Jednostki samorządu będą świadczyć usługi szerokopasmowego dostępu do internetu

Już 17 lipca 2010 r. zaczną obowiązywać przepisy nowej ustawy o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych. Regulacja wprowadzi rewolucyjne zmiany, które ułatwią inwestowanie w nowoczesną infrastrukturę telekomunikacyjną i pozwolą na zapewnienie dostępu do szerokopasmowego internetu gospodarstwom domowym położonym w najodleglejszych zakątkach Polski. Będzie to możliwe głównie dlatego, że działalnością telekomunikacyjną i budowaniem sieci internetowych będą mogły się zajmować także jednostki samorządu terytorialnego.

Po wejściu w życie nowych przepisów tego rodzaju działalność będzie mogła stanowić zadanie własne gminy, powiatu czy województwa. Jednostka samorządu terytorialnego będzie mogła nie tylko budować czy eksploatować sieci telekomunikacyjne, lecz świadczyć usługi z wykorzystaniem posiadanej infrastruktury telekomunikacyjnej na rzecz prywatnych przedsiębiorców czy mieszkańców. Pod pewnymi warunkami gmina, powiat czy województwo będą mogły dostarczać mieszkańcom internet po zaniżonych cenach lub nawet za darmo.

W zamyśle rządu, który przygotowywał projektu ustawy, zmiany mają pomóc w zwiększeniu dostępności szybkiego internetu, gdyż pod względem rozwoju infrastruktury telekomunikacyjnej Polska wypada bardzo niekorzystnie w porównaniu z innymi państwami członkowskimi Unii Europejskiej. Sytuacja ta od kilku lat nie ulega istotnej poprawie, mimo że w tym czasie odnotowano wzrost przeznaczonych na ten cel środków wspólnotowych do wykorzystania przez samorządy i przedsiębiorców, jak również wzrost inwestycji w budownictwie mieszkaniowym i drogowym. Ponadto tylko niewielka liczba zarządców dróg decyduje się na lokalizację kanałów technologicznych. Nowe budynki wielorodzinne, a nawet całe osiedla często budowane są bez zapewnienia telekomunikacyjnych instalacji wewnątrzbudynkowych oraz bez rozwiązania kwestii dostępu do telekomunikacji. Infrastruktura energetyczna, wodociągowa i kanalizacyjna praktycznie nie jest wykorzystywana na cele łączności publicznej, a pomimo ewidentnych potrzeb nie funkcjonują procedury zapewniające prawo drogi oraz współkorzystanie z masztów i wież. Nowe przepisy mają spowodować, że w najbliższych latach sytuacja ta ma ulec radykalnej poprawie.

Pomóc w tym ma przede wszystkim aktywny samorząd terytorialny. Ustawa daje mu przejrzyste podstawy prawne do wykonywania zadań z zakresu telekomunikacji i określa podstawowe reguły interwencji na lokalnym rynku telekomunikacyjnym. Ma się to jednocześnie odbywać bez zakłócania konkurencji.

Przepisy usprawniają ponadto procedury wspólnej realizacji zadań z obszaru telekomunikacji przez jednostki samorządowe i przedsiębiorców (koncesje na roboty budowlane i usługi, zamówienia publiczne, partnerstwo publiczno-prywatne, udostępnianie składników majątkowych, w szczególności kanałów technologicznych).

Samorządy mogą tutaj przede wszystkim budować infrastrukturę telekomunikacyjną (kanalizacja kablowa, pomieszczenia kolokacyjne, słupy, maszty, kable etc.) i przygotowywać ją na potrzeby wykorzystania jako podstawowej warstwy sieci telekomunikacyjnych. Mogą również budować sieci telekomunikacyjne, a także eksploatować takie sieci i infrastrukturę oraz nabywać prawa do już istniejącej infrastruktury. Następnie przepisy umożliwiają prowadzenie działalność w zakresie udostępniania takiej infrastruktury i sieci przedsiębiorcom telekomunikacyjnym, a także dysponentom innych sieci niż publiczne. Najbardziej zaawansowaną postacią takiego udostępnienia jest świadczenie hurtowych usług telekomunikacyjnych. Nowe przepisy zezwalają także samorządom na wykonywanie działalności w zakresie świadczenia usług telekomunikacyjnych na rzecz użytkowników końcowych.

Podejmowanie działalności telekomunikacyjnej będzie obwarowane spełnieniem wymagań przewidzianych w ustawie. Do jej rozpoczęcia będzie konieczna przede wszystkim uchwała organu stanowiącego jednostki samorządu, a więc odpowiednio rady gminy, rady powiatu czy sejmiku województwa. Dodatkowo władze samorządowe będą musiały ogłosić informację o podjęciu działalności telekomunikacyjnej w Biuletynie Informacji Publicznej na swojej stronie internetowej oraz przekazać ją prezesowi Urzędu Komunikacji Elektronicznej (UKE). Informacja będzie musiała zawierać opis przedsięwzięcia oraz uzasadnienie, w którym samorząd wykaże, że działalność ta nie zakłóca konkurencji na lokalnym rynku telekomunikacyjnym. Jednostka samorządu będzie musiała także wykazać, że zachowa kompatybilność z innymi sieciami telekomunikacyjnymi tworzonymi przez podmioty publiczne lub finansowanymi ze środków publicznych. Taka działalność będzie mogła być podejmowana przez jednostkę samorządu terytorialnego w formie niewyodrębnionej w ramach jej osobowości prawnej, jak i w formach przewidzianych w ustawie o gospodarce komunalnej.

Działalność jednostki samorządu terytorialnego w sektorze telekomunikacyjnym będzie należała do jej zadań własnych. Zadania te będą finansowane również ze środków własnych, a w szczególności przychodów z opłat adiacenckich. Innym źródłem finansowania będą dotacje celowe budżetu państwa, np. z art. 20a ustawy z 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz.U. z 2009 r. nr 84, poz. 712) oraz środki z funduszy wspólnotowych.

Przed rozpoczęciem działalności telekomunikacyjnej jednostka samorządu będzie mogła (ale nie musiała) zasięgnąć opinii prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej. Możliwość taka jest przewidziana na wypadek, gdyby władze samorządowe miały wątpliwości co do spełniania warunków świadczenia usług lub chciałaby ustalić optymalny model prowadzenia działalności telekomunikacyjnej.

Wniosek o wydanie opinii powinien zawierać projekt planu określający formę, rodzaj i zakres planowanej działalności oraz opis sytuacji na obszarze tej działalności, w tym takie informacje jak:

● liczba mieszkańców,

● stopień pokrycia zasięgiem sieci telekomunikacyjnych, z podziałem na rodzaje tych sieci,

● odsetek mieszkańców korzystających z usług telekomunikacyjnych,

● liczba przedsiębiorców telekomunikacyjnych działających na lokalnym rynku oraz opis zakresu ich działalności,

● inne informacje istotne dla oceny potrzeby podjęcia działalności.

Po złożeniu wniosku prezes UKE będzie miał trzy miesiące na przedstawienie opinii w jego sprawie. Wniosek będzie podlegał opłacie, która będzie stanowiła dochód budżetu państwa. O jej wysokości zadecyduje specjalne rozporządzenie ministra właściwego do spraw łączności. Nie będzie mogła ona być jednak wyższa niż 5 tys. zł.

Jednostki samorządu, które zdecydują się na podjęcie działalności telekomunikacyjnej, będą musiały wykonywać ją na zasadach, które obowiązują innych przedsiębiorców działających w tej branży. Oznacza to, że gminy, powiaty i województwa będą musiały przede wszystkim stosować się do zapisów ustawy Prawo telekomunikacyjne. Prowadzenie działalności telekomunikacyjnej przez gminę, powiat lub województwo w formie niewyodrębnionej w ramach jej osobowości prawnej będzie także wymagać uzyskania wpisu do rejestru przedsiębiorców telekomunikacyjnych.

Nowe uregulowania przewidują, że samorząd będzie mógł przede wszystkim świadczyć usługi telekomunikacyjne użytkownikom końcowym, a więc samym mieszkańcom. Będzie to jednak możliwe dopiero, gdy zostanie stwierdzone niezaspokojone przez inicjatywy lokalnych przedsiębiorców zapotrzebowanie na internet. Oznacza to, że działalność podejmowana przez samorządy musi być proporcjonalna i niedyskryminująca, tak by nie naruszyć zasad uczciwej konkurencji na lokalnym rynku usług telekomunikacyjnych.

Stosowanie się do takich ograniczeń nie zawsze będzie jednak obowiązkowe. Ustawa przewiduje bowiem wyłączenie od wyżej wymienionych warunków, w przypadku świadczenia usług na potrzeby organów administracji publicznej, państwowych lub samorządowych jednostek organizacyjnych oraz podmiotów publicznych, a także w przypadku usług telekomunikacyjnych świadczonych wyłącznie w miejscach publicznych poprzez ogólne punkty dostępu do internetu.

Świadczenie usług telekomunikacyjnych na rzecz mieszkańców będzie mogło w wyjątkowych sytuacjach odbywać się bezpłatnie lub po obniżonych cenach. Będzie to możliwe, jeśli taką decyzję podejmie organ stanowiący jednostki samorządu i nie będzie to zakłócało konkurencji na lokalnym rynku. W takim przypadku niezbędna będzie także zgoda prezesa UKE wydana w drodze decyzji administracyjnej. Decyzja będzie pozytywna, pod warunkiem że jednostka spełni wymagania opisane w ustawie. W trakcie wydawania rozstrzygnięcia prezes UKE weźmie przy tym pod uwagę interes użytkowników końcowych i sytuację na lokalnym rynku usług. W decyzji zostaną określone: obszar, którego dotyczy działalność, maksymalna przepływność łącza oraz warunki świadczenia usługi dostępu do internetu, w tym maksymalny czas, po upływie którego następuje zakończenie połączenia.

Podejmowanie działalności telekomunikacyjnej musi być poprzedzone kalkulacjami finansowymi. Może się okazać z jednej strony, że gminie nie opłaca się samodzielnie świadczyć usługi, a z drugiej strony podobny problem ma działający na lokalnym rynku przedsiębiorca dostarczający Internet. W takich sytuacjach wskazane będzie podjęcie współpracy, która będzie polegała na powierzeniu prywatnej firmie zadania polegającego na zaspokajaniu zapotrzebowania lokalnej społeczności na internet. W zamian za to, przedsiębiorca będzie miał zagwarantowany dostęp do infrastruktury lub sieci telekomunikacyjnej (w zamian za opłaty niższe niż koszt wytworzenia usługi). Jednostka będzie mogła ponadto współfinansować koszty ponoszone z tytułu świadczenia usług telekomunikacyjnych użytkownikom końcowym lub przedsiębiorcom telekomunikacyjnym na potrzeby świadczenia tych usług.

Samorządy, które zdecydują się na dostarczanie dostępu do internetu swoim mieszkańcom będą mogły liczyć na ułatwienia w budowie własnej sieci. Ustawa nakłada na operatora publicznej sieci telekomunikacyjnej obowiązek zapewnienia możliwości dostępu telekomunikacyjnego, w tym użytkowania elementów sieci oraz udogodnień towarzyszących, do swojej sieci telekomunikacyjnej.

Gminy i inne samorządy nie będą jednak traktowane dzięki temu w sposób wyjątkowy. Same będą miały także obowiązek umożliwienia zainteresowanym przedsiębiorcom telekomunikacyjnym dostępu telekomunikacyjnego. Jednostka samorządu terytorialnego, która będzie świadczyła usługi na rzecz użytkowników końcowych, będzie obowiązana, na wniosek przedsiębiorcy telekomunikacyjnego, zapewnić temu przedsiębiorcy dostęp telekomunikacyjny umożliwiający sporządzenie przez tego przedsiębiorcę konkurencyjnej oferty dla użytkowników końcowych.

Ustawa o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych pozwala dodatkowo jednostkom samorządu terytorialnego na podejmowanie szeregu działań, które będą aktywizować ich mieszkańców do zakładania internetu. W ramach tej działalności samorządy będą mogły realizować szereg projektów, z których kluczowe to wsparcie konsumentów w sprzęt i wiedzę niezbędne do korzystania z usług szerokopasmowych oraz gromadzenie informacji o zapotrzebowaniu na konkretne usługi telekomunikacyjne. Warunki i tryb finansowania tej działalności organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego może określić w drodze uchwały.

Każde przedsięwzięcie jednostki samorządu terytorialnego podejmowane w zakresie działalności mającej na celu pobudzenie zapotrzebowania użytkowników na usługi związane z szerokopasmowym dostępem do internetu, w szczególności edukacyjne i szkoleniowe, będzie wymagało uprzedniego ogłoszenia, wraz z jego opisem, w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej jednostki samorządu terytorialnego i w siedzibie tej jednostki.

Nowa ustawa określa także precyzyjnie zasady dostępu do infrastruktury telekomunikacyjnej, prawa i obowiązki inwestorów, właścicieli i użytkowników nieruchomości pod kątem świadczenia usług telekomunikacyjnych oraz zasady lokalizowania sieci szerokopasmowych i innej infrastruktury telekomunikacyjnej.

Zgodnie z jej zapisami przedsiębiorca telekomunikacyjny, który doprowadził sieć telekomunikacyjną do budynku, może żądać od właściciela, użytkownika wieczystego lub zarządcy nieruchomości dostępu do budynku w celu zapewnienia telekomunikacji. Może także żądać dostępu do miejsca w budynku, w którym zbiegają się łącza i kable doprowadzone do poszczególnych lokali w danym budynku. Warunki dostępu do budynku oraz do miejsca w budynku, w którym zbiegają się łącza i kable doprowadzone do poszczególnych lokali, ustalane będą w umowie zawartej między przedsiębiorcą telekomunikacyjnym a odpowiednio właścicielem, użytkownikiem wieczystym lub zarządcą nieruchomości.

Ponadto, jeżeli nieruchomość lub jej część zajmowana przez użytkownika końcowego nie będzie posiadała przyłączenia do sieci telekomunikacyjnej odpowiadającej potrzebom osoby zainteresowanej dostępem do internetu, właściciel nieruchomości, użytkownik wieczysty nieruchomości, osoba, której przysługuje spółdzielcze prawo do lokalu, lub zarządca nieruchomości nie będą mogli odmówić instalacji, utrzymania lub wymiany zewnętrznej anteny dla celów telekomunikacji.

Z uwagi na potrzebę zapewnienia szerszego dostępu do nieruchomości związanego ze zwiększeniem inwestycji telekomunikacyjnych zmieniono zakres tzw. prawa drogi. Będzie przysługiwało ono również jednostkom samorządu terytorialnego, którym prawo to będzie niezbędne dla prowadzenia działalności telekomunikacyjnej. Zapewniono też szerszy dostęp do istniejących kanalizacji kablowych i ciemnych włókien, jak również przejrzyste i efektywne warunki prowadzenia przez cudze grunty własnej infrastruktury.

Ustawa likwiduje także inne bariery prawne i administracyjne związane z kwestiami lokalizacji inwestycji, które utrudniają i opóźniają budowę infrastruktury telekomunikacyjnej. W obowiązujących planach miejscowych zawarte są dzisiaj liczne zakazy i ograniczenia (np. zakazy lokalizacji inwestycji tylko dlatego, że została formalnie zaliczona do przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko), które tworzą obszary niedostępne dla rozwoju sieci bezprzewodowych. Wkrótce będzie obowiązywać zasada, że żaden plan miejscowy nie może na jakimkolwiek obszarze zakazywać ani uniemożliwiać świadczenia publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych. W szczególności niedozwolone będą zakazy lub ograniczenia w lokalizowaniu infrastruktury telekomunikacyjnej, o ile nie jest to konieczne dla ochrony bezpieczeństwa państwa lub porządku publicznego bądź dla ochrony środowiska, przyrody, zdrowia, zabytków albo ze względu na inny ważny interes publiczny.

Zgodnie z ustawą dopuszczalne będzie realizowanie każdej inwestycji celu publicznego z zakresu łączności, która nie jest sprzeczna z planem miejscowym, choćby plan inwestycji takiej wyraźnie nie przewidywał czy też nie określał wyraźnego przeznaczenia danego terenu na tego rodzaju inwestycje. Jednocześnie wskazano, jakie inwestycje telekomunikacyjne nie są sprzeczne z podstawowymi rodzajami przeznaczenia terenów (np. cele rolne, leśne czy też zabudowy mieszkaniowej).

Gdy na danym obszarze nie będzie planu miejscowego, określenie lokalizacji inwestycji celu publicznego z zakresu łączności innej niż infrastruktura o nieznacznym oddziaływaniu ustali się w drodze decyzji o lokalizacji inwestycji celu publicznego na warunkach określonych w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.

Przedsiębiorca telekomunikacyjny oraz prezes UKE będą mogli zaskarżyć, w zakresie telekomunikacji, uchwałę w sprawie uchwalenia planu miejscowego. W aktualnym stanie prawnym skargi przedsiębiorców telekomunikacyjnych na takie uchwały, w szczególności zawierające zakazy prowadzenia działalności telekomunikacyjnej, są odrzucane przez sądy administracyjne właśnie z uwagi na brak legitymacji do wnoszenia takich skarg, łączonej najczęściej z prawem własności lub użytkowaniem wieczystym.

● subwencji ogólnej z budżetu państwa,

● dotacji celowej na realizację zadań zleconych,

● funduszy unijnych, np. dostępnych w ramach RPO - Infrastruktura Telekomunikacyjna (ok. 1 mld euro), PO RPW - SSPW (ok. 366 mln euro) i POIG - działanie 8.3 (ok. 364 mln euro),

● przychodów z tytułu prowadzenia działalności telekomunikacyjnej,

● z podatków od osób fizycznych wynikających ze wzrostu zatrudnienia,

● ze środków własnych jednostek samorządu terytorialnego.

● budować lub eksploatować infrastrukturę telekomunikacyjną i sieci telekomunikacyjne,

● nabywać prawa do infrastruktury telekomunikacyjnej i sieci telekomunikacyjnych,

● dostarczać sieci telekomunikacyjne lub zapewniać dostęp do infrastruktury telekomunikacyjnej,

● świadczyć, z wykorzystaniem posiadanej infrastruktury telekomunikacyjnej i sieci telekomunikacyjnych, usługi na rzecz przedsiębiorców telekomunikacyjnych, podmiotów publicznych i użytkowników końcowych.

W Austrii operatorzy telekomunikacyjni mogą korzystać z dróg publicznych, chodników, miejsc publicznych oraz przestrzeni nad i pod nimi bez konieczności pozyskiwania dodatkowych uprawnień i bez opłat. Kompetencje jednostek zarządzających tymi nieruchomościami ograniczone są wyłącznie do uzgadniania warunków technicznych oraz związanych z wpływem na funkcjonowanie społeczności lokalnej (np. czas i zakres wyłączenia dróg z ruchu na okres robót). Podobne rozwiązania przyjęto w Niemczech. Tam korzystanie z dróg publicznych, mostów, placów, dróg wodnych, jest wolne od opłat i wymaga jedynie formalnego upoważnienia przez Krajowy Urząd ds. Sieci dla Energetyki, Gazu, Telekomunikacji, Poczty i Kolei. Korzystanie z tego typu nieruchomości jest wolne od dodatkowych opłat również w Danii, Luksemburgu, Finlandii i Anglii. Z kolei we Francji przepisy rangi krajowej regulują wysokość opłat z tytułu korzystania nie tylko z dróg publicznych, ale również innych nieruchomości publicznych.

@RY1@i02/2010/125/i02.2010.125.092.0004.001.jpg@RY2@

Tempo wzrostu dostępu do internetu szerokopasmowego w Polsce

Katarzyna Sawicka

gp@infor.pl

Ustawa z 7 maja 2010 r. o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych (Dz.U. z 2010 r. nr 106, poz. 675).

Ustawa z 16 lipca 2004 r. - Prawo telekomunikacyjne (Dz.U. z 2004 r. nr 171, poz. 1800 z późn. zm.).