Czy strażnik gminny jest funkcjonariuszem takim jak policjant

@RY1@i02/2011/090/i02.2011.090.207.0005.001.jpg@RY2@

Jarosław Król prawnik z Kancelarii Adwokackiej Małecki & Rychłowski Sp. j.

Tworzenie straży gminnych to prawo, a nie obowiązek władz każdej gminy. Odbywa się to w trybie uchwały podejmowanej przez radę gminy, która to podlega nadzorowi wojewody pod kątem zgodności z prawem. Straż gminna jest powołana do tego, aby zaspokajać zbiorowe potrzeby wspólnoty samorządowej głównie chroniąc spokój i porządek publiczny w zakresie wynikającym z ustaw i aktów prawa miejscowego. Do obowiązków tej formacji należy między innymi kontrola ruchu drogowego - w zakresie określonym w przepisach o ruchu drogowym. Właśnie realizacja tej ostatniej kompetencji budzi w ostatnim czasie poważne zastrzeżenia, nie tylko obywateli, ale również organów administracji publicznej nadzorujących prawidłowość funkcjonowania tej formacji.

Komendanci straży powinni mieć na uwadze, że zbytnie skoncentrowanie swoich działań jedynie na kontroli kierowców przy jednoczesnym zaniedbywaniu innych obowiązków może skończyć się zarzutami prokuratorskimi o nadużycie władzy i działanie na szkodę interesu publicznego. W praktyce zdarzył się nawet przypadek, gdzie wystawianie mandatów kierowcom, których zarejestrował fotoradar, stanowiło jedyne zajęcie straży gminnej. Kontrola wojewody śląskiego w jednej z jednostek wykazała, że w 2009 roku wystawiono tam 9 tys. mandatów kierowcom złapanym na fotoradar. Tymczasem za inne wykroczenia strażnicy nałożyli tylko 22 grzywny.

Kwestia, czy strażnicy gminni są funkcjonariuszami publicznymi, budziła niegdyś pewne wątpliwości. Wynikały one między innymi stąd, że art. 115 par. 13 kodeksu karnego, wymienia ich wprost jako funkcjonariuszy. Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z 21 września 2005 r. (sygn. akt I KZP 28/2005, LexPolonica nr 387552), art. 115 par. 13 pkt 4 kodeksu karnego obejmuje pracowników jednostek samorządu terytorialnego, a więc wszystkich pracowników zatrudnionych przez gminę, z wyłączeniem tych, którzy pełnią czynności wyłącznie usługowe. Tak więc strażnicy gminni (miejscy) jako pracownicy gminy, wykonujący czynności określone w art. 10 - 12 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych, są funkcjonariuszami publicznymi w rozumieniu tego przepisu.

Fakt, że strażnicy gminni są funkcjonariuszami publicznymi, zapewnia im z jednej dodatkową ochronę prawną, a z drugiej strony wiąże się z wymogiem szczególnej dbałości o prawidłowe wykonywanie ustawowych uprawnień. Przykładowo osoba, która uderzy strażnika wykonującego swoje obowiązki służbowe lub w inny sposób naruszy jego nietykalność cielesną, odpowiada na podstawie art. 222 par. 1 k.k. Przewiduje on karę grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat trzech dla sprawcy takiego czynu. Tymczasem zwykłe naruszenie nietykalności cielesnej obywatela niebędącego funkcjonariuszem jest zagrożone grzywną, karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku i jest ścigane z oskarżenia prywatnego. Większa ochrona prawna strażników przejawia się również w surowszej odpowiedzialności karnej za wszelkie formy znieważenia (kara grzywny ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do roku).

Strażnicy gminni jako funkcjonariusze publiczni polegają odpowiedzialności karnej za łapownictwo, a przede wszystkim nadużywanie kompetencji. To ostatnie przestępstwo zostało określone w art. 231 k.k. i wprowadza karę do trzech lat pozbawienia wolności za działanie na szkodę interesu prywatnego lub publicznego poprzez przekroczenie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków służbowych.

KS