Odpady niebezpieczne: potrzebne miliony na ich usunięcie

Wszystko zaczęło się 18 kwietnia 2013 r. Ówczesny prezydent Kalisza (pełni również funkcję starosty) wydał poznańskiemu biznesmenowi zezwolenie na zbieranie odpadów i składowanie ich w magazynie przy ulicy Wrocławskiej. Już w lipcu po raz pierwszy zaalarmowano poznański wojewódzki inspektorat ochrony środowiska, że coś jest nie tak.

Kontrole, kontrole...

Przyjechała kontrola z WIOŚ, ale odpady napływały dalej. Inspektorzy pojawili się ponownie w listopadzie 2013 r. 13 grudnia 2013 r. WIOŚ w Poznaniu zawiadomił Prokuraturę Rejonową w Kaliszu o możliwości popełnienia przestępstwa polegającego na składowaniu odpadów wbrew przepisom i w takich warunkach, że może to zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi.

Prezydent - po otrzymaniu informacji o negatywnych wynikach kontroli - wezwał 9 stycznia 2014 r. właściciela odpadów do ich usunięcia do końca lutego 2014 r. W marcu 2014 r. okazało się, że właściciel tego nie zrobił. Cofnięto mu więc pozwolenie na zbieranie odpadów. We wrześniu 2014 r. przedsiębiorcy ponownie nakazano usunięcie odpadów i skutków prowadzonej działalności. Nie zrobił tego. Urząd miejski wszczął wobec niego postępowanie egzekucyjne, ale jak dotychczas jest ono bezskuteczne, choć zgodnie z ustawą z 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. z 2013 r. poz. 21 ze zm.) to on odpowiada za ich usunięcie.

3 miliony albo więcej

Niezbędne jest więc tzw. wykonanie zastępcze. W takiej sytuacji obowiązek ciąży na gminie. Śmieci do dziś leżą tam, gdzie leżały. Koszt ich wywiezienia to bowiem, według prezydenta Kalisza, ok. 3 mln zł. Według niektórych radnych - nawet dwukrotnie więcej. Radni i prezydent Kalisza nie chcą, by taką kwotę wydawać z miejskich pieniędzy. Podnoszą, że winne są też obecne przepisy, i szukają pomocy rządowej. A to wcale nie jest proste. Interweniowali już nawet w Sejmie i u premiera.

"Wykonanie zastępcze jest środkiem egzekucyjnym obowiązków o charakterze niepieniężnym, uregulowanym w art. 127 i następnych ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1619 ze zm.). Analiza prawna tego zagadnienia wykazała, że koszty egzekucji prowadzonej przez organ administracji nie mieszczą się w zakresie udzielania dofinansowania objętym art. 400a ustawy z 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2013 r. poz. 1232 ze zm.). - W przedmiotowej sprawie organ może się zwrócić do Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w celu pozyskania środków w formie pożyczki" - tak w tej sprawie w czerwcu br. na interpelację posła Tadeusza Arkita odpowiadał wiceminister środowiska Janusz Ostapiuk.

Szansa na wsparcie

"NFOŚiGW pracuje nad optymalnym rozwiązaniem możliwości finansowania m.in. tego rodzaju przedsięwzięć" - zapowiadał wiceminister w odpowiedzi na interpelację. Zwrócił przy tym uwagę, że ww. program nie będzie mógł naruszać unijnej zasady "zanieczyszczający płaci".

Z informacji, jakie uzyskaliśmy w NFOŚiGW, wynika, że projektowane rozwiązanie ma opierać się na Programie Priorytetowym, który przewiduje stworzenie możliwości dofinansowania przedsięwzięć polegających na usuwaniu odpadów w szczególnych przypadkach. [ramka]

Trudno się zabezpieczyć

Organy wydające zezwolenia nie mogą bezpodstawnie ich odmówić. Kiedy jest to możliwe - określa art. 46 ustawy o odpadach (Dz.U. z 2013 r. poz. 21 ze zm.). Dzieje się tak, gdy zamierzony sposób gospodarowania odpadami:

● mógłby powodować zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi lub dla środowiska,

● jest niezgodny z planami gospodarki odpadami,

● jest niezgodny z przepisami prawa miejscowego.

Zazwyczaj jednak ani w WPGO, ani w planach miejscowych nie ma zakazu, aby w jakiejś hali czy stodole nie zezwolić na magazynowanie - mówi Joanna Wilczyńska z opolskiej firmy Atmoterm SA zajmującej się doradztwem w zakresie ochrony środowiska. - Oczywiście organ może odmówić gromadzenia odpadów w miejscu do tego nieprzystosowanym czy niewłaściwie magazynowanych, ale jeżeli odpady są np. zamknięte w beczkach, ponadto w pomieszczeniach o nieprzepuszczalnej nawierzchni, w miejscach, gdzie nie jest to zakazane, to nie ma podstaw do niewydania zezwolenia.

Starostowie (w miastach na prawach powiatu prezydenci) nie mogą nawet ustanowić zabezpieczenia przy takim zezwoleniu. W starej ustawie z 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 185, poz. 1243 ze zm.) była możliwość ustanowienia w decyzji zabezpieczenia roszczeń także w przypadku zbierania odpadów - dodaje Joanna Wilczyńska. - Pozwalał na to art. 35.

Zabezpieczenie jest wymagane tylko dla składowisk - zgodnie z art. 125 nowej ustawy o odpadach, a także jest możliwe na podstawie art. 187 ustawy - Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2013 r. poz. 1232 ze zm.) w przypadku wydawanych pozwoleń (pozwolenie może obejmować też zezwolenie na zbieranie odpadów - wtedy wydaje się możliwe ustanowienie zabezpieczenia do zbierania odpadów).

Pomoc z NFOŚ

Dla beneficjentów realizujących przedsięwzięcia w trybie wykonania zastępczego Narodowy Fundusz przygotował niskooprocentowane pożyczki do 100 proc. kosztów kwalifikowanych, z oprocentowaniem wynoszącym 0,1 proc. w skali roku i możliwym umorzeniem dochodzącym nawet do 50 proc. wypłaconej kwoty, pomniejszonej o kwotę odzyskaną od zobowiązanego - mówi Magdalena Skłodowska, rzecznik prasowy NFOŚiGW.

Umorzenie pożyczki uzależnione jest od spełnienia warunków programu. W przypadku takich zadań wymagane jest przedstawienie przez beneficjenta dokumentów potwierdzających:

1) przejęcie przez beneficjenta na własność lub w użytkowanie wieczyste nieruchomości gruntowej, na której było realizowane przedsięwzięcie,

2) umorzenie egzekucji administracyjnej z powodu braku majątku zobowiązanego do pokrycia zobowiązania pieniężnego powstałego na skutek wykonania zastępczego,

3) zawiadomienie organów ścigania o podejrzeniu popełnienia przynajmniej jednego z przestępstw opisanych w rozdziale XXII "Przestępstwa przeciwko środowisku" kodeksu karnego lub złożenie oświadczenia, że działalność zobowiązanego nie nosi znamion przestępstwa lub wykroczenia.

Program jest dostępny na stronie internetowej NFOŚiGW pod linkiem: http://nfosigw.gov.pl/oferta-finansowania/srodki-krajowe/programy-priorytetowe/ochrona-powierzchni-ziemi/.

- Obecnie trwają prace nad przyjęciem i zatwierdzeniem kompletu dokumentów umożliwiających aplikowanie o dofinansowanie w NFOŚiGW.

Zofia Jóźwiak

 zofia.jozwiak@infor.pl