Trudna reforma śmieciowa, jeszcze trudniejsza dokumentacja

@RY1@i02/2014/044/i02.2014.044.08800060a.802.jpg@RY2@

W tym roku wójtowie, burmistrzowie i prezydenci miast po raz drugi złożą marszałkom województw i wojewódzkim inspektorom ochrony środowiska (WIOŚ) sprawozdania z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi.

- Niezwykle ważne jest to, żeby dokument o tej samej treści i z identycznym zestawem danych trafił do obu organów. WIOŚ musi go otrzymać, bo w razie nieprawidłowości wynikających ze sprawozdań, to jemu przysługuje prawo do nakładania administracyjnych kar pieniężnych - podkreśla w rozmowie z DGP Emilia Kołaczek, starszy specjalista z departamentu gospodarki odpadami w Ministerstwie Środowiska.

Obowiązek realizacji wspomnianego zadania wynika z art. 9q ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1399), a szczegóły regulują rozporządzenia ministra środowiska: z 25 maja 2012 r. w sprawie poziomów ograniczania masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania oraz sposobu obliczania poziomu ograniczania masy tych odpadów (Dz.U. z 2012 r. poz. 676) oraz z 29 maja 2012 r. w sprawie poziomów recyklingu, przygotowywania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami niektórych frakcji odpadów komunalnych (Dz.U. z 2012 r. poz. 645), a także z 11 września 2012 r. w sprawie mechaniczno-biologicznego przetwarzania zmieszanych odpadów komunalnych. Wzór sprawozdania został zawarty w rozporządzeniu ministra środowiska z 15 maja 2012 r. w sprawie wzorów sprawozdań o odebranych odpadach komunalnych, odebranych nieczystościach ciekłych oraz realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 630).

Cel: czyste środowisko

Do końca marca br. jednostki samorządu terytorialnego muszą rozliczyć się z tego, co w zakresie gospodarki odpadami komunalnymi osiągnęły na przestrzeni 12 miesięcy ubiegłego roku (a nie tylko II półrocza od kiedy przejęły gospodarowanie odpadami).

- Nie trzeba tworzyć wersji papierowej i elektronicznej sprawozdania. Dokument do marszałka województwa i WIOŚ wystarczy przekazać w jednej formie. O tym, czy może to być wersja elektroniczna decydują organy przyjmujące sprawozdania. Przeszkód prawnych nie ma i wiem, że niektóre województwa wprowadzają formularze elektroniczne - wyjaśnia Emilia Kołaczek.

Tworzenie sprawozdania, choć problematyczne, ma jasny cel: pokazać, jak gmina przykłada się do ochrony środowiska. Twarde liczby mają określić, czy samorządowi udaje się ograniczać ilość odpadów trafiających do składowania i jak sobie radzi z osiąganiem poziomów recyklingu.

- Te ostatnie wynikają z unijnych dyrektyw. Na przykład docelowy poziom recyklingu papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła wynosi 50 proc. całkowitej masy tych rodzajów odpadów komunalnych. Polska musi osiągnąć go do 2020 r., ale jako kraj zdecydowaliśmy się wprowadzić poziomy przejściowe. Dzięki temu będziemy wiedzieli, czy zgodnie z założonym planem krok po kroku zmierzamy do celu - tłumaczy specjalistka resortu środowiska.

Wyższe poziomy obowiązują dla odpadów budowlanych, ale w tym zakresie Polska nie powinna mieć problemów z ich osiągnięciem. Odrębne wskaźniki obowiązują też dla zadania ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji, które trafiają do składowiska.

Zadanie: wypełnić formularz

Dążenie do osiągnięcia wyznaczonych przez Brukselę poziomów jest zadaniem ambitnym. Wymaga sprawnie prowadzonej gospodarki odpadami komunalnymi, co w dużym stopniu zależy od tego, jak radzą sobie firmy śmieciarskie. Gmina musi więc wypracować dobry nadzór nad tymi podmiotami. Wcale nie mniejszym wyzwaniem okazuje się jednak przygotowanie wspomnianego sprawozdania. Z informacji WIOŚ w Gdańsku wynika, że w ubiegłym roku na 123 gminy, które złożyły te dokumenty, tylko osiem wypełniono poprawnie. Reszta jako niekompletna lub zawierająca błędy została odesłana samorządowcom do poprawki. Nierzetelnie wypełnione sprawozdania to zmora również w pozostałych województwach.

Kluczem, bez którego nie ma mowy o poprawnym podejściu do tematu, są dane. Tak naprawdę składają się na nie informacje przekazane przez przedsiębiorców, z którymi współpracuje gmina oraz stałe wskaźniki, zarówno statystyczne, jak i wynikające z przepisów. Reszta to efekt obliczeń, których musi dokonać gmina.

W dziale drugim sprawozdania gmina rozlicza się z masy odpadów komunalnych zebranych na jej terenie. Ważne jest to, by samorządowcy wskazali instalację, do której zostały finalnie przekazane odpady komunalne, a nie chociażby siedzibę firmy śmieciarskiej, która wygrała przetarg na obsługę systemu odbioru śmieci z nieruchomości. W zestawieniu trzeba uwzględnić śmieci z podziałem na kody i rodzaje odpadów wynikające z rozporządzenia ministra środowiska z 27 września 2001 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz.U. z 2001 r. poz. 1206). Potrzebne są obie informacje, bo to pozwala wychwycić ewentualne błędy. Jeśli kod nie odpowiada wpisanemu obok rodzajowi odpadu, to wiadomo, że uzupełniając którąś z kolumn, gminni urzędnicy się pomylili.

Niezwykle istotne jest również podanie sposobu zagospodarowania zebranych z terenu gminy śmieci. Ten wynika z ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. z 2013 r. poz. 21)

- Może być kilka sposobów zagospodarowania, na przykład najpierw sortowanie, a potem recykling. Trzeba wówczas uwzględnić tę informację dla każdego odpadu - podkreśla Emilia Kołaczek.

Przedstawicielka Ministerstwa Środowiska przypomina również, że w dziale drugim uwzględnia się wszystkie rodzaje odpadów oprócz tych biodegradowalnych. Te ostatnie rozlicza się w dziale trzecim.

- Gminy często robią taki błąd, że odpady budowlane uwzględniają jedynie w części szóstej sprawozdania, gdzie są bezpośrednio wymienione. Trzeba jednak zaznaczyć, że dział szósty służy tylko wyliczeniom poziomów. Z kolei informacja, gdzie odpady budowlane trafiły i jak zostały zagospodarowane, powinna wynikać z części drugiej - mówi Emilia Kołaczek.

Samorządowcy, jeśli chcą poprawić poziomy recyklingu, powinny poprosić przedsiębiorców, by ci wydobyli od regionalnych instalacji przetwarzania odpadów komunalnych (RIPOK), jaka część masy odpadów ostatecznie została poddana temu procesowi. Trzeba bowiem pamiętać, że grupy poszczególnych odpadów wyodrębnione z całego strumienia już na etapie ich odbierania od mieszkańców (np. oddzielnie zbierane szkło), to tylko część systemu.

- Zazwyczaj RIPOK generuje informację ogólną, czyli wskaźnik dla danej instalacji, bo odpady trafiające tam z różnych gmin się mieszają, dlatego warto oddawać do takich instalacji, gdzie wskaźnik sortowania jest wysoki - wyjaśnia specjalistka resortu środowiska.

Sprawozdanie jest również miejscem, w którym należy rozliczyć działalność punktów selektywnego zbierania odpadów - to w części drugiej. Z kolei w dziale trzecim opisuje się odpady komunalne ulegające biodegradacji. Jednym ze sposobów zagospodarowania takich odpadów są przydomowe kompostowniki, ale należy mieć na uwadze, że odpadów przetworzonych w ten sposób nie należy ujmować w gminnych statystykach.

- Jeżeli gmina zachęci do kompostowania, to ogólna masa odpadów będzie mniejsza i mniejsza ich część trafi na składowisko, czyli to dobrze z punktu widzenia celów do osiągnięcia - wyjaśnia Emilia Kołaczek.

Piotr Pieńkosz

piotr.pienkosz@infor.pl