Obowiązkiem jednostki samorządu terytorialnego jest przejęcie sieci wodno-kanalizacyjnej od inwestora

Realizacja inwestycji wodno-kanalizacyjnych jest obecnie dla wielu samorządów bardzo pilnym zadaniem. Nie można się temu dziwić, gdyż przepisy ochrony środowiska wymagają, by od 1 stycznia 2011 r. gminy radykalnie ograniczyły odprowadzanie ścieków do rzek i jezior. Oznacza to, że do tego czasu powinna zakończyć się budowa lub przebudowa gminnej infrastruktury ściekowej. W przeciwnym razie jednostkom samorządu terytorialnego grożą dotkliwe kary za niszczenie przyrody.

Nim gmina przystąpi do realizacji inwestycji, powinna ustalić kierunki rozwoju sieci wodno-kanalizacyjnych. Podjęte działania powinny znaleźć się w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Warto pamiętać, że przepisy przyznają gminie kompetencję do precyzowania zamiarów budowy sieci wodno-kanalizacyjnej i odpowiedniego uzbrojenia terenu w planach miejscowych. Nie oznacza to jednak, że samorządy nie przedstawiając przebiegu przewodów sieci przesyłowych w dokumentacji planistycznej lub pozostawiając te kwestie poza sferą planistyczną, mogą zwolnić się z ustawowego obowiązku rozbudowy sieci. Takie okoliczności nie usprawiedliwiają gminy. Argument, że nie uchwalono jeszcze planu miejscowego dla danego obszaru, nie jest rozstrzygający. Świadczy raczej o zaniedbaniu ustawowych obowiązków gminy. Należy pamiętać, że obowiązkiem gminy jest realizacja interesów istotnych z punktu widzenia jej mieszkańców. Takimi interesami są bez wątpienia: zapewnienie dostaw wody, dostęp do ciągów kanalizacyjnych umożliwiających realizację gospodarki ściekowej, a także neutralizacja substancji zagrażających przyrodzie, zawartych w ściekach komunalnych. Wprawdzie przepisy nie precyzują, kiedy samorząd powinien wybudować sieć wodociągowo-kanalizacyjną, to jednak w interesie gminy leży, by kwestie te jak najszybciej określić w gminnym wieloletnim planie rozwoju i w ramach cyklicznie przeprowadzanych ocen aktualności już ustalonych planów miejscowych. Określenie potrzeby budowy sieci jest pierwszym, ważnym krokiem do realizacji tego zadania

Gminy realizują zadania w zakresie budowy sieci wodociągowych i kanalizacyjnych przez powołanie specjalnych przedsiębiorstw lub przy współudziale z wyspecjalizowanymi wykonawcami prywatnymi. Z kolei funkcję zakładu wodociągowo-kanalizacyjnego może pełnić gminna jednostka organizacyjna mająca formę zakładu budżetowego. Na ogół budowę sieci realizuje na zlecenie gminy wyspecjalizowane przedsiębiorstwo prywatne, ale tego zadania mogą podjąć się też spółki prawa handlowego, w których wspólnikiem jest gmina bądź samorządowy zakład budżetowy, np. zakład gospodarki nieruchomościami. W 2009 roku gminy otrzymały nową możliwość realizowania swoich zadań własnych we współpracy z sektorem prywatnym - stwarza ją ustawa o partnerstwie publiczno-prywatnym.

Inicjatywę w zakresie rozbudowy gminnej sieci wodociągowo-kanalizacyjnej mogą zatem przejawiać lokalne podmioty, np. deweloperzy, spółdzielnie, pozostali przedsiębiorcym, a nawet sami mieszkańcy. W celu realizacji takiego zadania podmioty te powinny zgłaszać do gminy wnioski o uzyskanie pozwoleń na planowane inwestycje. Najlepiej, gdy takie wnioski trafiają do urzędu gminy na etapie opracowywania i uchwalania planów miejscowych. Przyjęte już plany ograniczają bowiem swobodę decydowania. Po zapoznaniu się z zakresem planowanych prac i inwestycji gmina może wystąpić do inwestorów z inicjatywą współpracy. Propozycja może dotyczyć utworzenia partnerstwa lub konsorcjum wykonawczego składającego się z wielu podmiotów. Celem takiego przedsięwzięcia będzie wspólne realizowanie określonej części, a nawet całości sieci wodociągowo-kanalizacyjnej.

W praktyce najczęściej szacunkowa wartość budowy sieci wodociągowo-kanalizacyjnej w gminie przewyższa jej możliwości finansowe. Samorządy rozglądają się więc za pozyskaniem dodatkowych środków finasowych. Nadzieje budzą w nich duże budżety programów unijnych (np. nastawione na rozbudowę infrastruktury czy rozwój terenów wiejskich) realizowanych do 2015 roku. Należy jednak pamiętać, że doświadczenia wielu polskich samorządów dowodzą, że pozyskanie dotacji unijnych jest opłacalne przede wszystkim przy dużych inwestycjach, np. w miastach powyżej 50 tys. mieszkańców lub w związku wielu gmin. Przy mniejszych projektach inwestycyjnych pozyskanie dotacji jest utrudnione. Należy pamiętać, że w przypadku współfinansowania ze środków europejskich warunkiem niezbędnym do uzyskania dofinansowania jest liczba mieszkańców przewidywanych do podłączenia lub osób korzystających z sieci kanalizacyjnych.

Warszawa, która jako jedyna ze stolic krajów Unii Europejskiej nie ma do tej pory oczyszczalni ścieków, musi do końca 2010 r. zakończyć wartą ok. 4 mld zł rozbudowę oczyszczalni ścieków Czajka. W przeciwnym przypadku za zrzucanie nieoczyszczonych ścieków do rzeki stolicy grożą kary o wysokości setek milionów złotych.

Inwestorzy podejmują się budowy sieci wodociągowo-kanalizacyjnych, gdyż gminy mają ustawowy obowiązek zwrócenia im wydatków poczynionych na budowę tych urządzeń, jeśli tylko są posadowione na ich terenie i faktycznie realizują zadanie dostarczania wody oraz odprowadzania ścieków. Jednak gmina może odmówić odpłatnego przejęcia tych urządzeń, jeżeli są one inne, niż zakładał projekt, np. nie spełniają norm technicznych czy są wykonane niezgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego itp. (zob. orzeczenie Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2007 r. - sygn. akt III CNP81/06).

Krzysztof Polak

krzysztof.polak@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U. z 2006 r. nr 123, poz. 858 ze zm.).

Ustawa z 19 grudnia 2008 o partnerstwie publiczno-prywatnym (Dz.U. z 2009 r. nr 19, poz. 100 ze zm.).