Jakie uprawnienia ma pokrzywdzony przestępstwem

adwokat z kancelarii P.J. Sowisło & Wspólnicy

@RY1@i02/2010/115/i02.2010.115.092.0005.001.jpg@RY2@

Paweł Sowisło, adwokat z kancelarii P.J. Sowisło & Wspólnicy

Nowelizacja kodeksu postępowania karnego oraz kodeksu karnego, dokonana ustawą z 5 listopada 2009 r. (Dz.U. nr 206, poz. 1589) weszła w życie z 8 czerwca 2010 r. Poszerza ona między innymi uprawnienia osób pokrzywdzonych przestępstwem, a więc także pokrzywdzonych przestępstwem pracowników jednostek samorządu terytorialnego, jak również znosi ograniczenia podmiotowe do reprezentowania pokrzywdzonego przez radcę prawnego w postępowaniu karnym.

W wyniku zmiany przepisów, do katalogu środków karnych wprowadzono możliwość zasądzenia na rzecz pokrzywdzonego zadośćuczynienia za krzywdę, czyli za szkodę o charakterze niemajątkowym, a nie jak do tej pory wyłącznie za szkodę materialną. Rozwiązanie to ułatwi dochodzenie roszczeń niemajątkowych bez potrzeby występowania z tymi roszczeniami na drogę postępowania cywilnego.

Ponadto nowelizacja wprowadziła znaczne rozszerzenie środka karnego w postaci nakładanego na sprawcę przestępstwa obowiązku naprawienia szkody - art. 46 kodeksu karnego. Umożliwiono bowiem orzeczenie obowiązku naprawienia szkody w razie skazania za jakiekolwiek przestępstwo, a nie jak to było wcześniej - jedynie za sześć kategorii przestępstw. Umożliwiono również orzeczenie przez sąd obowiązku naprawienia szkody z urzędu pomimo braku wniosku osoby uprawnionej. Do dnia nowelizacji możliwe było to jedynie na wniosek pokrzywdzonego lub prokuratora.

Zmianą wprowadzoną do art. 88 kodeksu postępowania karnego jest możliwość ustanowienia w charakterze pełnomocnika w procesie karnym nie tylko adwokata, ale również radcy prawnego. Tym samym uprawnienia radcy prawnego jako pełnomocnika w postępowaniu karnym zostały zrównane z uprawnieniami adwokata. Nowelizacja umożliwia radcy prawnemu działanie w procesie karnym w charakterze pełnomocnika podmiotu, któremu przysługuje status pokrzywdzonego, bez ograniczenia rodzajowego tego podmiotu tj. osoby fizyczne, prawne, jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, instytucje państwowe, samorządowe lub społeczne.

Radca prawny może podejmować wszelkie czynności procesowe, reprezentując pokrzywdzonego, występującego w postępowaniu karnym w charakterze oskarżyciela prywatnego, oskarżyciela posiłkowego ubocznego albo samoistnego tj. działającego jako strona obok oskarżyciela publicznego lub zamiast niego w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego, jak również powoda cywilnego, niezależnie od stadium postępowania karnego. Poza tym istotną zmianą jest możliwość sporządzenia i podpisania przez radcę prawnego - a nie wyłącznie adwokata, subsydiarnego aktu oskarżenia, zgodnie z art. 55 par. 2 kodeksu postępowania karnego, po dwukrotnym umorzeniu postępowania przygotowawczego bądź odmowie jego wszczęcia. Radcy prawni mogą występować również w charakterze pełnomocnika oskarżyciela prywatnego i mogą inicjować postępowanie sądowe poprzez wniesienie prywatnego aktu oskarżenia.

Wprowadzone zmiany w sposób zasadniczy zwiększyły uprawnienia pokrzywdzonego w postępowaniu karnym, umożliwiając mu korzystanie również z pomocy radcy prawego, który zyskał w wyniku nowelizacji wiele uprawnień przysługujących do tej pory wyłącznie adwokatom.

AJ