Jakie są zadania gmin związane z organizacją wyborów

Wybory prezydenckie przeprowadzają Państwowa Komisja Wyborcza (PKW) oraz okręgowe i obwodowe komisje wyborcze. Do zadań PKW należy koordynowanie całego procesu wyborczego, w szczególności sprawowanie nadzoru nad przestrzeganiem przepisów prawa. PKW powołuje także okręgowe komisje wyborcze oraz rozpatruje skargi na ich działalność. Do jej zadań należy również ustalenie wyników głosowania oraz ogłoszenie ich publicznie. Z punktu widzenia jednostek samorządu terytorialnego zaangażowanych w organizację wyborów istotnym zadaniem Państwowej Komisji Wyborczej jest wydawanie wytycznych oraz wyjaśnień. Te pierwsze są wiążące dla komisji wyborczych. Z kolei wyjaśnienia przeznaczone są dla organów administracji rządowej i organów jednostek samorządu terytorialnego, a także podległych im jednostek organizacyjnych wykonujących zadania związane z przeprowadzeniem wyborów. Pomagają one również komitetom wyborczym oraz nadawcom telewizyjnym i radiowym.

Obwodową komisję wyborczą, w składzie od pięciu do dziewięciu osób, powołuje najpóźniej w 14. dniu przed dniem wyborów wójt (6 czerwca). Z kolei kandydatów do komisji zgłaszają spośród wyborców danej gminy pełnomocnicy komitetów wyborczych, które zarejestrowały kandydatów lub upoważnione przez nich osoby. Z urzędu w skład komisji wchodzi, jako jej członek, osoba wskazana przez wójta spośród pracowników samorządowych gminy, lub gminnych jednostek organizacyjnych.

Obwodowa komisja wyborcza na pierwszym posiedzeniu wybiera spośród siebie przewodniczącego i jego zastępcę. Następnie skład komisji podaje się do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty. Funkcji przewodniczącego i zastępcy przewodniczącego obwodowej komisji wyborczej nie może pełnić osoba wskazana do składu komisji przez wójta. W obwodach głosowania dla wyborców przebywających w zakładach karnych lub aresztach śledczych w skład komisji wchodzi, jako jej członek, osoba wskazana przez wójta spośród pracowników zakładów karnych lub aresztów śledczych.

Nie później niż na trzy dni przed dniem głosowania przewodniczący obwodowej komisji zwołuje jej posiedzenie. Poświęcone jest one organizacji pracy komisji w przeddzień i w dniu głosowania. W czasie tego posiedzenia komisja ustala w szczególności godziny rozpoczęcia pracy w dniu głosowania. Informację o godzinie rozpoczęcia pracy podaje się do publicznej wiadomości, przede wszystkim przez jej wywieszenie w budynku, w którym mieści się lokal wyborczy, i w urzędzie gminy. Informacja ta jest przeznaczona dla mężów zaufania w celu umożliwienia im obecności przy wszystkich czynnościach komisji poprzedzających otwarcie lokalu. Komisja współdziała w tym zakresie z wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta).

Składy obwodowych komisji wyborczych wójt (burmistrz, prezydent miasta) podaje niezwłocznie do publicznej wiadomości przez wywieszenie wykazu w urzędzie gminy. Wywieszane są one również w ich siedzibach.

Członek obwodowej komisji wyborczej jest odwoływany z jej składu w razie śmierci, pisemnego zrzeczenia się członkostwa, utraty prawa wybierania lub braku tego prawa w dniu powołania. Dodatkowo członek obwodowej komisji wyborczej może być odwołany ze składu komisji w razie nieobecności na pierwszym posiedzeniu i niewyjaśnieniu w ciągu dwóch dni przyczyny nieobecności lub niewykonywania obowiązków członka komisji. O wystąpieniu przyczyny uzasadniającej odwołanie członka ze składu obwodowej komisji wyborczej przewodniczący obwodowej komisji wyborczej jest zobowiązany powiadomić wójta (burmistrza, prezydenta miasta), który powołał komisję.

Odwołania ze składu komisji wyborczej dokonuje wójt (burmistrz, prezydent miasta), który powołał daną komisję. W razie odwołania członka komisji uzupełnienie jej składu zależy od tego, czy osoba ta była zgłoszona przez szefa gminy, czy też pełnomocnika komitetu wyborczego. W pierwszym przypadku do składu komisji wchodzi osoba wskazana przez wójta. W drugiej sytuacji wójt (burmistrz, prezydent miasta) zawiadamia o fakcie odwołania członka komisji właściwego pełnomocnika komitetu wyborczego i wyznacza mu trzydniowy termin na zgłoszenie nowego kandydata. Termin ten nie jest wyznaczany, jeżeli odwołanie członka komisji nastąpiło na cztery dni przed głosowaniem. W takie sytuacji lub w przypadku niewskazania nowego kandydata przez pełnomocnika uzupełnienie składu komisji jest możliwe, jeżeli liczy ona mniej niż pięciu członków. To zadanie zarezerwowane jest dla wójta.

Ważnym zadaniem samorządu związanym z organizacją wyborów jest przygotowanie spisu wyborców. Jest on sporządzany w urzędzie gminy. Wpisywane są do niego osoby, którym przysługuje prawo wybierania. Spis wyborców obejmuje osoby według ich miejsca zamieszkania. Wymienia się w nim nazwisko i imiona, imię ojca, datę urodzenia i adres zamieszkania wyborcy. Spis wyborców sporządza się w dwóch egzemplarzach oddzielnie dla każdego obwodu głosowania, na podstawie stałego rejestru wyborców w gminie, prowadzonego na zasadach określonych w ustawie z 12 kwietnia 2001 r. - Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2007 r. nr 190, poz. 1360 z późn. zm.). Spis ten sporządza się najpóźniej na 14 dni przed dniem wyborów (6 czerwca). Jeden egzemplarz spisu przekazuje się w przeddzień głosowania przewodniczącemu właściwej obwodowej komisji wyborczej.

Spis wyborców w gminie mającej status miasta sporządza się według ulic wymienionych w porządku alfabetycznym, w obrębie ulic - według kolejnych numerów domów, a w obrębie domów - według kolejnych numerów mieszkań. W gminie niemającej statusu miasta spis wyborców sporządza się według poszczególnych miejscowości wymienionych w porządku alfabetycznym, w obrębie miejscowości - według kolejnych numerów domów i mieszkań; jeżeli w miejscowości są ulice - także według ulic wymienionych w porządku alfabetycznym oraz kolejnych numerów domów i mieszkań.

Przygotowany spis wyborców jest udostępniany do wglądu w urzędzie gminy. Wójt (burmistrz, prezydent miasta), który sporządził spis wyborców, powiadamia wyborców, w sposób zwyczajowo przyjęty, o sporządzeniu spisu oraz o miejscu i czasie jego udostępniania.

W okresie udostępniania spisu do wglądu każdy może wnieść do organu, który sporządził spis wyborców, reklamację w sprawie nieprawidłowości jego sporządzenia. Reklamację wnosi się pisemnie bądź ustnie do protokołu. Rozpatruje ją wójt (burmistrz, prezydent miasta) w ciągu 48 godzin od daty jej wniesienia. W wyniku rozpatrzenia reklamacji organ, który sporządził spis wyborców:

● uzupełnia lub prostuje spis,

● skreśla ze spisu osobę, której reklamacja dotyczy, doręczając jej decyzję wraz z uzasadnieniem,

● pozostawia reklamację bez uwzględnienia, doręczając reklamującemu decyzję wraz z uzasadnieniem.

Na decyzję nieuwzględniającą reklamacji lub powodującą skreślenie ze spisu wyborców reklamujący bądź osoba skreślona może wnieść, w terminie trzech dni od daty doręczenia decyzji, skargę do sądu rejonowego właściwego ze względu na miejsce sporządzenia spisu. Do skargi należy dołączyć zaskarżoną decyzję.

Sąd rozpatruje sprawę w postępowaniu nieprocesowym w terminie trzech dni od daty wniesienia skargi. Postanowienie sądu doręcza się osobie, która wniosła skargę, oraz organowi, który sporządził spis. Należy pamiętać, że od postanowienia sądu nie przysługują środki odwoławcze.

W dniu głosowania obwodowa komisja wyborcza dopisuje do spisu wyborców:

● osobę przedkładającą zaświadczenie o prawie do głosowania, dołączając zaświadczenie do spisu;

● osobę pominiętą w spisie, jeżeli udokumentuje, iż stale zamieszkuje na terenie obwodu głosowania, a urząd gminy potwierdzi, że nie otrzymał zawiadomienia o utracie przez nią prawa wybierania;

● obywatela polskiego stale zamieszkującego za granicą, na podstawie ważnego polskiego paszportu, odnotowując numer paszportu oraz miejsce i datę jego wydania w rubryce spisu "uwagi".

W tym ostatnim przypadku komisja umieszcza w paszporcie na ostatniej wolnej stronie, przeznaczonej na adnotacje wizowe, odcisk swojej pieczęci i wpisuje datę głosowania.

Dodatkowo na żądanie wyborcy zmieniającego miejsce pobytu przed dniem wyborów urząd gminy, który sporządził spis wyborców, wydaje:

● zaświadczenie o prawie do głosowania w dniu pierwszego głosowania.

● zaświadczenie o prawie do głosowania w dniu ponownego głosowania,

Przed sporządzeniem spisu wyborców, urząd gminy wydaje zaświadczenia na podstawie rejestru wyborców. Wyborcy, który otrzymał takie zaświadczenie, nie umieszcza się w spisie wyborców. Zaświadczenie o prawie do głosowania wyborca może odebrać wyłącznie osobiście za pokwitowaniem lub przez upoważnioną pisemnie osobę, pod warunkiem podania w upoważnieniu numeru PESEL wyborcy. Zaświadczenia o prawie do głosowania urząd gminy wydaje do czasu przekazania spisu wyborców przewodniczącemu właściwej obwodowej komisji wyborczej.

Obsługę administracyjną i warunki techniczno-materialne pracy obwodowej komisji wyborczej oraz wykonanie zadań związanych z organizacją i przeprowadzaniem wyborów na obszarze gminy zapewnia wójt jako zadanie zlecone gminie. Równocześnie jednostki organizacyjne sprawujące trwały zarząd nieruchomości państwowych i komunalnych są obowiązane udostępnić bezpłatnie pomieszczenia wskazane przez marszałka województwa (bądź wojewodę), starostę i wójta (burmistrza, prezydenta miasta) z przeznaczeniem na siedziby okręgowych komisji wyborczych oraz obwodowych komisji wyborczych. Na siedziby komisji wyborczych można również wyznaczać pomieszczenia innych podmiotów po uprzednim porozumieniu z zarządzającymi tymi pomieszczeniami.

Innym ważnym miejscem z punktu widzenia wyborów jest lokal wyborczy. W lokalu tym powinny znajdować się: godło państwowe, urna mogąca pomieścić wszystkie oddane karty do głosowania, pomieszczenia lub osłony zapewniające tajność głosowania umieszczone w takiej liczbie i w taki sposób, aby zapewnić sprawny jego przebieg. Miejsca za osłonami powinny być wyposażone w przybory do pisania. W miejscach tych należy także umieścić plakat informacyjny Państwowej Komisji Wyborczej o sposobie głosowania i warunkach ważności głosu. Zgodnie z wytycznymi Państwowej Komisji Wyborczej lokal powinien - w miarę możliwości - być tak urządzony, aby wyborca po otrzymaniu karty do głosowania bezpośrednio kierował się do miejsca za osłoną, a następnie w stronę urny.

Na widocznym miejscu w lokalu wyborczym wywiesza się urzędowe obwieszczenia i informacje:

● o zarejestrowanych kandydatach na prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej;

● o numerach i granicach obwodów głosowania oraz siedzibach obwodowych komisji wyborczych;

● o sposobie głosowania i warunkach ważności głosu;

● o składzie komisji.

W lokalu wyborczym oraz na zewnątrz budynku, nie mogą być umieszczone hasła, napisy lub ulotki oraz inne materiały o charakterze agitacyjnym. Kontrolę w tym zakresie obwodowa komisja przeprowadza bezpośrednio przed dniem głosowania oraz ponownie przed rozpoczęciem głosowania. W razie umieszczenia takich materiałów komisja usuwa je. Gdyby usunięcie ich przez komisję nie było możliwe, zwraca się ona o pomoc do wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Równocześnie w terminie uzgodnionym z wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta), nie później niż w przeddzień głosowania, obowiązkiem komisji jest skontrolowanie stanu przygotowania lokalu i budynku, w którym odbędzie się głosowanie. O stwierdzonych brakach lub nieprawidłowościach komisja zawiadamia wójta (burmistrza, prezydenta miasta), a następnie sprawdza, czy zostały one usunięte.

Każdemu członkowi komisji przysługują diety i zwrot kosztów podróży oraz zryczałtowane diety za czas związany z przeprowadzeniem głosowania oraz ustaleniem jego wyników. W związku z wykonywaniem zadań w obwodowej komisji wyborczej członkowi komisji przysługuje również zwolnienie od pracy do pięciu dni z zachowaniem prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego oraz uprawnień ze stosunku pracy, z wyjątkiem prawa do wynagrodzenia.

Dieta dla członka komisji stanowi równowartość półtorej diety ustalonej na podstawie przepisów rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju (Dz.U. nr. 236, poz. 1990). Zgodnie z nim dieta jest przeznaczona na pokrycie zwiększonych kosztów wyżywienia w czasie podróży i wynosi 23 zł za dobę podróży. Tak więc w przypadku członków komisji wyborczej dety wynosi 33,50 zł za dobę podróży.

Należność z tytułu diet oblicza się za czas od rozpoczęcia podróży (wyjazdu) do powrotu (przyjazdu) po wykonaniu zadania. Połowa diety przysługuje, jeżeli podróż trwa nie dłużej niż dobę i wynosi od 8 do 12 godzin. Jeśli trwa dłużej niż dobę, za każdą dobę przysługuje dieta w pełnej wysokości. Z kolei za niepełną, ale rozpoczętą dobę członek komisji otrzyma połowę diety, jeśli pobyt trwał do 8 godzin, i całą, jeśli dłużej.

Dieta nie przysługuje, jeśli pracownikowi zapewniono bezpłatne całodzienne wyżywienie. Natomiast podstawą ewentualnego zwrotu kosztów noclegu jest rachunek z hotelu. W przypadku gdy członkowi komisji nie zapewniono noclegu, a nie może przedstawić rachunku, za każdy nocleg otrzymuje zwrot w wysokości 150 proc. diety.

Członkom komisji w związku z udziałem w pracach tych komisji przysługuje również zwrot kosztów przejazdu publicznymi środkami komunikacji. W uzasadnionych przypadkach, związanych w szczególności z brakiem możliwości dojazdu publicznymi środkami komunikacji, członkom komisji przysługuje zwrot kosztów przejazdu innymi środkami transportu zbiorowego. Natomiast za zgodą przewodniczącego komisji istnieje możliwość poruszania się własnym pojazdem samochodowym. Wskazane powyżej należności wypłacane są na podstawie rachunków, oświadczeń i poleceń wyjazdu służbowego akceptowanych przez przewodniczącego albo, z jego upoważnienia, przez zastępcę przewodniczącego właściwej komisji.

Diety, o których mowa, nie przysługują za pracę w komisji, czyli za czas związany z przeprowadzeniem i ustaleniem wyników głosowania. W tym przypadku przysługuje tzw. dieta zryczałtowana (ich wysokość podana została w ramce obok). Dieta nie przysługuje, jeżeli członek komisji wyborczej nie uczestniczył w czynnościach związanych z przeprowadzeniem i obliczeniem wyników głosowania. Podstawą wypłaty jest pisemne potwierdzenia udziału w pracach, dokonane przez przewodniczącego albo, z jego upoważnienia, przez zastępcę przewodniczącego właściwej komisji. Środki z tytułu diet wypłacają:

● członkom obwodowych komisji wyborczych - właściwy wójt (burmistrz, prezydent miasta);

● członkom okręgowych komisji wyborczych - dyrektor właściwej miejscowo delegatury Krajowego Biura Wyborczego;

● członkom Państwowej Komisji Wyborczej - dyrektor zespołu prezydialnego Krajowego Biura Wyborczego.

Należności te pokrywane są z budżetu państwa ze środków finansowych przeznaczonych na pokrycie wydatków związanych z przygotowaniem i przeprowadzeniem wyborów.

Dodatkowo osobom wchodzącym w skład komisji wyborczych, które uległy wypadkowi w czasie wykonywania zadań tych komisji albo w drodze do miejsca lub z miejsca ich wykonywania, przysługuje odszkodowanie w wysokości i na zasadach określonych dla pracowników w przepisach o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Odszkodowanie wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a postępowanie powypadkowe prowadzi kierownik właściwej miejscowo jednostki organizacyjnej Krajowego Biura Wyborczego. Osoby wchodzące w skład komisji wyborczych korzystają również z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych i ponoszą odpowiedzialność jak funkcjonariusze publiczni.

● członkom okręgowych komisji wyborczych - 380 zł;

● przewodniczącym obwodowych komisji wyborczych - 165 zł;

● zastępcom przewodniczących obwodowych komisji wyborczych - 150 zł;

● członkom obwodowych komisji wyborczych - 135 zł.

● przeprowadzenie głosowania w obwodzie;

● czuwanie w dniu wyborów nad przestrzeganiem przepisów prawa wyborczego w miejscu i czasie głosowania;

● ustalanie wyników głosowania w obwodzie i przesłanie ich właściwej okręgowej komisji wyborczej.

● sprawowanie nadzoru nad przestrzeganiem przepisów prawa wyborczego przez obwodowe komisje wyborcze;

● zapewnienie wykonania zadań wyborczych we współdziałaniu z wojewodą i organami jednostek samorządu terytorialnego;

● rozpatrywanie skarg na działalność obwodowych komisji wyborczych;

● zapewnienie dostarczenia kart do głosowania obwodowym komisjom wyborczym;

● ustalanie zbiorczych wyników głosowania na kandydatów na prezydenta Rzeczypospolitej i przekazanie ich wraz z protokołami obwodowych komisji wyborczych do Państwowej Komisji Wyborczej;

● wykonywanie innych zadań przewidzianych ustawą lub zleconych przez Państwową Komisję Wyborczą.

● do 6 czerwca 2010 r. - powołanie przez wójtów lub burmistrzów (prezydentów miast) obwodowych komisji wyborczych oraz sporządzenie spisów wyborców przez gminy,

● do 10 czerwca 2010 r. - składanie wniosków o sporządzenie aktu pełnomocnictwa do głosowania oraz wniosków przez wyborców przebywających czasowo na obszarze gminy lub wyborców nigdzie niezamieszkałych o dopisanie do spisu wyborców,

● do 15 czerwca 2010 r - składanie wniosków przez wyborców niepełnosprawnych o dopisanie ich do spisu w wybranym obwodzie głosowania na obszarze gminy właściwej ze względu na miejsce stałego zamieszkania,

● 18 czerwca 2010 r. o godz. 24.00 - zakończenie kampanii wyborczej,

● 20 czerwca 2010 r. - głosowanie w godz. 6.00 - 20.00.

Hanna Wesołowska

gp@infor.pl

Ustawa z 27 września 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2010 r. nr 72, poz. 467 z późn. zm.).

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 września 2005 r. w sprawie należności pieniężnych przysługujących członkom komisji wyborczych w wyborach Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. nr 175, poz. 1466 z późn. zm.)

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 28 sierpnia 2000 r. w sprawie powoływania obwodowych komisji wyborczych w wyborach Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.z nr 72, poz. 847 z późn. zm.).

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 28 sierpnia 2000 r. w sprawie spisu wyborców oraz wydawania zaświadczeń o prawie do głosowania w wyborach Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. nr 72, poz. 849 z późn. zm.).

Uchwała Państwowej Komisji Wyborczej z 26 kwietnia 2010 r. w sprawie wytycznych dla obwodowych komisji wyborczych, dotyczących zadań i trybu pracy w przygotowaniu i przeprowadzeniu głosowania w wyborach Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zarządzonych na dzień 20 czerwca 2010 (M.P. nr 33, poz. 476).