Polska otwiera się na nowoczesne technologie i zrównoważony rozwój

Ponad połowa mieszkańców globu mieszka w miastach, a w Europie nawet 75 proc., a co za tym idzie, miasta mierzą się z licznymi wyzwaniami: starzejącym się społeczeństwem, zanieczyszczeniem powietrza i smogiem, rosnącą liczbą samochodów. Muszą się też zmierzyć z oczekiwaniami ze strony mieszkańców w zakresie zapewnienia wysokiego poziomu jakości życia, cyfryzacji i ułatwienia dostępu do usług publicznych, chęcią bycia nie tylko informowanym, ale i angażowanym w proces decyzyjny. W tej sytuacji władze miast nie mają łatwego zadania, a oczekiwania mieszkańców wobec rządzących z pewnością będą wzrastać.

Zmieniające się wyzwania

Na początku XX wieku na świecie było jedynie 12 miast zamieszkiwanych przez ponad 1 mln mieszkańców. Obecnie jest ich ponad 500. To pokazuje, jak szybko wzrosła rola ośrodków miejskich i jak mało czasu miały one, żeby przygotować się do zapewnienia wysokiej jakości życia przy tak dużym odsetku mieszkańców mieszkających i pracujących ma 1 km kw. Obecnie na to wyzwanie nakłada się trend związany z budowaniem społeczeństwa obywatelskiego i wzrastającymi oczekiwaniami w zakresie angażowania mieszkańców w życie miasta i umożliwienia im współdecydowania o ich losie.

W efektywnej realizacji tych i innych zadań przy zachowaniu zasad zrównoważonego rozwoju pomaga rozwój technologii, które skutecznie realizują zadania m.in. związane ze sterowaniem ruchem ulicznym, obsługą wniosków mieszkańców czy też głosowaniem w ramach budżetu obywatelskiego. Badania przeprowadzone wśród przedstawicieli władz lokalnych w Stanach Zjednoczonych wskazują, że aż 51 proc. z nich planuje zwiększyć skalę angażowania i obsługi mieszkańców poprzez kanały cyfrowe. Jednocześnie aż 54 proc. z nich ma ograniczone budżety lub niewystarczające kompetencje (39 proc., dane za GovDelivery). Z pewnością ograniczenia te występują także w Polsce.

Nasze nie pozostają w tyle

Pierwszy Ranking Otwartych Miast miał na celu zbadanie strategii miast, a także informacji o osiąganych wynikach w zakresie uwzględniania zasad zrównoważonego rozwoju, wykorzystywania technologii informatycznych i cyfrowych w realizacji celów rozwojowych oraz angażowania mieszkańców do współpracy w budowaniu miasta spełniającego ich oczekiwania.

- Połączenie tych trzech trendów jest kluczowe, żeby efektywnie wykorzystać możliwości oferowane przez nowe technologie w celu zapewnienia jak najlepszej jakości życia mieszkańcom miast. Coraz więcej mieszkańców chce wiedzieć, jakie jest stężenie pyłów w powietrzu, ile jest miejsc w przedszkolach, czy będą mogli dojechać rowerem do pracy i nie tracić czasu w korkach. Dlatego rzetelna i transparentna komunikacja na temat realizacji planów i efektach wdrażania powinna stać się standardem. Firmy od lat publikują raporty ze swojej działalności biznesowej i w zakresie zrównoważonego rozwoju i prezentują je inwestorom. W kontekście miast kluczowymi "inwestorami" są jego mieszkańcy - mówi Irena Pichola, partner, lider zespołu Sustainability Consulting Central Europe w Deloitte.

Na razie tylko niektórzy potrafią skutecznie wykorzystać szanse oferowane przez nowoczesne technologie

i zasady zarządzania miastami, by stworzyć przyjazną

przestrzeń do życia na poziomie lokalnym. Tegoroczna,

pierwsza edycja Rankingu Otwartych Miast pokazała,

że samorządy podejmują liczne działania, ale wydaje się, że brakuje im jeszcze spójnych wizji, które pozwoliłyby stworzyć prawdziwie "otwarte" miasto.

Zgłoszenia, które spłynęły z 25 polskich miast, opisują liczne dobre praktyki. Na wyróżnienie zasługują rozwiązania, które już teraz z powodzeniem działają, a samorządy potrafią wyciągać wnioski z uzyskanych rezultatów i ocenić trendy. Takie podejście z perspektywy zarządzania miastem oraz relacjami z mieszkańcami w oparciu o rzetelne informacje o efektach prac jest niezwykle cenne, lecz nadal unikatowe.

Informatyczny standard

Technologie informatyczne w wielu miastach są już standardem w zakresie transportu (np. zintegrowane funkcje karty miejskiej), edukacji, opieki zdrowotnej (np. usługa telemedycyny w Olsztynie), zarządzania kryzysowego, zarządzania energią, planowania przestrzennego czy turystyki (np. poznański Barometr turystyczny). Wykorzystaniem najciekawszych, innowacyjnych i kompleksowych narzędzi mogą poszczycić się: Bydgoszcz, Poznań, Legnica, Warszawa, Olsztyn i Rybnik. Ciekawym przykładem jest Gdańsk, który uruchomił portal Otwarty Gdańsk, umożliwiający upublicznianie różnorodnych danych.

Udział mieszkańców

Najbardziej popularnym obszarem i zarazem narzędziem współdecydowania w Polsce jest budżet partycypacyjny. Jego popularność wzrasta z roku na roku. Pierwszym miastem, które zastosowało tę procedurę w 2011 r., był Sopot. Jego śladem poszła wkrótce większość dużych miast. Samorządy wykorzystują budżet partycypacyjny jako narzędzia promocji, informowania i edukowania mieszkańców. Słupsk, Płock, Poznań, Toruń, Warszawa wykorzystują przy tym narzędzia cyfrowe i platformy internetowe, dzięki czemu w niestandardowy sposób angażują mieszkańców w proces podejmowania decyzji, skutecznie zwiększając w ten sposób zasięg odbiorców i dotarcie. Warto jednak podkreślić, że poza narzędziami internetowymi samorządy stosują również w tym celu szkolenia i warsztaty czy konsultują się z mieszkańcami w celu opracowania strategii i planów rozwoju dzielnic.

Żeby rozwój był zrównoważony

Osią rozwoju miast w Polsce stały się zasady zrównoważonego rozwoju. Zakładają one rozwój gospodarczy przy zachowaniu należytej troski o środowisko naturalne i społeczeństwo. Strategie zgłoszone przez uczestników rankingu jednoznacznie wskazują, że samorządy nie widzą już innej drogi. Kompleksowymi i dopasowanymi do potrzeb lokalnych strategiami mogą pochwalić się Poznań, Bydgoszcz, Bielsko-Biała czy Rzeszów, który już wielokrotnie był wskazywany jako miasto o wysokiej jakości życia. Istotnym zadaniem miast w ostatnich latach stało się stymulowanie przedsiębiorczości i budowanie przyjaznego ekosystemu dla start-upów. Samorządy realizują projekty wspierające inkubowanie przedsięwzięć, a niektóre wdrażają nawet takie systemowe rozwiązania, jak na przykład poznański funduszu poręczeń kredytowych.

Władze miast mają jednak dużo do zrobienia w zakresie adaptowania się do skutków nadchodzących zmian klimatycznych. Z pomocą 40 polskim miastom może przyjść Ministerstwo Środowiska, które opracuje dla nich Miejskie Plany Adaptacji. Pozostałe stoją przed wyzwaniem zidentyfikowania ryzyk wynikających z nadchodzących zmian w postaci intensywnych deszczów, lokalnych podtopień czy wysp ciepła oraz opracowaniem systemowego procesu przygotowania infrastruktury i lokalnych służb na te zjawiska i ich skutki społeczne.

Otwarte Miasta w przyszłości

Ranking Otwartych Miast, oceniając miasta w trzech perspektywach, docenia szczególnie te, które już teraz analizują trendy osiąganych rezultatów w zakresie wybranych wskaźników zrównoważonego rozwoju, partycypacji i transparentności oraz stosowania technologii cyfrowych. Samorządy, które w najbardziej dojrzały sposób potrafią dokonać ewaluacji podjętych działań oraz osiągają pozytywne wyniki, w przyszłości będą dużo bardziej zmotywowane do dzielenia się tymi informacjami z mieszkańcami.

- Chcemy zachęcić samorządy, żeby w świadomy i efektywny sposób zarządzały danymi i informacjami oraz skutecznie i transparentnie dzieliły się nimi z mieszkańcami. Zebrane w tej edycji przykłady wskazują, że w kolejnych latach będziemy mogli opracować ranking nie tylko doceniający tych, którzy mają, o czym opowiedzieć swoim mieszkańcom w zakresie rozwoju miasta, ale także tych, który osiągają najlepsze wyniki" - podsumowuje Irena Pichola.

Metodologia rankingu

Formularz konkursowy zawierał pytania w trzech obszarach tematycznych: inteligentne rozwiązania, zrównoważony rozwój, dialog i współdecydowanie. Każda z części składała się z pytań otwartych, które były oceniane na podstawie kryteriów jakościowych oraz z pytań zamkniętych (wskaźników), które były oceniane pod kątem ilościowym. Dane liczbowe dotyczyły roku 2015. Dodatkowo przy wskaźnikach liczbowych oceniane było wskazanie trendu (wzrostowego, spadkowego, lub bez zmian, w stosunku do roku poprzedniego, tj. 2014).

Na uzyskaną przez miasta sumaryczną liczbę punktów składają się otrzymane punkty z oceny jakościowej oraz punkty za wyniki liczbowe - wskaźniki. Oceny wskaźników dokonano na porównywalnych wynikach dla miast o różnej wielkości i charakterystyce. W zależności od potrzeby wskaźniki przeliczone zostały na 1 mieszkańca/1000 mieszkańców lub powierzchnię terenu miasta lub wysokość budżetu miasta (wydatków) lub zostały podane w formie odsetka.

Magdalena Dembińska,

menedżer, Sustainability Consulting Central Europe w Deloitte