Czy za nieprawidłowości przy prowadzeniu ksiąg możemy odpowiadać tylko z kodeksu karnego skarbowego

adwokat w kancelarii DLA Piper

@RY1@i02/2010/041/i02.2010.041.086.016b.101.jpg@RY2@

Tomasz Rudyk, adwokat w kancelarii DLA Piper

Tak. Przestępstwo prowadzenia ksiąg niezgodnie z przepisami ustawy przewiduje także ustawa o rachunkowości. Artykuł 77 ustawy o rachunkowości wskazuje, że kto wbrew przepisom ustawy dopuszcza do nieprowadzenia ksiąg rachunkowych, prowadzenia ich wbrew przepisom ustawy lub podawania w tych księgach nierzetelnych danych, podlega grzywnie lub karze pozbawienia wolności do lat dwóch albo obu tym karom łącznie.

W praktyce często zdarza się, że finansowy organ dochodzenia kwalifikuje zachowanie polegające na nieprowadzeniu ksiąg rachunkowych lub ich wadliwym prowadzeniu jako przestępstwo z ustawy o rachunkowości. Taka kwalifikacja nie jest korzystna chociażby z tego względu, że przestępstwo opisane w art. 77 ustawy o rachunkowości jest zagrożone karą dwóch lat pozbawienia wolności, nie ma także możliwości skorzystania z dobrodziejstwa dobrowolnego poddania się karze. Oczywiście w przypadku skazania może się okazać, że kara grzywny wymierzona za popełnienie przestępstwa z art. 77 ustawy o rachunkowości jest niższa niż kara grzywny wymierzona za przestępstwo karne skarbowe. Jednak dobrowolne poddanie się odpowiedzialności nie jest uwidocznione w centralnym rejestrze skazanych, a skazanie z art. 77 ustawy o rachunkowości, nawet w trybie uproszczonym wskazanym w art. 335 kodeksu postępowania karnego powoduje wpis do rejestru karnego, co z kolei wiąże się z określonymi konsekwencjami.

Organy dochodzenia wychodzą z błędnego założenia, że przepis ustawy o rachunkowości jest przepisem szczególnym w stosunku do przepisów karnych skarbowych. Oczywiście z taką tezą zgodzić się nie można.

Artykuł 60 par. 1 kodeksu karnego skarbowego przewiduje karę za nieprowadzenie księgi wbrew obowiązkowi, gdy tymczasem art. 77 pkt 1 ustawy o rachunkowości wskazuje na karalność tego, kto wbrew przepisom ustawy dopuszcza do nieprowadzenia ksiąg rachunkowych lub do prowadzenia ich wbrew przepisom ustawy. Doktryna wskazuje kilka rozwiązań takiego zawirowania prawnego. W zależności od stanu faktycznego te dwa przestępstwa mogą występować razem w tzw. kumulatywnej kwalifikacji, ale możliwa jest także sytuacja, w której art. 77 ustawy o rachunkowości będzie występował w zbiegu z art. 84 kodeksu karnego skarbowego, tzn. wykroczenia braku nadzoru w zakresie obowiązków podatkowych.

Istnieją także głosy, które wskazują, że art. 77 ustawy o rachunkowości pojawił się ponownie w tej ustawie w 2002 roku (wcześniej był uchylony przez przepisy wprowadzające kodeks karny skarbowy w 1999 roku) z uwagi na konieczność doprecyzowania nieprawidłości opisanych w rozdziale XXXVI kodeksu karnego - Przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu, a w szczególności w art. 296 - przestępstwo nadużycia zaufania w obrocie gospodarczym czy w art. 303 - naruszenia interesów majątkowych podmiotów gospodarczych poprzez nierzetelne prowadzenie dokumentów dotyczących tej działalności.

 (EM)