Co to jest ustawa względniejsza i jak należy ją stosować wobec sprawcy

adwokat w kancelarii DLA Piper

@RY1@i02/2010/031/i02.2010.031.086.016b.001.jpg@RY2@

Tomasz Rudyk, adwokat w kancelarii DLA Piper

Czyn zabroniony uważa się za popełniony w czasie, w którym nastąpiło zachowanie sprawcy, chyba że kodeks karny skarbowy stanowi inaczej. Jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia karnego skarbowego, stosuje się ustawę nową, jednak należy stosować ustawę obowiązująca poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy.

Powstaje pytanie, co znaczy termin: ustawa względniejsza dla sprawcy. Ustawa względniejsza to taka, która w konkretnym przypadku pozwala w sposób korzystniejszy ocenić interesy sprawcy czynu, a więc przede wszystkim w sposób korzystniejszy dokonujemy oceny prawnokarnej czynu, co prowadzi do przyjęcia łagodniejszych zasad odpowiedzialności lub zastosowania korzystniejszej sankcji. Dotyczy to zarówno kary, jak i środków karnych.

Taki sam przepis występuje w kodeksie karnym, jednak należy pamiętać, że przepis określający reguły prawa międzyczasowego w k.k.s. odnosi się nie tylko do zmian samego kodeksu, ale także, a może przede wszystkim do zmian przepisów prawa podatkowego, celnego, ustawy o rachunkowości, gdyż dopiero naruszenie tych norm powoduje naruszenie blankietowych przepisów kodeksu karnego skarbowego.

Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z 23 października 2003 r. (sygn. akt II KK 209/03), art. 2 par. 2 k.k.s. przewiduje zasadę, według której, jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego, stosuje się ustawę nową, jednak należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy. Przez obowiązywanie w czasie orzekania ustawy innej niż w czasie popełniania przestępstwa rozumieć należy cały obowiązujący w danym czasie stan prawny odnoszący się do badanego czynu. Dlatego też w prawie karnym skarbowym, z uwagi na powiązania norm karnych skarbowych z szeroko rozumianym prawem finansowym i częstą zmianą aktów wykonawczych do tych regulacji, przez zmianę ustawy rozumieć należy także zmiany w aktach finansowych, których naruszenie daje podstawę do karania za czyn określony w k.k.s.

Jeżeli według nowej ustawy czyn zagrożony jest karą niższą niż kara orzeczona, orzeczoną karę obniża się do górnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego za taki czyn w nowej ustawie.

Jeżeli według nowej ustawy czyn zabroniony objęty orzeczeniem nie jest już zagrożony karą pozbawienia wolności, wymierzona kara pozbawienia wolności podlegającą wykonaniu zamienia się na karę grzywny, przyjmując jeden dzień pozbawienia wolności za równoważny dwóm stawkom dziennym kary grzywny.

Jeżeli według nowej ustawy czyn zabroniony objęty orzeczeniem nie jest już zabroniony pod groźbą kary, skazanie ulega zatarciu z mocy prawa, a ukaranie uważa się za niebyłe.

Przepisy międzyczasowe są bardzo istotne w postępowaniu karnym skarbowym, gdyż często zmieniające się przepisy podatkowe oraz długotrwałość postępowania podatkowego powodują, że wielokrotnie czyn uważany za zabroniony w czasie jego popełnienia nie ma już takich cech w czasie orzekania.