międzygminny.

Bez względu na to, czy gmina będzie wykonywała te obowiązki sama, czy też przy współpracy z sąsiadami, musi przeprowadzić przetarg, w którym dokona wyboru podmiotu, który będzie budował, utrzymywał lub eksploatował regionalną instalację do przetwarzania odpadów komunalnych. Wybór taki może być także dokonany w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego albo w ramach ustawy z 9 stycznia 2009 r. o koncesji na roboty budowlane lub usługi (Dz.U. nr 19, poz. 101 z późn. zm.). Jeżeli w ramach żadnej z tych procedur nie zostanie dokonany wybór firmy, gmina może samodzielnie realizować zadanie polegające na budowie, utrzymaniu lub eksploatacji regionalnej instalacji do przetwarzania odpadów komunalnych.

Trzeba mieć umowę

Nowe przepisy przyznały też gminom szersze kompetencje w zakresie sprawdzania, czy wszyscy właściciele nieruchomości mają zawarte umowy na wywóz nieczystości i czy regularnie ponoszą z tego tytułu opłaty. Do tej pory gminy nie miały skutecznych narzędzi do egzekucji obowiązku zgodnego z prawem wywozu nieczystości, co powodowało, że wielu mieszkańców nie ponosiło z tego tytułu żadnych opłat, a swoje odpady zostawiali w lasach czy rowach, albo spalali w piecach służących do ogrzewania domu, co było bardzo szkodliwe nie tylko dla środowiska, ale też dla zdrowia ludzi.

Zgodnie z nowymi przepisami obowiązkiem każdego właściciela nieruchomości jest zapewnienie utrzymania porządku i czystości. Realizacja tego obowiązku powinna nastąpić m.in. poprzez wyposażenie nieruchomości w urządzenia służące do zbierania odpadów komunalnych oraz utrzymywanie tych urządzeń w odpowiednim stanie sanitarnym i technicznym, a także przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej. Dodatkowo właściciele nieruchomości mają obowiązek udokumentować, poprzez okazanie umowy i dowodu uiszczania opłat, korzystanie z usług wykonywanych przez: gminną jednostkę organizacyjną lub przedsiębiorcę posiadającego zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie opróżniania zbiorników bezodpływowych i transportu nieczystości ciekłych lub gminną jednostkę organizacyjną lub przedsiębiorcę odbierającego odpady komunalne od właścicieli nieruchomości.

Kontrolę tego, czy właściciel ma taką umowę i czy regularnie ponosi opłaty za wywóz nieczystości, a także, czy nie spala swoich śmieci w piecu służącym do ogrzewania domu, będzie mógł przeprowadzić strażnik miejski albo pracownik gminy. Wójt, burmistrz lub prezydent miasta będzie mógł także wystąpić z wnioskiem do właściwego miejscowo komendanta policji o pomoc, jeżeli jest to niezbędne do przeprowadzenia czynności kontrolnych.

Jeżeli dany właściciel nie będzie w stanie wykazać się posiadaniem takiej umowy, to nie będzie go to zwalniało z wywozu odpadów we właściwe miejsce i ponoszenie z tego tytułu opłat. W takiej sytuacji gmina jest zobowiązana zorganizować odbieranie odpadów. Nie nastąpi to jednak bezpłatnie. Wójt, burmistrz, prezydent miasta wyda bowiem z urzędu decyzję, w której ustali obowiązek uiszczania opłat i ich wysokość za odbieranie odpadów.

PRZYKŁAD

Czy od razu trzeba zmieniać umowę

Właściciele nieruchomości, którzy 1 stycznia mieli zawarte umowy z gminną jednostką organizacyjną lub przedsiębiorcą na odbieranie odpadów, nie muszą od razu ich rozwiązywać i wnosić opłaty na rzecz gminy. Są bowiem zwolnieni z tych opłat w trakcie obowiązywania dotychczasowej umowy. Nie może to jednak trwać dłużej niż przez 18 miesięcy. Po wygaśnięciu dotychczasowej umowy właściciel musi jednak poinformować o tym wójta, burmistrza lub prezydenta miasta.

Cele do osiągnięcia

1) poziom recyklingu i przygotowania do ponownego użycia odpadów w postaci: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła - w wysokości co najmniej 50 proc. wagowo;

2) poziom recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami innych niż niebezpieczne odpadów budowlanych i rozbiórkowych - w wysokości co najmniej 70 proc. wagowo.

1) do 16 lipca 2013 r. - do nie więcej niż 50 proc. wagowo całkowitej masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania,

2) do 16 lipca 2020 r. - do nie więcej niż 35 proc. wagowo całkowitej masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania

Zmiany wymusiła na Polsce Unia Europejska

Nowe przepisy mają zmusić Polskę do ograniczenia składowania odpadów, czego wymaga od nas Unia Europejska. Do końca 2010 roku mieliśmy już ograniczyć ilość śmieci ulegających biodegradacji na składowiskach - ląduje ich tam ponad 90 proc., a powinno maksymalnie 75 proc. Po 16 lipca 2013 roku jedynie 50 proc. odpadów biodegradowalnych będzie mogło trafiać na składowiska.

Unijne kary za niesprostanie tym wymogom to minimum 5 tys. euro za każdy dzień opóźnień, a maksymalnie - 300 tys. euro. Z uwagi na nowelizację przepisów Komisja Europejska odstąpiła na razie od podjęcia kroków zmierzających do ukarania Polski.

● za los śmieci odpowiadali mieszkańcy gminy i firmy śmieciowe;

● mieszkańcy sami podpisywali z firmami umowy na odbiór śmieci;

● prywatne firmy woziły odpady w wybrane przez siebie miejsca, a nie do miejsc wskazanych przez lokalne władze;

● większość odpadów trafiała na wysypiska, a nie do przetworzenia;

● gminy mogły przejąć kontrolę nad odpadami tylko w drodze referendum.

● za los śmieci odpowiada gmina;

● mieszkańcy są obciążeni przez gminę opłatą za wywóz odpadów;

● prywatne firmy zostaną wyłonione w przetargach, a odpady zawiozą tam, gdzie wskaże im gmina, czyli np. do przetworzenia zamiast na wysypisko;

● gmina musi nadzorować całą gospodarkę odpadami na swoim terenie,

● samorząd musi sukcesywnie zwiększać recykling odpadów.

Obowiązki gmin

1) tworzą warunki do wykonywania prac związanych z utrzymaniem czystości i porządku na swoim terenie lub zapewniają wykonanie tych prac przez tworzenie odpowiednich jednostek organizacyjnych;

2) zapewniają budowę, utrzymanie i eksploatację własnych lub wspólnych z innymi gminami: regionalnych instalacji do przetwarzania odpadów komunalnych, stacji zlewnych, instalacji i urządzeń do zbierania, transportu i unieszkodliwiania zwłok zwierzęcych lub ich części, szaletów publicznych;

3) obejmują wszystkich właścicieli nieruchomości na swoim terenie systemem gospodarowania odpadami komunalnymi;

4) nadzorują gospodarowanie odpadami komunalnymi, w tym realizację zadań powierzonych podmiotom odbierającym odpady komunalne od właścicieli nieruchomości;

5) ustanawiają selektywne zbieranie odpadów komunalnych obejmujące co najmniej: papier, metal, tworzywa sztuczne, szkła i opakowania wielomateriałowe oraz odpady komunalne ulegające biodegradacji;

6) tworzą punkty selektywnego zbierania odpadów komunalnych, w tym wskazują miejsca, w których mogą być prowadzone zbiórki zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego;

7) zapewniają osiągnięcie odpowiednich poziomów recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami oraz ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania;

8) prowadzą działania informacyjne i edukacyjne w zakresie prawidłowego gospodarowania odpadami komunalnymi, w szczególności w zakresie selektywnego ich zbierania;

9) udostępniają na stronie internetowej urzędu gminy oraz w sposób zwyczajowo przyjęty informacje m.in. o: podmiotach odbierających odpady komunalne, osiągniętych w danym roku wymaganych poziomach recyklingu, punktach selektywnego zbierania odpadów komunalnych;

10) dokonują corocznej analizy stanu gospodarki odpadami komunalnymi, w celu weryfikacji możliwości technicznych i organizacyjnych gminy w zakresie gospodarowania odpadami komunalnymi;

11) zapobiegają zanieczyszczaniu ulic, placów i terenów otwartych, w szczególności przez: zbieranie i pozbywanie się, błota, śniegu, lodu oraz innych zanieczyszczeń uprzątniętych z chodników przez właścicieli nieruchomości oraz odpadów zgromadzonych w przeznaczonych do tego celu pojemnikach ustawionych na chodniku;

12) utrzymują czystość i porządek na przystankach komunikacyjnych;

13) określają wymagania wobec osób utrzymujących zwierzęta domowe w zakresie bezpieczeństwa i czystości w miejscach publicznych;

14) organizują ochronę przed bezdomnymi zwierzętami;

15) zapewniają zbieranie, transport i unieszkodliwianie zwłok bezdomnych zwierząt lub ich części oraz współdziałają z przedsiębiorcami podejmującymi działalność w tym zakresie;

16) znakują obszary dotknięte lub zagrożone chorobą zakaźną zwierząt.

Kalendarium

Ważne daty dla pełnego wejścia ustawy w życie

● - zaczyna się rewolucja śmieciowa w Polsce. Gminy mają do półtora roku (do połowy 2013 r.) na wprowadzenie na swoim terenie nowego sposobu zarządzania odpadami, wyłonienie w przetargach firm przewożących odpady i poinformowanie mieszkańców o nowym systemie.

● . - sejmik województwa uchwala aktualizację wojewódzkiego planu gospodarki odpadami oraz uchwałę w sprawie wykonania wojewódzkiego planu gospodarki odpadami, w której określone zostaną regiony oraz regionalne instalacje do zagospodarowania odpadów, czyli wskazane zostaną miejsca, gdzie odpady będą przetwarzane: np. spalane, sortowane, kompostowane.

● - do tego czasu gminy powinny uchwalić lokalne regulaminy utrzymania czystości i porządku na terenie gminy. Do tego czasu gminy są również zobowiązane wyznaczyć stawki opłat i szczegółowe zasady ich ponoszenia.

● - zatrudnione przez gminy firmy odbierają śmieci na terenie całego kraju.

Łukasz Mazurek

dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 1 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. nr 152, poz. 897 z późn. zm.).